Pomnik poległych w I wojnie światowej w Michałowicach
Pomnik poległych w I wojnie światowej w Michałowicach to niezwykłe znalezisko historyczne, na które natrafiono podczas prac porządkowych wokół punktu widokowego przy ulicy Plac Wczasowy. Obiekt ten, znany pierwotnie jako Kriegerdenkmal R.G.V. Kiesewald in Riesengebirge, stanowi cenną pamiątkę przeszłości. Miejscowość Michałowice, będąca częścią miasta Piechowice, leży w regionie, który administracyjnie obejmuje województwo dolnośląskie. Odkrycie to rzuca nowe światło na lokalną historię terenów u podnóża gór, jakimi są Karkonosze.
Tradycja wznoszenia pomników wojennych
Monumenty poświęcone żołnierzom poległym podczas I wojny światowej były powszechnie budowane na terytorium ówczesnych Niemiec. Praktycznie w każdej wsi i miasteczku powstawały podobne miejsca pamięci, lokalizowane zazwyczaj w centralnych punktach, takich jak główne place, cmentarze czy okolice kościołów. Zwyczaj upamiętniania żołnierzy sięga w Prusach czasów wojen napoleońskich. Początkowo tworzono głównie epitafia wewnątrz świątyń. Historycy upatrują genezy tej tradycji w wezwaniu śląskiego poety i żołnierza, Teodora Koernera, który poległ w 1813 roku. Jego oryginalne słowa brzmiały: Vergiß, mein Volk, die treuen Toten nicht, co w polskim tłumaczeniu oznacza: Nie zapomnij, mój narodzie, o wiernych zabitych. Po 1918 roku obok tablic kościelnych zaczęto masowo wznosić wolnostojące obeliski i głazy z wyrytymi nazwiskami.
Wygląd i konstrukcja obiektu w Michałowicach
Odkopany zabytek charakteryzował się przemyślaną i staranną architekturą, typową dla tego rodzaju założeń pomnikowych. Jego pierwotny wygląd obejmował następujące elementy:
- Spłaszczoną platformę umocnioną kamieniami, do której prowadziły cztery stopnie.
- Trzystopniowy cokół stanowiący główną podstawę głazu.
- Boczne skrzydła zakończone dekoracyjnymi kulami.
- Tylny murek oporowy wykonany z lokalnych kamieni.
- Drewniany płotek, który pierwotnie zabezpieczał frontową część platformy.
Fot. Wygląd pomnika na starym zdjęciu (fot. Tablica informacyjna przy obiekcie).
Ofiary I wojny światowej z dawnego Kiesewald
Wielka wojna pochłonęła ponad dwa miliony ofiar po stronie niemieckiej. Niemal każda miejscowość straciła przynajmniej kilku swoich mieszkańców. Z reguły tego typu obiekty miały formę skromnych głazów z wyrytymi imionami poległych. Na odnalezionym monumencie w Michałowicach uwieczniono dokładnie dziesięć nazwisk lokalnych żołnierzy. Byli to: Emil Friedler, Paul Menzel, Richard Halmann, Reinhold Glumm, Hermann Maywald, Wili Stelzer, Gustav Liebig, Bruno Menzel, Paul Maywald oraz Hermann Rücker.
Powojenne losy zabytków na Dolnym Śląsku
Po 1945 roku większość niemieckich pomników wojennych uległa celowemu zniszczeniu lub częściowej rozbiórce. Proces ten dotyczył szczególnie konstrukcji wykonanych z cegły. Powszechnie skuwano oryginalne inskrypcje, usuwano krzyże żelazne, hełmy oraz figury orłów. Niektóre z ocalałych głazów zostały po pewnym czasie zaadaptowane do nowych celów poprzez naniesienie polskich napisów lub przekształcenie w obiekty kultu religijnego. Dzisiaj podejście do przedwojennych pamiątek ulega zmianie. Stowarzyszenie Michałowice, które doprowadziło do odkopania historycznego obiektu, zapowiada jego renowację i ponowne ustawienie w dawnym miejscu.
