Cmentarz Rakowicki w Krakowie

Cmentarz Rakowicki w Krakowie, znany dawniej jako Cmentarz Miejski, to jeden z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych cmentarzy w Polsce. Ta zabytkowa, komunalna nekropolia znajduje się przy ulicy Rakowickiej 26. Założony w 1803 roku, przeszedł do historii jako pierwszy cmentarz komunalny na terenie miasta. Obecnie zajmuje ogromną powierzchnię około 42 hektarów, ułożoną na planie prostokąta, ograniczonego ulicami Rakowicką (od wschodu), Prandoty (od północy) oraz aleją 29 Listopada (od zachodu).

Historia powstania nekropolii

Konieczność utworzenia nowego miejsca pochówku wynikała z edyktu józefińskiego wydanego w 1784 roku, który ze względów sanitarnych bezwzględnie zakazywał grzebania zmarłych na dotychczas istniejących małych cmentarzach przykościelnych. Władze austriackie wykupiły od zakonu Karmelitów Bosych (z Czernej) grunt za kwotę 1150 złotych reńskich. Teren ten, obejmujący początkowo 10 mórg, znajdował się na ówczesnym folwarku Bosackie we wsi Prądnik Czerwony. Koszty budowy i urządzania cmentarza wzięło na siebie miasto Kraków przy wsparciu okolicznych gmin. Prace te trwały od 1800 do 1802 roku.

Pierwszy oficjalny pogrzeb na tym cmentarzu odbył się w połowie stycznia 1803 roku. Spoczęła tu wówczas 18-letnia Apolonia z Lubowieckich Bursikowa. Pierwotny grób kobiety wprawdzie nie przetrwał próby czasu, ale na podstawie odpisanej inskrypcji z 1865 roku zdołano w 2003 roku, podczas obchodów 200-lecia nekropolii, odtworzyć jej płytę nagrobną. Poświęcił ją kardynał Franciszek Macharski.

Rozbudowa, architektura i poszerzenia

Swoją nazwę cmentarz zawdzięcza drodze, która dawniej wiodła z miasta do odległej o dwa kilometry wsi Rakowice. Nekropolię na przestrzeni lat wielokrotnie powiększano. W 1836 roku zakupiono kolejne tereny, a zadanie rozplanowania przestrzennego cmentarza powierzono Karolowi R. Kremerowi. Ten wybitny architekt, będący ówczesnym dyrektorem wydziału budownictwa miejskiego, w 1839 roku nadał mu charakter unikalnego założenia parkowego. Centralnym motywem planu jest charakterystyczna brama, będąca symbolem przejścia z doczesności do wieczności. Co ciekawe, mur otaczający zmarłych wzniesiono z materiałów budowlanych odzyskanych po rozbiórce nieistniejącego już kościoła Wszystkich Świętych.

W sercu cmentarza w 1861 roku rozpoczęto budowę murowanej kaplicy pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego, którą wzniesiono na miejscu drewnianej poprzedniczki. Ufundowali ją słynni krakowscy bankierzy i społecznicy, Anna i Ludwik Helclowie. Architektoniczny urok nekropolii uzupełniły w 1877 roku budynek administracyjny i kostnica, zaprojektowane przez Salomona Saarego.

Cmentarz jako zabytek kultury narodowej

Ze względu na wybitną wartość artystyczną i historyczną, Cmentarz Rakowicki wpisany został w 1976 roku do rejestru zabytków (nr A-584). To prawdziwe muzeum pod gołym niebem, gdzie na 75 tysiącach grobów spotkać można wybitne dzieła małej architektury, rzeźbiarstwa i sztuki sztukatorskiej. Przepiękne nagrobki, które często mienią się w otoczeniu jesiennych barw starych drzew, wyszły spod dłuta uznanych rzeźbiarzy i architektów. Pracowali tu między innymi Teofil Żebrawski, Feliks Księżarski, Sławomir Odrzywolski, Tadeusz Błotnicki czy Wacław Szymanowski. Niezmiernie cieszy fakt, że od 1981 roku działa powołany przez społeczników Obywatelski Komitet Ratowania Krakowa. Regularnie prowadzona przez organizację kwesta, gromadzi fundusze pozwalające na renowację porzuconych i niszczejących pomników o ogromnej wartości.

Wybitne postaci i cmentarz wojskowy

Cmentarz jest miejscem spoczynku nie tylko zwykłych krakowian, ale i wybitnych zasłużonych: malarzy, poetów, działaczy niepodległościowych i wielkich rodów. Spacerując wzdłuż zjawiskowych, ocienionych alejek, można natknąć się na grób samego Jana Matejki, mogiły braci Kossaków, Tadeusza Kantora oraz laureatki nagrody Nobla, Wisławy Szymborskiej. Inskrypcje nagrobne wypisane tu w języku polskim, niemieckim czy cyrylicą to swoisty dowód na bogatą i wielokulturową przeszłość miasta.

Z Cmentarzem Rakowickim połączono również część wojskową (przy ulicy J. Prandoty), która została wydzielona w 1920 roku z dawnego placu ćwiczeń saperów. Spoczywają tam uczestnicy obu wojen światowych, powstań narodowych i Legionów Polskich. Wyjątkowym symbolem tej kwatery są pomniki poległych w szarży pod Rokitną oraz skromna i wzruszająca kwatera lotników brytyjskich RAF. Nie sposób pominąć w czasie zwiedzania również faktu, że na Rakowicach pochowani są rodzice oraz brat papieża Jana Pawła II. To właśnie to miejsce bardzo często staje się najważniejszym punktem docelowym pielgrzymek. Modlitwy papieża przy grobie rodziny w piękny sposób upamiętnia pomnik wykonany w brązie przez Czesława Dźwigaja.

Źródło: wikipedia.org, zck-krakow.pl, rakowice.katolicki.eu