Most im. Jana Stacha
Most im. Jana Stacha, potocznie określany przez okolicznych mieszkańców również mianem "Mostu Mocarza", to jedna z najbardziej unikalnych i zarazem inspirujących budowli w Polsce. Ta niezwykła konstrukcja kamienna zlokalizowana jest w niewielkiej miejscowości Znamirowice, znajdującej się w województwie małopolskim, tuż nad malowniczym brzegiem, jakim jest Jezioro Rożnowskie. To dzieło monumentalne nie pod kątem rozmiarów w skali światowej inżynierii, lecz w kontekście niewyobrażalnego nakładu pracy pojedynczego człowieka. Zostało w całości wzniesione rękami jednego miejscowego gospodarza, udowadniając, że hart ducha, ciężka praca i niezłomna determinacja pozwalają pokonać nawet najbardziej strome przeszkody rzucane przez los.
Historia konfliktu i narodziny śmiałego pomysłu
Wraz z dynamiczną budową zapory i powstaniem na początku lat 40. ubiegłego stulecia ogromnego sztucznego zbiornika wodnego, woda bezpowrotnie zalała i przykryła wiele dawnych dróg łączących lokalnych ludzi ze światem. Sytuacja ta bezpośrednio dotknęła Jana Stacha (żyjącego w latach 1918–2011), który mieszkał wraz ze swoją ukochaną żoną Heleną i dwoma synami w mocno odizolowanym przysiółku Zapaść. Pozbawiona własnego, bezpiecznego traktu rodzina była zmuszona do codziennego korzystania z prywatnej drogi najbliższych sąsiadów. Niestety, w pewnym momencie wybuchł ostry spór, w wyniku którego właściciele kategorycznie zabronili Stachom wstępu na ich posesję.
Z sąsiedzkim konfliktem wiąże się anegdota z lat 60. Jan jechał wozem wypełnionym pomidorami na targ do miasta Nowy Sącz, gdy drogę zagrodziła mu sąsiadka, kładąc się na wznak w poprzek traktu. Zdesperowany mężczyzna zmuszony był tak ostro zahamować, że niemalże złamał karki zaprzęgniętym krowom. Po tym upokarzającym incydencie uniósł się honorem. Początkowo przeprawiał swoje zbiory rolnicze po wodzie łódką wypożyczaną od życzliwego znajomego. Szybko jednak w jego głowie zrodził się śmiały i z pozoru absurdalny plan wybudowania całkowicie niezależnej drogi dojazdowej do swojego odciętego gospodarstwa.
Budowa pomnika z piaskowca
Zasadniczą trudnością nie był sam brak drogi, lecz ukształtowanie terenu. Aby wydostać się z przysiółka Zapaść, gospodarz musiał pokonać głęboki na kilkanaście metrów, stromy jar. Dnem tego jaru płynął potok – cichy latem, jednak niebezpieczny i rwący po wiosennych roztopach. Początkowo Jan poprosił o pomoc urzędników. Skierowani na miejsce inżynierowie szybko ocenili teren jako zbyt trudny pod inwestycję publiczną i bezradnie rozłożyli ręce.
W maju 1968 roku zdeterminowany plantator pomidorów wziął sprawy we własne ręce. Przez kolejne trzy lata (do 1971 roku) samodzielnie wznosił most. Nie używał do tego ciężkiego sprzętu budowlanego. Materiał w postaci twardego piaskowca typu "Siwiec" wydobywał i dostarczał na miejsce budowy posiłkując się jedynie pracą zwierząt pociągowych. Układał precyzyjnie kamień na kamieniu, często pracując od świtu do nocy. Skonstruował budowlę o imponujących parametrach, która bezpiecznie utrzymywała ciężar dużych samochodów ciężarowych. Kamienne ściany oporowe po obu stronach zostały wyprowadzone w linii delikatnego łuku, co zapewniło konstrukcji doskonałą sztywność i niesamowitą wytrzymałość.
Parametry techniczne i architektura mostu
Zbudowany z piaskowca obiekt robi ogromne wrażenie, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę, że jest to ręczna praca jednego chłopa. Jego wymiary to:
- Wysokość: 13 metrów
- Długość: 20 metrów
- Szerokość: 7,5 metra
W dolnej części budowli inżynier-amator pozostawił precyzyjnie wykonany, sklepiony kolebkowo tunel o wysokości 3 metrów i szerokości 2 metrów, który umożliwia swobodny przepływ niesfornego potoku. Ponadto Jan Stach na własną rękę utwardził i wybudował półkilometrowy odcinek drogi dojazdowej do swojego gospodarstwa.
Filmowy i literacki rozgłos
O determinacji i nadludzkim wysiłku Polaka zrobiło się na tyle głośno, że w 1971 roku do Znamirowic przyjechał reżyser Jerzy Jaraczewski. Zrealizował on na miejscu wyjątkowy, czarno-biały film dokumentalny zatytułowany Wznoszę pomnik. Z kolei w 2013 roku postać gospodarza zainspirowała pisarza Jacka Turka, który opublikował książkę Jan Stach – twórca największego kamiennego mostu: historia prawdziwa, która zyskała spore uznanie.
Dostępność dla turystów
Dziś Most im. Jana Stacha stanowi wyjątkową atrakcję regionu i doskonały cel wycieczek, leżący w pobliżu oznakowanego szlaku turystycznego Tarnów – Wielki Rogacz. Należy jednak pamiętać, że dostęp do samej budowli bywa utrudniony z powodu zakazów wstępu stawianych niekiedy przez aktualnych właścicieli okolicznych gruntów. Sam twórca zmarł w 2011 roku, a dla jego upamiętnienia przy budowli umieszczono specjalną tablicę, na której widnieją piękne słowa podsumowujące tę heroiczną historię: "Wielkość człowieka nie zależy od sławy i pieniędzy, ale od tego, co po sobie pozostawił".
Źródło: wikipedia.pl / łososina.pl
