Pomnik Ignacego Kaczmarka w Rudzie Śląskiej

Pomnik Ignacego Kaczmarka w Rudzie Śląskiej stanowi jeden z najważniejszych punktów na mapie pamięci historycznej regionu. To szczególne upamiętnienie, zlokalizowane na terenie Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 2 przy ulicy Kaczmarka 9, zostało uroczyście odsłonięte 20 czerwca 2023 roku. Wybór daty nie był przypadkowy, gdyż zbiegł się z obchodami Narodowego Dnia Powstań Śląskich, co podkreśla heroizm i poświęcenie bohatera dla ojczyzny.

Historia Ignacego Kaczmarka – od Zabrza po Halembę

Ignacy Kaczmarek urodził się 31 lipca 1881 roku w Zabrzu, jednak większość swojego dorosłego życia spędził w Halembie – dzisiejszej dzielnicy miasta Ruda Śląska. Był człowiekiem pracy: górnikiem, rolnikiem oraz głową wielodzietnej rodziny. Jego patriotyczna postawa uformowała się w ogniu walk, brał bowiem czynny udział w III powstaniu śląskim.

Po podziale Górnego Śląska między Polskę a Niemcy, Kaczmarek zdecydował się przenieść na stronę polską, co było jasnym sygnałem jego przywiązania do ojczyzny. W 1932 roku osiadł na stałe w Halembie, prowadząc niewielkie gospodarstwo rolne. Jego spokojne życie zostało przerwane przez wybuch II wojny światowej i represje ze strony niemieckiego okupanta.

Zbrodnia sądowa i tragiczna śmierć powstańca

Podczas okupacji Ignacy Kaczmarek nie krył swoich poglądów, co stało się przyczyną jego tragedii. W 1943 roku został aresztowany przez niemiecką żandarmerię. Postawiono mu zarzuty przygotowywania zdrady stanu oraz rozpowszechniania informacji pochodzących z zagranicznych audycji radiowych. Niemiecki wymiar sprawiedliwości uznał jego słowa za tzw. wypowiedzi rozkładowe, czyli defetyzm mający osłabiać morale narodu niemieckiego.

Kaczmarek otwarcie twierdził, że:

• Polska odzyska niepodległość,
• Niemcy przegrają wojnę,
• Adolf Hitler utracił zaufanie narodu,
• Uzbrojenie sowieckie jest wyższej jakości niż niemieckie.

Do aresztowania przyczynił się konfident Wilhelm Przybyła, który zadenuncjował powstańca. 27 czerwca 1944 roku niemiecki Wyższy Sąd Krajowy w Katowicach wydał wyrok śmierci. Był to klasyczny przykład zbrodni sądowej, ponieważ wypowiedzi Kaczmarka miały charakter prywatny i odbywały się w jego mieszkaniu, co nawet według ówczesnego niemieckiego prawa nie powinno podlegać karze śmierci. Ignacy Kaczmarek został uznany za „fanatycznego Polaka” i zgilotynowany 28 lipca 1944 roku w katowickim więzieniu.

Odsłonięcie pomnika i rola Instytutu Pamięci Narodowej

Inicjatorem powstania miejsca pamięci oraz fundatorem tablicy i obelisku jest Instytut Pamięci Narodowej, a konkretnie Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa. Pomnik Ignacego Kaczmarka w Rudzie Śląskiej został odsłonięty w obecności przedstawicieli władz państwowych, samorządowych oraz rodziny bohatera. Wśród gości znaleźli się m.in. prezydent miasta Ruda Śląska Michał Pierończyk oraz przedstawiciele IPN, w tym dr Konrad Graczyk, autor publikacji naukowej o losach Kaczmarka.

Na pomniku widnieje inskrypcja: „Pamięci Ignacego Kaczmarka 1881 – 1944 polskiego patrioty powstańca śląskiego ofiary niemieckiej zbrodni sądowej skazanego za krytykę Rzeszy Niemieckiej straconego 28 lipca 1944 r. w Katowicach”.

Powojenne rozliczenia ze zdrajcą

Historia ta ma również swój sprawiedliwy finał w kontekście ukarania winnych. Wilhelm Przybyła, którego donosy doprowadziły do egzekucji Kaczmarka, został po wojnie osądzony przez polski sąd. Za swoją konfidencką działalność został skazany na karę śmierci, którą wykonano 19 października 1945 roku w więzieniu w Mysłowicach.

Obecnie Pomnik Ignacego Kaczmarka w Rudzie Śląskiej służy jako żywa lekcja historii dla młodzieży szkolnej oraz mieszkańców województwa śląskiego, przypominając o cenie wolności i niezłomności charakteru w najtrudniejszych czasach.