Muzeum Biblii Gutenberga i Sztuki Sakralnej w Pelplinie
Muzeum Biblii Gutenberga i Sztuki Sakralnej w Pelplinie to wyjątkowa placówka kulturalna, którą z dumą prezentuje województwo pomorskie. Gromadzi ona i eksponuje bezcenne zabytki związane z historią Kościoła, przede wszystkim z obszaru dawnej diecezji chełmińskiej. Zbiory obejmują dzieła średniowiecznego oraz nowożytnego malarstwa, bogato zdobione rzeźby, rzemiosło artystyczne, tkaniny i unikalne starodruki. Absolutną perełką całej kolekcji pozostaje jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga, który jest punktem odniesienia dla współczesnej działalności placówki. Do 1 maja 2026 roku instytucja znana była jako Muzeum Diecezjalne im. bpa Stanisława Wojciecha Okoniewskiego w Pelplinie.
Początki instytucji i budowa kolekcji
Zalążek muzealnych zbiorów wiąże się bezpośrednio z osobą biskupa Stanisława Wojciecha Okoniewskiego, który oficjalnie założył placówkę w 1928 roku. Wcześniej, począwszy od końca 1926 roku, zainicjował on systematyczną inwentaryzację zabytków. Podczas licznych wizytacji w parafiach zwracał uwagę na niszczejące i zapomniane przedmioty. Dzięki jego pasji dzieła wymagające zabezpieczenia oraz obiekty wycofane z kultu trafiały pod fachową opiekę. Pierwszym kustoszem powołanym na to stanowisko był Stanisław Smogulecki.
Początkowo zgromadzone eksponaty przechowywano w Pałacu Biskupim. Ściany tamtejszej sali jadalnianej ozdobiono portretami dawnych biskupów chełmińskich. W tym czasie Maria Hohenzollern-Hechingen podarowała do rezydencji cenne dary, w tym kopię obrazu Archanioła Gabriela Rogera van der Veyden oraz rysunek kredowy przedstawiający Marię Magdalenę. Ze względu na błyskawiczny przyrost inwentarza szybko zaczęło brakować wolnego miejsca. Z tego powodu już w 1929 roku utworzono filię muzeum w odrestaurowanym Zamku Bierzgłowskim.
Wojna i dramatyczne rozproszenie zbiorów
Plany wzniesienia nowoczesnego, dedykowanego muzeum gmachu pokrzyżował wybuch II wojny światowej. W obliczu zagrożenia przed zniszczeniem zapadła decyzja o pilnej ewakuacji. Trzynaście dużych skrzyń z obrazami i rzeźbami, skarbiec katedralny oraz archiwa wywieziono w pierwszej kolejności do Torunia. Następnie zbiory przewieziono do Berlina, by ostatecznie trafiły do Gdańska. Gdy zbliżała się Armia Czerwona, eksponaty ewakuowano, rozproszono i poukrywano na terenie Żuław oraz Kaszub. Zabiegi te nie uchroniły jednak kolekcji przed stratami – część obiektów zaginęła na wiele dekad.
Po wojnie, z inicjatywy biskupa Kazimierza Józefa Kowalskiego oraz księdza Antoniego Liedtke, rozpoczął się żmudny proces rewindykacji. Odzyskiwanie zaginionych zabytków, takich jak Poliptyk Toruński, trwało przez kolejne dziesięciolecia i przeciągnęło się aż do późnych lat 80. XX wieku.
Sztuka gotycka i bogactwo zbiorów
Trzon historyczny placówki tworzy sztuka sakralna z terenów dawnego Pomorza. Wybitne miejsce zajmuje w niej snycerska rzeźba gotycka, reprezentująca poszczególne etapy rozwoju średniowiecznego rzemiosła. Podziwiać tu można niezwykłego Chrystusa Ukrzyżowanego, który trafił do muzeum ze Starogardu Gdańskiego, grupę Niewiast spod Krzyża z Nowego Miasta Lubawskiego czy figurę Mojżesza przywiezioną ze Starzyna koło Pucka.
Niezwykłą wartość prezentuje zbiór starodruków i rękopisów. Obok dwutomowej Biblii Gutenberga z klasztoru Franciszkanów w Lubawie, przechowywane jest tu dzieło św. Augustyna "De civitate Dei" z 1425 roku. Dodatkowo placówka może poszczycić się wybitną kolekcją szat liturgicznych, głównie bogato zdobionych ornatów i dalmatyk, które po raz pierwszy wyeksponowano na szeroką skalę podczas wystawy "Barwy Liturgii" na Jarmarku Cysterskim.
Nowy gmach i czas wielkich wystaw
Po wojnie rozwój ograniczały trudności lokalowe, przez co ogromną część zbiorów przechowywano w dawnym kapitularzu. Sytuacja zmieniła się w latach 80. XX wieku, gdy rozpoczęto budowę współczesnego obiektu, wkomponowanego w kompleks obecnej kurii biskupiej. Nowy budynek, gwarantujący odpowiednie warunki konserwatorskie, otwarto uroczyście 4 lutego 1988 roku. Po 1989 roku muzeum znacznie poszerzyło swoją ofertę wystawienniczą, prezentując nie tylko średniowieczne zbiory diecezjalne, ale także zapraszając współczesnych artystów do tworzenia autorskich ekspozycji.
Dzieje współczesne
W ostatnich latach muzeum przeszło zauważalną metamorfozę. W 2024 roku zorganizowano potężną ekspozycję "De salute animarum. 200 lat stolicy biskupiej w Pelplinie". W 2025 roku zmodernizowano stałe wystawy, otwierając na górnej kondygnacji specjalną salę pamięci Jana Pawła II. Z kolei dolne piętro poświęcono w całości projektowi "Ratujemy pelplińską Biblię Gutenberga", wieńcząc to wystawą przygotowaną przez międzynarodowy zespół naukowców.
Począwszy od 1 maja 2026 roku, na mocy dekretu biskupa Ryszarda Kasyny, placówka otrzymała nową tożsamość, stając się oficjalnie Muzeum Biblii Gutenberga i Sztuki Sakralnej w Pelplinie. Odnowienie i otwarcie stałej wystawy poświęconej 750-leciu dziedzictwa cystersów to doskonały dowód na to, jak umiejętnie łączy się tutaj najsłynniejszy starodruk świata z opowieścią o lokalnej historii sztuki.
Godziny otwarcia muzeum
Listopad – kwiecień:
- Wtorek – sobota: 9:30 – 17:00 (ostatnie wejścia indywidualne o 16:30).
- Poniedziałek i niedziela: muzeum jest nieczynne.
Maj – październik:
- Wtorek – sobota: 9:30 – 17:00.
- Niedziela: 13:00 – 19:00.
- Poniedziałek: muzeum jest nieczynne.
- Ostatnie wejścia z przewodnikiem odbywają się godzinę przed zamknięciem.
Cennik biletów wstępu
Zwiedzanie samego muzeum:
- Normalny: 15 zł.
- Ulgowy (emeryci, renciści, grupy, studenci, uczniowie): 12 zł.
- Karta Dużej Rodziny: 10 zł.
- Przewodnik: 80 zł (w języku obcym 100 zł, wymagana wcześniejsza rezerwacja).
Muzeum oraz dawne opactwo:
- Normalny: 25 zł.
- Ulgowy: 20 zł.
- Karta Dużej Rodziny: 16 zł.
- Przewodnik: 120 zł (w języku obcym 160 zł, wymagana wcześniejsza rezerwacja).
Źródło: wikipedia.org, mbg-pelplin.pl
