śląskie Bielsko-Biała Bielsko-Biała Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej

Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej Obiekt wpisany do rejestru zabytków o numerze: A-582/88 z 29.08.1987

Zaktualizowano 1 rok temu

Powstała w 1849 r. nekropolia jest nadal czynnym cmentarzem. Podziwiać tutaj można ok. 400 zachowanych nagrobków. Cmentarz stanowi także enklawę dzikiej przyrody, dzięki której miejsce zyskuje na atrakcyjności. Pochodząca z poł. XIX w. nekropolia została niestety bardzo zniszczona w czasie II wojny światowej, kiedy to skradziono bądź zniszczono ponad połowę nagrobków.... ...

Data powstania obiektu: 1849 r.
A-582/88 z 29.08.1987 Nr w rejestrze zabytków

Opis

Powstała w 1849 r. nekropolia jest nadal czynnym cmentarzem. Podziwiać tutaj można ok. 400 zachowanych nagrobków. Cmentarz stanowi także enklawę dzikiej przyrody, dzięki której miejsce zyskuje na atrakcyjności.

Pochodząca z poł. XIX w. nekropolia została niestety bardzo zniszczona w czasie II wojny światowej, kiedy to skradziono bądź zniszczono ponad połowę nagrobków. W latach 60. XX w. przeniesiono tutaj jednak dodatkowo część grobów ze zlikwidowanego cmentarza przy ulicy Wyzwolenia.

Pomimo wcześniejszych zniszczeń, kirkut jest niezwykle cennym zabytkiem, również dzięki przeprowadzonych na nim w latach 80. i 90. licznym pracom renowacyjnym.

Bielski kirkut zajmuje powierzchnię 2,39 ha, która podzielona jest od 1995 r. na siedem sektorów oznaczonych literami od A do G, które dzielą się na rzędy. Na cmentarz prowadzą trzy bramy: dwie od strony ulicy Konopnickiej oraz jedna, główna, od strony ulicy Cieszyńskiej. Główna aleja nekropolii zwana jest Aleją Zasłużonych. Kirkut można podzielić na trzy zasadnicze części. Na południu, w otoczeniu zieleni pozbawionej nagrobków, znajduje się dom przedpogrzebowy. Za nim rozciąga się prostokątna powierzchnia grzebalna, w większości zapełniona grobami. Część trzecia to oddzielona od reszty murem działka dokupiona w okresie międzywojennym, na której znajdują się jedynie groby przeniesione z cmentarza przy ulicy Wyzwolenia.

Na cmentarzu, na którym nadal odbywają się pochówki, podziwiać można 400 zachowanych nagrobków. Najstarsza zachowana macewa należy do Josefa Neumanna, który zmarł w 1849 r.

Jeżeli chodzi o formy nagrobne, występują tutaj zarówno klasyczne macewy wykonane z piaskowca, charakterystyczne do koniec XIX w., dużych rozmiarów obeliski stawiane przez zamożnych mieszkańców Bielska do lat 20. XX w. oraz groby w formie aediculi – wnęki lub kapliczki umieszczonej na cokole, stele i proste, pionowe płyty z płaskim zwieńczeniem lub półkolistym łukiem.

W południowej części cmentarza znajduje się dom przedpogrzebowy zbudowany w 1885 r. w stylu neoromańsko-mauretańskim wg projektu Karola Korna w miejscu starszego, powstałego w 1867 r., który spłonął. Najcenniejszym elementem jego wyposażenia są stropowe polichromie.

Na cmentarzu znajduje się odsłonięty w 2009 r. pomnik ku pamięci żydowskich obywateli Bielska-Białej i okolicy, którzy w latach 1939–1945 zostali zamordowani przez hitlerowców bądź zmarli na wygnaniu.

Położona blisko centrum miasta nekropolia stanowi również enklawę dzikiej przyrody, której najcenniejszym elementem jest bluszcz pospolity z licznymi odmianami kwitnącymi.

Źródło: peuk.fiiz.pl

Historia

Pierwsi Żydzi zamieszkujący Śląsk Cieszyński osiedlili się pod koniec XVII w. w Cieszynie. Tam też założono prywatny cmentarz, na którym chowani byli Żydzi z Cieszyna i okolic, również Bielska. Ponieważ jednak liczba mieszkańców pochodzenia żydowskiego w Bielsku stale rosła, podjęli oni starania o utworzenie własnej gminy wyznaniowej. Ważnym krokiem na tej drodze było stworzenie cmentarza, które przyspieszyła epidemia cholery, która wybuchła w Bielsku w 1849 r. i skutkowała zakazem wywożenia zwłok.

Grunt w Aleksandrowicach zakupił Adolf Breull w lipcu 1849 r., a 17 sierpnia tego samego roku społeczność żydowska otrzymała oficjalne pozwolenie wydane przez Urząd Obwodowy w Cieszynie.

Najstarszym dokumentem archiwalnym potwierdzającym istnienie cmentarza w Bielsku jest protokół c.k. Śląskiego Urzędu Krajowego w Opawie, dotyczący miejscowych Żydów, datowany na 16 października 1861 r., z którego wynika, że rejestr zmarłych prowadził od 31 lipca 1849 r. Samuel Braunberg i tego dnia odbył się pierwszy pochówek.

W momencie założenia cmentarza bielscy Żydzi nie stanowili samodzielnej, zarejestrowanej gminy, więc prawo własności gruntu zapisane było na Bruella. Zostało ono przepisane na Gminę Żydowską dopiero w 1865 r. po jej oficjalnej rejestracji.

W 1867 r. firma budowlana bielskiego architekta Andrzeja Walczoka zbudowała w południowej części cmentarza dom przedpogrzebowy, niestety budynek ów spłonął w latach 80. XIX w. W 1885 r. wzniesiono więc kolejny dom, który przetrwał do czasów współczesnych.

W latach 1868–1931 nadzór nad żydowską nekropolią pełniło Bractwo Pogrzebowe „Chewra Kadisza”. Potem do 1963 r. była ona własnością kolejno: Gminy Wyznaniowej Żydowskiej i Kongregacji Wyznania Mojżeszowego. Następnie cmentarz przeszedł na własność Skarbu Państwa (do 1972 r.), po czym stał się cmentarzem komunalnym, którym zarządzało miasto. Od 1997 r. jest własnością Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Bielsku-Białej.

Źródło: peuk.fiiz.pl

Dane adresowe Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej Cieszyńska 92 43-300 Bielsko-Biała N49º49'0.959", E19º1'35.141"
Cechy i udogodnienia
Parking
Ogólnodostępny
Judaizm

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.