Kościół pw. św. Józefa na Kahlenbergu

Kościół pw. św. Józefa na Kahlenbergu (Kirche St. Josef am Kahlenberg) to jedno z najważniejszych miejsc w Austrii i Europie, ściśle związane z historią Polski oraz decydującą o losach chrześcijaństwa odsieczą wiedeńską z 1683 roku. Położona na wznoszącym się na wysokość 484 m n.p.m. wzgórzu Kahlenberg w Lesie Wiedeńskim świątynia to współczesne Polskie Sanktuarium Narodowe, stanowiące żywy pomnik polskiego patriotyzmu i oręża. Każdego roku przyciąga tysiące pielgrzymów oraz turystów, dla których obowiązkowym punktem wycieczki po Wiedniu jest oddanie hołdu obrońcom Europy i królowi Janowi III Sobieskiemu.

Historia powstania – od kamedułów do zniszczeń wojennych

Dzieje sakralne wzgórza Kahlenberg sięgają wieku, a ich początki mają silne powiązania z polskimi donatorami. Założenie pierwszej na tym terenie pustelni i kościoła zostało zainicjowane w 1627 roku z inicjatywy Mikołaja Wolskiego – marszałka nadwornego koronnego króla Zygmunta III Wazy. Wspierał on finansowo cesarza Ferdynanda II, zachęcając go do sprowadzenia włoskich kamedułów. Z myślą o zakonnikach podróżujących z Polski (z Bielan i Rytwian) na zjazdy do Włoch, w latach 1629–1639 wzniesiono tu pierwszy kościół i klasztor (erem), które zaliczano wówczas do polskiej prowincji zakonu.

Niestety, pokój nie trwał długo. W 1643 roku mnichów wypędzili stąd Szwedzi, a najgorsze zniszczenia przyniosła nawała turecko-tatarska. Na początku lipca 1683 roku wojska Imperium Osmańskiego i wspomagający ich Tatarzy doszczętnie spalili kościół oraz zabudowania klasztorne.

Odsiecz wiedeńska i triumf pod Wiedniem (1683)

Najsłynniejszy rozdział w historii świątyni rozegrał się u schyłku lata 1683 roku. Gdy armia cesarska (pod wodzą Karola Lotaryńskiego) przygotowywała się do walki, 11 września na wzgórza Lasu Wiedeńskiego dotarły siły króla Jana III Sobieskiego. Rankiem 12 września (o godzinie czwartej) na zgliszczach kościoła św. Józefa odprawiona została uroczysta msza święta. Celebrował ją legat papieski Marco d'Aviano, a przed kopią obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej modlił się sam polski monarcha, który w tym miejscu pasował na rycerza swojego syna, Jakuba.

Niedługo po mszy ruszyła zwycięska szarża husarii, przełamując dwumiesięczne oblężenie. W kolejnych latach (aż do 1734 r.) zniszczony kościół i klasztor odbudowywano. Czas kamedułów na Kahlenbergu dobiegł jednak końca w 1782 roku na skutek reform cesarza Józefa II (tzw. kasata józefińska). Świątynię przeznaczono tymczasowo na cele świeckie, lecz po rekonsekracjach w XIX wieku przywrócono jej funkcje religijne.

Polskie Sanktuarium Narodowe i Kaplica Sobieskiego

Przełom w funkcjonowaniu świątyni nastąpił 4 kwietnia 1906 roku, kiedy to kościół św. Józefa oficjalnie przekazano pod opiekę polskiemu Zgromadzeniu Zmartwychwstańców, którzy zarządzają obiektem do dzisiaj (obecnie pod przewodnictwem Ks. Rektora Romana Krekory). Ojcowie zmartwychwstańcy natychmiast rozpoczęli proces przekształcania kościółka w miejsce pamięci i panteon chwały oręża polskiego.

Jednym z najcenniejszych pomieszczeń świątyni jest tak zwana Kaplica Sobieskiego (dawniej kaplica Aniołów Stróżów). W latach 1929–1930 wybitny polski malarz Jan Henryk Rosen ozdobił ją imponującymi freskami ilustrującymi odsiecz Wiednia, a także wkomponował 102 herby polskiego rycerstwa walczącego w 1683 roku. Do wejścia prowadzi ozdobna, kuta żelazna brama z inicjałami króla. We wnętrzu sanktuarium turyści i pielgrzymi mogą podziwiać szereg unikatowych artefaktów i dzieł sztuki:

• Kopię obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, ufundowaną na początku XX w. przez jasnogórskich paulinów (kaplica ta została osobiście poświęcona przez papieża Jana Pawła II podczas jego historycznej wizyty 13 września 1983 r.).
• Madonnę Sobieską – oryginalny obraz podarowany królowi przez papieża Klemensa XI za obronę chrześcijaństwa.
• Kopię słynnego obrazu Jana Matejki „Sobieski pod Wiedniem”.
• Pomnik samego króla Jana III Sobieskiego.
• Zgromadzone pamiątki po bitwie (fragmenty zbroi husarskiej, dawną broń białą, pamiątkowe dokumenty).
• Wyjątkową Urnę z Prochami stanowiącą symboliczny grób tysięcy Polaków zamordowanych w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych Mauthausen-Gusen.

Informacje praktyczne dla odwiedzających: msze i godziny otwarcia

Kościół pw. św. Józefa na Kahlenbergu, choć niewielki, przyjmuje co roku rzesze rodaków szukających polskich śladów na obczyźnie. Z uwagi na sakralny charakter miejsca i trwające okresowo prace remontowe (zawsze warto śledzić bieżące ogłoszenia), obowiązują określone reguły zwiedzania i uczestnictwa w nabożeństwach:

• Msze święte w języku polskim: Odbywają się w każdą niedzielę oraz święta o godzinie 12:00. (Uwaga: ze względu na remonty, czasowo zawieszone bywają msze po niemiecku o godzinie 16:00, z opcją uczestnictwa w pobliskim kościele w Nußdorfie).
• Godziny otwarcia (zwiedzanie indywidualne): W weekendy i święta kościół otwarty jest dla turystów w godzinach 9:30–13:00 oraz 14:00–17:30. Dodatkowo, przez cały rok (przy dobrej pogodzie), w godzinach 9:30–17:30 udostępniony pozostaje przedsionek kościoła, skąd można zajrzeć do wnętrza.
• Grupy zorganizowane i pielgrzymki: W dni powszednie (od poniedziałku do piątku) wnętrze kościoła udostępniane jest wyłącznie dla wycieczek i grup pielgrzymkowych po wcześniejszej rezerwacji telefonicznej lub mailowej u księży zmartwychwstańców. Wystawa połączona z prelekcjami na temat odsieczy organizowana przez rektora stanowi niesamowitą lekcję historii dla uczniów.

Sama podróż do sanktuarium odbywa się najczęściej za pomocą komunikacji miejskiej, dowożącej pasażerów ze stacji metra Heiligenstadt autobusem linii 38A niemal pod same drzwi kościoła. Odwiedzając stolicę Austrii, wpisz Kahlenberg w swój plan podróży – to absolutnie najważniejszy polski ślad na historycznej mapie Polski i Europy Środkowej.

Źródło: kahlenberg-kirche.at, arcus.org.pl, zmartychwstancy.pl, pfniks.org