Cmentarz żydowski w Bieruniu Starym

Nr w rejestrze zabytków:
B 479/74 24 IV 1974
Data powstania obiektu: 1778 r.

Opis

Kirkut został założony w 1778 r., otaczający go kamienny mur pochodzi zaś z końca XIX w. Do dzisiaj zachowało się tutaj ponad 40 płyt nagrobnych oraz szereg porozbijanych i powbijanych w ziemię macew. W latach 90. XX w. kirkut poddano renowacji.

Założony pod koniec XVIII w. na obrzeżach miasta kirkut ma powierzchnię ok. 0,95 ha. Jego kształt, konfiguracja terenu oraz rozmieszczenie nagrobków świadczy o tym, że niegdyś składał się on z dwóch części. Najstarsza – wschodnia – powstała pod koniec XVIII w. i zajmuje powierzchnię ok. 600 m². Część zachodnia, prawie o połowę mniejsza, założona został w II poł. XIX w. Z końca XIX stulecia pochodzi zaś ceglane ogrodzenie nekropolii oraz zdobiona menorami brama cmentarna. 
Z dawnej nekropolii do dnia dzisiejszego pozostało niecałe 50 niezniszczonych płyt nagrobnych, z których najstarsze, wykonane z piaskowca, pochodzą z końca XVIII w. Najmłodsze zachowane nagrobki wykonano zaś z granitu w okresie międzywojennym. Kształt stelli nagrobnych jest mało zróżnicowany. Najstarsze są prostokątne. Od poł. XIX w. zaczęły się zaś pojawiać stelle z górnymi bokami zakończonymi półokrągło lub łukowato. W latach 1918–1939 płyty nagrobne zostały zastąpione przez ostrosłupy o kwadratowych podstawach. 
Większość zachowanych nagrobków nie posiada żadnych elementów zdobniczych. Na kilkunastu płytach występują skromne zdobienia w formie ornamentów geometryczno-roślinnych. Jedynie osiem nagrobków pochodzących z przełomu XIX/XX w. posiada w górnej części płaskorzeźby, co wskazuje jednoznacznie na silne związku bieruńskich Żydów z małopolską społecznością żydowską (wówczas bowiem małopolskie nagrobki zdobione były tutaj bogato płaskorzeźbami). Jeżeli chodzi o napisy na płytach nagrobnych, do lat 30. XIX w. dominował język hebrajski, później występowały zarówno napisy hebrajskie, jak i niemieckie. 
Pomimo wielu zniszczeń, bieruński kirkut stanowi niezwykle ważny element krajobrazu kulturowego miasta, którego historia jest nierozerwalnie związana ze społecznością żydowską. Aby uchronić cmentarz od całkowitego zniszczenia i przywrócić mu ważną wartość historyczną i zabytkową, w poł. lat 90. XX w. przeprowadzono na jego terenie prace porządkowe.

Źródło: peuk.fiiz.pl

Zaktualizowano 1 miesiąc temu

Dane teleadresowe

Wita
43-150 Bieruń
50.087453, 19.084506 Skopiowano do schowka
N50º5'14.831", E19º5'4.222" Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Tylko z zewnątrz
Obiekt dostępny do zwiedzenia tylko z zewnątrz.
Judaizm

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.