Twierdza Wisłoujście

Nr w rejestrze zabytków:
A-1707 z 18.12.1959
Data powstania obiektu: 1482 r.

Opis

Twierdza Wisłoujście – zabytkowa twierdza w Gdańsku nad Martwą Wisłą, dawniej położona przy głównym wejściu do portu gdańskiego przy ujściu głównego ramienia Wisły do Morza Bałtyckiego. Jej najważniejszymi zadaniami były kontrola statków kupieckich, ich ochrona oraz nawigacja światłem latarni, jak również do XIX wieku miała znaczenie militarne.

W konstrukcji twierdzy widać różne style architektoniczne (począwszy od gotyku), techniki i materiały budowlane. Jest to spowodowane tym, że przez lata twierdza była odbudowywana po każdym zniszczeniu. Jej fundamenty opierają się na drewnianych skrzyniach wypełnionych kamieniami (kaszycach). Serce twierdzy stanowi cylindryczna wieża (obecnie pozbawiona zwieńczenia), która służyła do 1758 roku jako latarnia morska. Jest ona otoczona przez ceglany wieniec (zwany też niekiedy rondlem-działobitnią), do którego zewnętrznego obwodu przylegają domy oficerskie. Wokół wieńca zbudowano czterobastionowy fort carré, do wnętrza którego prowadzi brama z poterną. Od strony północno-zachodniej fort carré przylega do Martwej Wisły, natomiast z pozostałych stron opasany jest przez szaniec, zwany Szańcem Wschodnim. W jego skład wchodzą bastiony, a z dwóch istniejących dawniej rawelinów do naszych czasów przetrwał jeden. Fort Carré oraz Szaniec Wschodni są otoczone fosami zasilanymi przez Martwą Wisłę.

Do 1889 roku zwieńczeniem wieży był późnobarokowy hełm z 1721 roku. Po jego spaleniu w wyniku pożaru spowodowanego uderzeniem pioruna hełm został odbudowany w formie stożka krytego łupkiem, który przetrwał do 1945 roku. Na wieży znajdował się także zegar, pochodzący z XVIII wieku. W 1945 roku pociskami artyleryjskimi prawie całkowicie została zniszczona wieża, wieniec, domki oficerskie oraz górne kondygnacje koszar. Ucierpiały również mury fortu carré. W 1959 roku twierdza została wpisana do rejestru zabytków i rozpoczęto prace inwentaryzacyjne i projektowe nad rekonstrukcją założenia.

Twierdzę, będącą oddziałem Muzeum Gdańska, można zwiedzać w okresie od maja do września. Co roku odbywają się tu inscenizacje bitw morskich, spotkania z grupami rekonstrukcji historycznych, warsztaty dawnego rzemiosła, konferencje oraz wykład]. Jest ona jednym z największych zimowisk nietoperzy w województwie pomorskim.

Lokalizacja i nazwa

Twierdza Wisłoujście jest położona przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej, na jej prawym, wschodnim brzegu, naprzeciwko Nowego Portu, w odległości około 5,5 km od historycznego centrum Gdańska. Rzeka przy twierdzy znana była wcześniej jako Wisła Gdańska (Leniwka) i była zachodnim ramieniem ujściowym Wisły, głównym aż do 1840 roku, kiedy powstało nowe ramię – Wisła Śmiała. Z kolei w 1895 roku powstał przekop Wisły, który odtąd jest głównym ujściem Wisły (Martwa Wisła odcięta jest od głównego nurtu rzeki śluzą w Przegalinie).

W okresie nowożytnym nazywana była Bramą do Rzeczypospolitej, co podkreślało jej strategicznym znaczenie.

Wieża-latarnia

Wzniesiona w 1482 roku wieża-latarnia jest najstarszą budowlą twierdzy. Do 1758 roku wskazywała drogę do portu gdańskiego, zastąpiona Latarnią Morską Gdańsk Nowy Port. Początkowo składała się z dwóch kondygnacji, pod koniec XVI wieku została rozbudowana o trzy kolejne wraz z renesansowym hełmem. Ogień rozpalany na szczycie wieży powodował pożary latarni, między innymi w 1709 roku. Latarnia została odbudowana dopiero w 1721 roku, podwyższona o jedną kondygnację i zwieńczona barokowym hełmem. Po pożarze w 1889 roku zniszczeniu uległ hełm, odbudowany w latach 1891–1892 w postaci stożka pokrytego łupkiem. Wieża została zniszczona podczas II wojny światowej (ocalał fragment ściany, powalony przez sztorm w 1953 roku). Wieża została odbudowana w latach 60. Klatka schodowa, niegdyś drewniana, została zbudowana żelbetową. Na szczycie wieży znajduje się taras widokowy, z którego roztacza się widok na Gdańsk i Zatokę Gdańską. We wnętrzu wieży znajduje się wystawa ukazująca zmiany w twierdzy w ciągu jej wielowiekowego istnienia.

Fort Carré

Fort Carré powstał w latach 1586–1608. Jest to murowany fort w kształcie zbliżonym do kwadratu z czterema skazamatowanymi bastionami znajdującymi się w narożach. Bastiony te noszą nazwy: Artyleryjski, Ostroróg, Południowo-Wschodni oraz Furta Wodna. Połączone są od strony północnej i południowej chodnikami, tzw. fosbrejami, przebiegającymi wzdłuż grubych murów (średnio 5,5 m grubości). Wejście do fortu znajduje się w części wschodniej, wewnątrz muru istnieje ukośny tunel, tzw. poterna. Na portalach umieszczono dwie daty: „1602” na zewnątrz i „1596” od strony dziedzińca.

Zwiedzać można dwa bastiony: Artyleryjski (wybudowany jako pierwszy w 1586 roku) oraz Furtę Wodną. W Bastionie Artyleryjskim znajdował się główny skład artyleryjski, gdzie przechowywano proch strzelniczy, artylerię, amunicję i narzędzia niezbędne do jej odlewu z ołowiu. Kazamata Furty Wodnej jest największym pomieszczeniem wewnątrz fortu. Od strony Wisły w ścianie kazamaty zachowało się dawne wyjście na zewnątrz, do nieistniejącego już nabrzeża, gdzie mogły cumować mniejsze statki; od niego pochodzi nazwa tego bastionu.

Wewnątrz fortu oprócz zbudowano także pomieszczenia nie mające znaczenia obronnego: koszary, kamieniczki, jak również pomieszczenia gospodarcze. Kwatery oficerskie, zrekonstruowany szereg dwukondygnacyjnych, zwieńczonych trójkątnymi szczytami domów wygląda podobnie jak mieszczańskie kamienice. Mimo licznych przebudów wewnątrz zachowało się w stanie nienaruszonym lico Wieńca wraz z otworami strzelniczymi dawnej działobitni. Na terenie fortu funkcjonowały kantyna, piekarnie, kuchnie, kuźnia, laboratorium prochowe (tzw. Apteka), mały szpital oraz sklep kupca zaopatrującego żołnierzy w żywność i drobne przedmioty.

Bastiony Ostroróg oraz Południowo-Wschodni nie są dostępne do zwiedzania. We wnętrzu bastionu Ostroróg zachowało się pomieszczenie dawnego aresztu, natomiast bastion Południowo-Wschodni jest ważnym siedliskiem nietoperzy w ramach sieci Natura 2000.

Dom Komendanta
Dom Komendanta, gdzie mieszkał dowódca załogi wybierany przez Radę Miasta i gdzie przyjmowano dostojnych gości takich jak król Zygmunt III Waza, został dobudowany do Wieńca prawdopodobnie w połowie XVII wieku. Wejście do niego zdobi kamienny portal z płytą z herbem Gdańska oraz taras z kamienną balustradą. We wnętrzu znajduje się oryginalny kominek XVIII wieku z dekoracjami stiukowymi i śladami polichromii.

W odbudowanym Domu Komendanta znajduje się wystawa opowiadająca o życiu codziennym mieszkańców twierdzy: m.in. żołnierzy i ich rodzin, kapelana, nauczyciela, sanitariusza, rybaków i robotników. Prezentowane są broń kule, pociski, elementy mundurów, ale także ozdoby, biżuteria, przybory do szycia, okucia książek, naczynia kuchenne, ozdobne kielichy, butelki, a nawet zabawki.

Atrakcje
Twierdza jest udostępniona do zwiedzania w okresie od maja do września. Oprócz wystaw przybliżających historię zabytku oraz jego dawnych mieszkańców Muzeum Gdańska organizuje cykliczne imprezy, począwszy od „majówki”. Odbywają się tu prezentacje grup rekonstrukcji historycznych, dzięki czemu można w lecie spotkać m.in. średniowiecznych rycerzy, gdańskich kaprów, żołnierzy z gdańskich formacji, a także z czasów wojen napoleońskich i pierwszej wojny światowej. Ważnym wydarzeniem jest w lipcu inscenizacja bitwy z 1628 roku pod tytułem „Wisłoujście 1628” (w wyniku której Szwedzi zatopili polskie okręty „Żółty Lew” oraz „Rycerz Święty Jerzy”). Popularność widzów i uznanie specjalistów zdobyło też inne widowisko: na Wiśle tysiące osób podziwia „Bitwę Morską Twierdzy Wisłoujście”, podczas której walczą galeony, rozlega się huk armat, w walkach biorą udział rekonstruktorzy z wielu krajów, a w edycji w 2016 roku dodatkowo w pokazie wykorzystano lasery, pirotechnikę i video mapping. Oprócz bitew organizowane są tu także warsztaty dawnego rzemiosła. Istnieje ognisko dla rodzin, strefa relaksu oraz możliwość pływania kajakiem po okolicy.

Nietoperze
Twierdza Wisłoujście jest jednym z kilku największych w województwie pomorskim zimowisk nietoperzy. W 2005 roku naliczono tu 313 osobników tych ściśle chronionych zwierząt. Najliczniejszym gatunkiem spędzającym tu zimę jest nocek Natterera, do licznych należą również nocek rudy i nocek łydkowłosy. Ten ostatni jest uważany za gatunek zagrożony wymarciem w Polsce, umieszczono go również w Załączniku II unijnej dyrektywy siedliskowej, co stało się podstawą do uznania Twierdzy za obszar Natura 2000. Spotykano tu również hibernujące nietoperze z gatunków: nocek duży, nocek wąsatek, mroczek późny, karlik większy i gacek brunatny, zaś wiosną 2003 znaleziono tu jedną samicę nocka Brandta, pierwszy raz stwierdzonego we wschodniej części Pobrzeża Południowobałtyckiego.

Źródło: wikipedia.pl

Zaktualizowano 11 miesięcy temu

Dane teleadresowe

Stara Twierdza 1
80-551 Gdańsk
54.3958, 18.68 Skopiowano do schowka
N54º23'44.88", E18º40'48" Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Wstęp płatny
Miejsce/obiekt, z którego korzystanie, zwiedzanie wymaga uiszczenia opłat.
Parking
Miejsce/obiekt w pobliżu którego istnieje możliwość płatnego lub bezpłatnego zaparkowania samochodu.
Możliwość zwiedzania
Miejsce/obiekt, który jest udostępniany do zwiedzania.
Pomnik Historii
Miejsce/obiekt zaliczające się do zabytków nieruchomych o szczególnym znaczeniu dla polskiej kultury.
Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).

Inne w kategorii: Fortyfikacje To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

UA-106162871-1

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.