Muzeum Biograficzne im. Zofii Kossak w Górkach Wielkich

300-letni dwór w Górkach Wielkich został zakupiony przez Tadeusza i Annę z Kisielnickich Kossaków, rodziców Zofii Kossak-Szatkowskiej, w 1922 r., po ich przybyciu z Kresów Wschodnich. Dom ten został wzniesiony w XVIII w. przez starostę ziemskiego, dziedzica góreckiego – Hieronima Marklowskiego w miejscu dawnego, modrzewiowego obiektu. Później obiekt wraz z całymi Górkami przeszedł na własność Habsburgów i stał się spichlerzem Komory Cieszyńskiej. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, dwór wraz z całym góreckim majątkiem przeszedł na własność Skarbu Państwa, i to właśnie od niego Kossakowie postanowili go wydzierżawić. Po wygraniu przetargu, stali się zaś jego właścicielami.

W 1923 r. w dworze zamieszkała z rodzicami Zofia, młoda wdowa z synkami, która w 1925 r. w XVII-wiecznym góreckim kościele wzięła ślub z Zygmuntem Szatkowskim. Od tamtej pory dwór w Górkach stał się magnesem przyciągającym wielu artystów z odległych stron. U Kossaków gościli pisarze: m.in. Jan Parandowski, Maria Dąbrowska, Jan Sztaudynger, Melchior Wańkowicz i oczywiście przedstawiciele słynnego rodu Kossaków. Z Krakowa przyjeżdżał tutaj sławny brat bliźniak Wojciech oraz jego sławne dzieci: Maria, Magdalena i Jerzy. Bywała tutaj również kuzynka Zofii, Jadwiga Unrug z mężem Stanisławem Ignacym Witkiewiczem (Witkacym).

Po wybuchu II wojny światowej rodzina Kossaków została zmuszona do opuszczenia dworu, który został zaadaptowany na potrzeby zorganizowanej w nim prawdopodobnie szkoły gospodarstwa wiejskiego dla niemiecko mówiących dziewcząt. Po zakończeniu działań wojennych, pod nieobecność właścicieli, dwór został spalony 6 lub 8 maja 1945 r. Uratowały się z niego jedynie dębowe drzwi, które dzisiaj zobaczyć można w Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej.

Po powrocie z przymusowej emigracji w 1957 r. Zofia i Zygmunt Szatkowscy chcieli odbudować stary dwór, niestety marzenie to nigdy nie zostało zrealizowane. Po śmierci żony na wniosek Zygmunta Szatkowskiego 30 grudnia 1968 r. wykonano następujący wpis do rejestru zabytków województwa katowickiego: „Ruiny dworu z resztkami parku w miejscowości Górki Wielkie, pow. Cieszyn, z XVIII w.: późnobarokowy, murowany z kamienia i cegły, na rzucie prostokąta z ryzalitem na osi elew. od ogrodu, dwutraktowy, piętrowy, elewacje dłuższe 7-osiowe, w otoczeniu reszta parku na obszarze 0,5 ha. Granice zabytku rozciągają się na całość dworu wraz z parkiem 0,5 ha. Uzasadnienie: Obiekt ma poważne znaczenie dla historii i charakterystyki regionu.”

Źródło: peuk.fiiz.pl