Klasztor Sankt Florian

Klasztor Sankt Florian (Stift St. Florian) to monumentalny barokowy kompleks klasztorny położony w miejscowości St. Florian w Górnej Austrii, zaledwie 15 kilometrów na południe od Linzu. Wzniesiony bezpośrednio nad grobem świętego Floriana – rzymskiego męczennika z czasów cesarza Dioklecjana i patrona strażaków – stanowi jeden z najważniejszych i największych obiektów sakralnych w całej Austrii. Początki osadnictwa monastycznego w tym miejscu sięgają VIII wieku, a oficjalne założenie klasztoru przez benedyktynów miało miejsce w 1071 roku. Z czasem opactwo przejęli kanonicy regularni reguły świętego Augustyna, którzy zamieszkują i opiekują się tym miejscem do dziś. Obiekt zasłynął w historii nie tylko dzięki imponującej architekturze, ale również jako miejsce powiązane z polskim dziedzictwem narodowym oraz ostatnia przystań wybitnego kompozytora Antona Brucknera.

Historia opactwa i kult świętego Floriana

Tradycja klasztorna wiąże się bezpośrednio z postacią świętego Floriana z Lauriacum (dzisiejsze Lorch), który w 304 roku poniósł śmierć męczeńską za wiarę chrześcijańską poprzez utopienie w rzece Anizie. Według przekazów, jego ciało odnalazła i pochowała bogobojna wdowa Waleria. W 819 roku pojawiły się pierwsze wzmianki o mnichach strzegących tego miejsca, a od 1071 roku augustianie wznieśli tu kościół romański, zastąpiony po pożarze w 1235 roku budowlą gotycką.

W 1184 roku część relikwii świętego została przeniesiona do Rzymu, a stamtąd do Krakowa. W 1436 roku święty Florian został ustanowiony jednym z głównych patronów Polski. Dopiero w 1736 roku biskup krakowski Jan Aleksander Lipski odstąpił część relikwii opactwu w St. Florian, co wzmocniło duchowy kult męczennika w Górnej Austrii.

Barokowa przebudowa i wielka architektura

Obecny, monumentalny kształt architektury klasztornej to rezultat wielkiej przebudowy prowadzonej na przełomie XVII i XVIII wieku. Impulsem do prac była dziękczynna pielgrzymka cesarza Leopolda I po zwycięskiej bitwie pod Wiedniem w 1683 roku. Prace budowlane rozpoczęły się w 1686 roku pod kierunkiem włoskiego architekta i malarza Carlo Antonio Carlone, który wzniósł m.in. bazylikę oraz skrzydło zachodnie.

Po śmierci Carlone w 1708 roku kierownictwo nad budową przejął wybitny tyrolski architekt Jakob Prandtauer. To z jego inicjatywy powstały najbardziej spektakularne przestrzenie reprezentacyjne:

• Sala Marmurowa (Marmorsaal): Okazała sala balowa i recepcyjna, ozdobiona misternymi kolumnami, imponującymi freskami sufitowymi oraz bogatą sztukaterią.
• Schody Cesarskie (Kaiserstiege): Monumentalna klatka schodowa prowadząca do komnat królewskich.
• Letni refektarz: Przestronny salon jadalny przeznaczony dla mnichów i znamienitych gości.

Prace wykończeniowe po śmierci Prandtauera kontynuowali Jakob Steinhuber oraz jego syn Michael. Na malowniczym dziedzincu klasztornym wzrok przyciąga również zabytkowa Studnia Orłów (Adlerbrunnen) pochodząca z 1603 roku.

Organy Brucknera i kościół klasztorny

Centralnym punktem opactwa jest kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, świętego Floriana i świętego Augustyna, podniesiony w 1999 roku przez papieża Jana Pawła II do godności bazyliki mniejszej. Świątynia charakteryzuje się dwuwieżową fasadą o wysokości 80 metrów, potężną dekoracją stiukową wykonaną przez Giovanniego Battistę Carlone oraz ołtarzem głównym z czerwonego marmuru Untersberg z obrazem Giuseppe Ghezziego z 1687 roku.

W kościele znajdują się słynne organy Brucknera. Wybudowane pierwotnie w latach 1770–1774 przez słoweńskiego organmistrza Franza Xaviera Krismanna (posiadały wówczas 76 głosów), zostały rozbudowane w 1951 roku do 103 głosów oraz 7386 piszczałek, stając się największymi grającymi organami w Austrii. W latach 1845–1855 tytularnym organistą w opactwie był genialny kompozytor Anton Bruckner. Zgodnie ze swoją ostatnią wolą został on pochowany w podziemnej krypcie kościoła – jego sarkofag umieszczono w pionie, dokładnie pod progiem jego ukochanych organów.

Biblioteka klasztorna i odnalezienie Psałterza floriańskiego

We wschodnim skrzydle kompleksu mieści się późnobarokowa biblioteka opactwa, rozciągająca się na dwa piętra i zwieńczona imponującym freskiem sufitowym. Zbiory biblioteczne obejmują ponad 140 000 (według nowszych katalogów około 160 000) cennych woluminów, w tym 800 średniowiecznych rękopisów.

Miejsce to ma szczególne znaczenie dla kultury polskiej. W 1827 roku tutejszy bibliotekar ks. Josef Chmel odkrył w zbiorach rękopis datowany na koniec XIV wieku. Po szczegółowych badaniach obiekt zidentyfikowano jako Psałterz floriański (Psalterium Florianum) – jeden z najstarszych i najcenniejszych zabytków języka polskiego, spisany w trzech językach (łacińskim, polskim i niemieckim) dla królowej Jadwigi Andegaweńskiej.

Krypta i pochówki królewskie

Podziemia kościoła klasztornego kryją obszerną kryptę wspartą na toskańskich kolumnach. Oprócz wspomnianego sarkofagu Antona Brucknera oraz kamiennego grobowca pustelniczki świętej Wilbirgi (zm. 1289 r.), w krypcie spoczywają prepozyci opactwa.

W krypcie znajduje się również pomnik nagrobny oraz miejsce pochówku polskiej królowej Katarzyny Habsburżanki (zm. 1572 r.), trzeciej żony króla Zygmunta II Augusta. Po opuszczeniu Polski i powrocie do Austrii spędziła ona ostatnie lata życia w Linzu, a po śmierci została złożona właśnie w opactwie w St. Florian.

Komnaty cesarskie i bezcenne zbiory sztuki

W skład kompleksu wchodzi 16 Pokoi Cesarskich (Kaiserzimmer) o łącznej powierzchni blisko 1100 metrów kwadratowych. Służyły one do zakwaterowania monarchów z dynastii Habsburgów oraz dostojników państwowych. Wnętrza zachwycają oryginalnymi meblami, piecami kaflowymi, kominkami oraz bogatą kolekcją obrazów. Do najważniejszych dzieł sztuki zgromadzonych w opactwie należy skrzydłowy Ołtarz Altdorfera z początku XVI wieku, stworzony przez Albrechta Altdorfera – jednego z głównych przedstawicieli szkoły naddunajskiej.

Informacje praktyczne i zwiedzanie

Dla odwiedzających przygotowano różnorodne warianty zwiedzania:

• Wstęp bezpłatny: Ogólnodostępne bez opłat są dziedzińce klasztorne, tereny zewnętrzne oraz wnętrze bazyliki z widokiem na organy Brucknera.
• Zwiedzanie z przewodnikiem: Klasyczna trasa obejmuje bibliotekę, Salę Marmurową, Ołtarz Altdorfera oraz kryptę z sarkofagiem Brucknera (czas trwania ok. 75 minut). Bilet połączony umożliwia dodatkowe zwiedzanie Pokoi Cesarskich (ok. 105 minut).
• Dojazd i parking: Obiekt usytuowany jest przy Stiftstraße 1 w St. Florian. Wokół klasztoru znajdują się wyznaczone parkingi dla samochodów osobowych.

Źródło: wikipedia.org, 365austria.com, stift-st-florian.at, zabytkowekoscioly.net