Most kolejowy w Kowarach
Most kolejowy w Kowarach to imponujący ślad dawnej świetności inżynierii transportowej, który do dziś budzi podziw swoją monumentalną formą i kunsztem wykonania. Zlokalizowany w dzielnicy Kowary Górne, nad rwącym nurtem potoku Jedlica oraz ulicą Wiejską, stanowi jeden z najciekawszych obiektów kolejowego budownictwa w całym regionie. Ten kamienny gigant, będący częścią historycznej i niezwykle malowniczej linii kolejowej nr 308, łączy w sobie surowość granitu z elegancją architektonicznych detali, wpisując się harmonijnie w górski krajobraz Karkonoszy i Rudaw Janowickich.
Historia powstania w dobie kolejowego boomu
Budowa mostu przypada na okres dynamicznego rozwoju sieci kolejowej na Śląsku w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. Inwestycje te miały na celu ożywienie gospodarcze regionu i połączenie go z ważnymi ośrodkami przemysłowymi. Pierwszy odcinek kolei, łączący miasto Jelenia Góra z Kowarami, oddano do użytku już 15 maja 1882 roku. Jednak to dopiero przedłużenie trasy w stronę miasta Kamienna Góra, ukończone w 1905 roku, wymagało wzniesienia tak spektakularnych obiektów inżynieryjnych. Most w Kowarach Górnych, budowany w latach 1903-1905, stał się kluczowym elementem tego nowego szlaku, który miał stanowić alternatywne połączenie z węzłem w miejscowości Lubawka, a dalej z czeskim Trutnovem i przemysłowym Wałbrzychem.
Architektura i konstrukcja: granitowy kolos
Obiekt ten to czteroprzęsłowa konstrukcja o długości około 74 metrów i wysokości przekraczającej 13 metrów. Jego bryła wspiera się na solidnych filarach o przekroju prostokątnym, zbudowanych ze starannie oszlifowanych blokach granitu. Materiał ten, pozyskiwany z pobliskiego kamieniołomu na zboczu góry Brzeźnik, zapewnia budowli nie tylko trwałość, ale i wyjątkową estetykę. Sklepienia przęseł, wykonane z cegły ceramicznej, kontrastują z kamienną okładziną, tworząc ciekawy efekt wizualny. Architekci zadbali o to, by masywna konstrukcja nie przytłaczała – w każdym z filarów pozostawiono potrójne, przelotowe otwory (triforia), które nadają mostowi lekkości i ażurowego charakteru.
Detale, które zachwycają
Tym, co wyróżnia most w Kowarach na tle innych podobnych konstrukcji, jest dbałość o detal. Elewację zdobi wyraźny gzyms podporęczowy, który oddziela balustradę od arkad. Szczególną uwagę przykuwają kamienne balkoniki, nadwieszone nad filarami i wsparte na masywnych wspornikach. W tych miejscach szerokość mostu zwiększa się z niespełna 5 do prawie 7 metrów, co w przeszłości mogło służyć jako punkty widokowe lub techniczne. Całość dopełnia stalowa, ażurowa balustrada. Ciekawostką jest fakt, że pod zachodnim przęsłem mostu kolejowego przepływa nie tylko rzeka, ale znajduje się tam również inny, mniejszy most drogowy nad Jedlicą, co tworzy unikalny układ dwupoziomowy.
Współczesność i rewitalizacja
Mimo że regularny ruch pasażerski na linii ustał w 1986 roku, a pociągi towarowe do miejscowości Ogorzelec przestały kursować w roku 2000, most nie popadł w całkowite zapomnienie. Przez lata służył jako malowniczy punkt na trasie turystów zmierzających z Kowar w stronę kurortu Karpacz. Obecnie obiekt przechodzi gruntowną rewitalizację w ramach odtwarzania linii nr 308. Prace obejmują m.in. montaż barierek, uzupełnienie ubytków w kamiennej okładzinie, oczyszczenie elewacji z roślinności oraz odtworzenie uszkodzonych elementów konstrukcyjnych. Dzięki temu ten zabytek techniki ma szansę odzyskać dawny blask i ponownie służyć transportowi kolejowemu, a także cieszyć oko miłośników historii i architektury odwiedzających Kowary.
