Cmentarz Wojenny nr 91 – Gorlice

Cmentarz Wojenny nr 91 – Gorlice to niezwykle ważny, zabytkowy cmentarz z okresu I wojny światowej, który został starannie zaprojektowany przez inżyniera Emila Ladewiga. Ten okazały obiekt znajduje się w mieście Gorlice i stanowi jeden z ponad 400 zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych, zbudowanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Terytorialnie nekropolia należy do III Okręgu Cmentarnego Gorlice, co dodatkowo podkreśla jej rangę w sieci wojennych miejsc pamięci w regionie.

Położenie i założenia architektoniczne

Cmentarz Wojenny nr 91 jest usytuowany w wyjątkowym punkcie – na wzgórzu Korczak, które potocznie nazywane jest przez lokalnych mieszkańców Górą Cmentarną. Lokalizacja ta nie była przypadkowa. W zamyśle budowniczych cmentarz ten miał pełnić funkcję nadrzędnego, reprezentacyjnego obiektu dla całego okręgu, będąc naturalnym miejscem organizacji rocznicowych i państwowych uroczystości patriotycznych.

Nekropolię zaplanowano i zbudowano na rzucie prostokąta, a jej całkowita powierzchnia wynosi aż 9216 m² (przy wymiarach około 130 na 75 metrów). Teren otoczony jest solidnym, kamiennym murem wykonanym z piaskowca. Do wnętrza cmentarza od strony północnej prowadzi majestatyczna, trójdzielna brama z trzema arkadami, z kolei w samym centrum założenia góruje wielki krzyż pomnikowy, wykonany według znakomitego projektu Gustawa Ludwiga.

Rozmieszczenie i symbolika nagrobków

Kwatery i nagrobki rozmieszczono z wojskowym ładem i precyzją. Groby oficerskie, wyróżniające się pomnikami o specyficznym i spójnym typie, ustawione zostały promieniście w trzech głównych szeregach. Nagrobki żołnierskie posiadają bardzo podobny kształt do oficerskich, jednak zachowują wyraźnie mniejsze, skromniejsze rozmiary. Oprócz tego na terenie cmentarza zlokalizowano betonowe stele umieszczone na estetycznych kamiennych postumentach, które wyposażono w żeliwne tablice inskrypcyjne. Pozostałą część grobów stanowią niskie, betonowe stele zaopatrzone w prostokątne tablice żeliwne.

Kto tu spoczywa?

Na Cmentarzu nr 91 pochowano pierwotnie 913 żołnierzy, którzy stracili życie w krwawych walkach w maju 1915 roku (w tym podczas słynnej operacji gorlickiej). Podzielono ich pochówki na 140 grobów pojedynczych oraz 161 mogił zbiorowych. W ziemi tej spoczywa:

• 425 żołnierzy austro-węgierskich
• 287 żołnierzy rosyjskich
• 201 żołnierzy niemieckich

Z biegiem lat obiekt ten przyjmował kolejne ofiary. Pierwotna liczba 140 pochowanych tu żołnierzy niemieckich wzrosła, gdy w późniejszym czasie przeniesiono na to miejsce 61 ciał z likwidowanego cmentarza wojennego nr 89 (likwidacja była konieczna ze względu na budowę nowego osiedla mieszkaniowego). Nekropolia ta posłużyła jako miejsce grzebania poległych także w trakcie tragicznych wydarzeń II wojny światowej. Obecnie szacuje się, że ogólna liczba wszystkich pochówków dokonanych na tym terenie wynosi aż 1441.

Współczesne upamiętnienia – Pomnik Słoweński

Cmentarz Wojenny nr 91 to miejsce wciąż żywe w relacjach międzynarodowych. Przykładem jest tu uroczystość odsłonięcia nowego pomnika, poświęconego pamięci żołnierzy narodowości słoweńskiej, którzy polegli podczas I wojny światowej walcząc w zaborczych armiach i spoczęli w gorlickiej ziemi. W wydarzeniu tym, zorganizowanym 22 maja 2018 roku, udział wziął Prezydent Polski Andrzej Duda wraz z ówczesnym Prezydentem Słowenii Borutem Pahorem.

Ciężki granitowy obelisk ustawiono po prawej stronie od głównego wejścia, tuż za trójdzielną bramą. Wyryto na nim dwujęzyczną inskrypcję (w językach polskim i słoweńskim), która głosi: "Pamięci słoweńskich żołnierzy 1914-1918 wdzięczna ojczyzna Republika Słowenii 2018". Pierwsze fundamenty pod to wyjątkowe przedsięwzięcie położono rok wcześniej, 26 maja 2017 roku, gdy Gorlice odwiedził Ambasador Słowenii w Polsce Robert Krmelja i spotkał się z Burmistrzem Miasta, by nakreślić plan godnego upamiętnienia rodaków.

Źródło: wikipedia.org, gorlice.pl, grobywojenne.malopolska.uw.gov.pl, malopolska.szlaki.pttk.pl