śląskie będziński Będzin Cmentarz żydowski w Będzinie

Cmentarz żydowski w Będzinie

Zaktualizowano 2 lata temu

Kirkut przy ulicy Podzamcze jest jedynym zachowanym do dziś spośród trzech istniejących niegdyś cmentarzy żydowskich w Będzinie. „Najstarszy nieistniejący dziś kirkut założono ok. XVI wieku, poza murami miasta, w miejscu dzisiejszego skweru na skrzyżowaniu ulic Zawale i Modrzejewskiej. Funkcjonował do połowy XIX w., i istniał do okresu międzywojennego. W 1831 roku... ...

Data powstania obiektu: 1831 r.

Opis

Kirkut przy ulicy Podzamcze jest jedynym zachowanym do dziś spośród trzech istniejących niegdyś cmentarzy żydowskich w Będzinie.

„Najstarszy nieistniejący dziś kirkut założono ok. XVI wieku, poza murami miasta, w miejscu dzisiejszego skweru na skrzyżowaniu ulic Zawale i Modrzejewskiej. Funkcjonował do połowy XIX w., i istniał do okresu międzywojennego. W 1831 roku miasto dotknęła wielka epidemia cholery. Gmina Żydowska postanowiła założyć nowy cmentarz, nieco oddalony od miasta ze względu na jego „choleryczny” charakter. Wybór padł na bezużyteczny w kontekście potencjalnej przyszłej zabudowy – teren na północnym stoku Góry Zamkowej. Zakupiono go od jednego z mieszkańców za sumę 300 złotych, przy czym Gmina musiała płacić następne 20 złotych rocznego podatku.

Najstarsze do dziś zachowane nagrobki pochodzą z 1831 roku. W centrum kirkutu wzniesiono ohel, zmarłego w 1846 roku rabina Barucha Hercygiera. Do dziś zachowały się jedynie fundamenty tej budowli. Język w jakim zapisano inskrypcje nagrobne na macewach, to język hebrajski z licznymi arameizmami. Na kirkucie w Będzinie znajduje się tylko jedna macewa z inskrypcją niemiecką zapisana gotykiem. Inwentaryzacja cmantarza przeprowadzona na przełomie 1999/2000 roku, pozwoliła zlokalizować około 800 macew lub ich większych fragmentów, nie licząc sporej części kirkutu, zasypanego w czasie okupacji hitlerowskiej przez gruz wydobywany z drążonych nieopodal podziemnych tuneli pod Górą Zamkową.”

Źródło: peuk.fiiz.pl

Historia

„Historia Żydów będzińskich sięga XIII wieku, choć najstarsze pisemne źródła podają dopiero rok 1564. Na początku Żydzi musieli mieszkać poza murami miasta i dopiero pod koniec XV wieku zaczęli osiedlać się w granicach murów miejskich (formalne pozwolenie otrzymali w drugiej połowie XVI wieku); zamieszkiwali głównie okolice obecnych ulic Berka Joselewicza i Rybnej. Od początku swej obecności w Będzinie Żydzi brali aktywny udział w życiu miasta; ułatwiały im to przywileje nadawane przez kolejnych królów Polski. Za Zygmunta I Starego zostali zrównani w prawach z kupcami chrześcijańskimi, podczas panowania Zygmunta III Wazy władze miejskie zostały zobowiązane do bronienia ludności żydowskiej przed wszelkimi napaściami, zaś akt Michała Korybuta Wiśniowieckiego dał Żydom prawo do wszelkiego handlu w mieście. W połowie XIX wieku Żydzi byli właścicielami 60% sklepów w Będzinie, a także udziałowcami licznych zakładów przemysłowych. Nie inna sytuacja była w okresie po pierwszej wojnie światowej. W 1917 r. w Radzie Miejskiej Będzina wszyscy radni byli Żydami. Żydowskie pochodzenia miał również wiceprezydent miasta. Istniało wiele żydowskich organizacji kulturalnych, partie polityczne, kluby sportowe, prasa.

W parze z rozwojem ekonomiczno-społecznym Żydów będzińskich szedł rozwój liczebny gminy. W 1787 r. liczba ludności żydowskiej w Będzinie wynosiła 250 osób, w 1835 r. – 1200 osób, w 1880 r. już 3800, a w 1910 r. – 37000 osób. Na przełomie XIX i XX wieku Żydzi stanowili 80% mieszkańców miasta. Jednak przez wybuch drugiej wojny światowej ich liczba spadła do „zaledwie”  25.000 osób.

Okres drugiej wojny światowej to niemalże całkowita zagłada Żydów będzińskich. W nocy z 8 na 9 września 1939 r. Niemcy spalili synagogę wraz z modlącą się w środku grupą około dwustu Żydów. Stopniowo odbierano Żydom ich własność, wysiedlano ich z centrum miasta do getta na będzińskim Warpiu i sosnowieckiej Środuli. Pierwsze masowe deportacje do KL Auschwitz-Birkenau nastąpiły już w 1941 r., a likwidacja getta miała miejsce w dniach 1–8 sierpnia 1943 r. Po wojnie do Będzina wróciło około dziewięciuset ocalałych Żydów, ale większość z nich wyjechała z czasem w wyniku polityki prowadzonej przez władze PRLu.”

Źródło: peuk.fiiz.pl

Ciekawostki

„Za ratowanie będzińskich Żydów medalem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata został pośmiertnie odznaczony proboszcz kościoła pw. Świętej Trójcy Mieczysław Zawadzki (zm. 1970 r.), który w nocy 8/9 września 1939 roku otworzył bramy terenu kościelego i przepuścił uciekających Żydów na Górę Zamkową. Na bocznej ścianie kościoła znajduje się chyba jedyna tego typu w Polsce tablica ufundowana przez ocalałych z pogromu Żydów. Historia Żydów Będzińskich została opowiedziana w filmie Wojciecha Grabowskiego „Wspomnienia z Będzina” , opartego po części na prozie ocalałego z Holocaustu Stanisława Wygodzkiego.”
 
Źródło: peuk.fiiz.pl
 
Dane adresowe Cmentarz żydowski w Będzinie Góra Zamkowa 42-500 Będzin N50º19'41.041", E19º7'50.761"
Cechy i udogodnienia
Ogólnodostępny

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.