Krasnobrodzki Park Krajobrazowy

Krasnobrodzki Park Krajobrazowy to jeden z najpiękniejszych i najbardziej malowniczych obszarów chronionych, jaki oferuje nam wschodnia część kraju. Pod względem administracyjnym park ten leży na terenie obszaru, którym jest województwo lubelskie. Kompleks znajduje się w południowo-wschodniej części Polski i swoim zasięgiem obejmuje partię najwyższych wzniesień niezwykle atrakcyjnego mezoregionu, jakim jest Roztocze Środkowe. W granicach tej chronionej strefy odnajdziemy bogate lasy z domieszką jodły, bystry bieg rzeki Wieprz, urokliwe wąwozy oraz niezliczone pamiątki geologiczne i historyczne, które wspólnie tworzą unikalny charakter tego zakątka.

Położenie administracyjne i historia utworzenia

Inicjatywa powołania do życia tak ogromnego obszaru chronionego została sfinalizowana w 1988 roku. Od tego czasu obszar parku jest starannie monitorowany i chroniony, co potwierdza najnowsza Uchwała Nr XVI/249/2025 Sejmiku Województwa Lubelskiego z 23 października 2025 roku, która ponownie określa zasady ochrony. Krasnobrodzki Park Krajobrazowy zajmuje imponującą powierzchnię 9390 ha, a dodatkowo zabezpieczony jest rozległą otuliną liczącą blisko 30 794 ha. Pod względem podziału administracyjnego park leży na obszarze trzech powiatów: zamojskiego, biłgorajskiego oraz tomaszowskiego. Na terenie powiatu zamojskiego obejmuje on gminy Adamów i miasto Krasnobród. W powiecie biłgorajskim obejmuje gminę Józefów, natomiast w powiecie tomaszowskim rozciąga się przez tereny gmin Susiec i Tomaszów Lubelski. Północno-zachodnią granicę obszaru stanowi granica otuliny znanego Roztoczańskiego Parku Narodowego, z kolei od strony południowej park posiada wspólną, płynną otulinę z Parkiem Krajobrazowym Puszczy Solskiej.

Cel ochrony i walory przyrodnicze

Głównym, niezmiennym celem istnienia Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego jest zachowanie unikatowych wartości przyrodniczych, historycznych, kulturowych oraz krajobrazowych całego Roztocza Środkowego. Priorytetem pozostaje bezwzględna ochrona wspaniałych, zwartych kompleksów lasów mieszanych, w których występuje szczególnie duża domieszka rzadkiej na tych terenach jodły. Lasy zajmują tutaj aż 60% całkowitej powierzchni. Choć na części obszaru prowadzona jest zrównoważona gospodarka leśna, to tereny te zachowały swój naturalny, pierwotny charakter. Najbardziej powszechnym zbiorowiskiem są bory sosnowe, gdzie sosna zwyczajna zajmuje blisko 75% powierzchni zalesionych. Drugim pod względem powszechności zespołem są unikalne bory jodłowe pokrywające około 16% terenów, a także okazała buczyna karpacka, gęste olsy i cenne torfowiska.

Flora, fauna oraz rzeka Wieprz

Niezwykłe bogactwo siedlisk sprzyja występowaniu cennej i bardzo rzadkiej roślinności. Na leśnych ścieżkach uważny wędrowiec dostrzeże widłaki, chronione storczykowate, a na terenach podmokłych owadożerną rosiczkę okrągłolistną, wawrzynka wilczełyko oraz kruszynę pospolitą. Stawy znajdujące się w okolicach Hutek zachwycają dużymi skupiskami żółtych grążeli oraz majestatycznych grzybieni białych.

Największą rzeką tego stosunkowo ubogiego w wodę obszaru jest górny bieg Wieprza. Niezwykłą atrakcją hydrologiczną są w tym przypadku liczne, piękne podzboczowe źródła, które zasilają rzekę krystalicznie czystą wodą. Najbardziej wydajne i malownicze wywierzyska znajdują się w miejscowościach Hutki i Husiny oraz przy popularnej kaplicy Na Wodzie w Krasnobrodzie. Źródła te są objęte ścisłą ochroną pomnikową. Nad Wieprzem swoje bezpieczne ostoje mają liczne ptaki wodne oraz stale rozrastająca się populacja bobra europejskiego. Wśród ssaków leśnych żyjących na tym terenie znajdziemy jelenie, sarny, dziki oraz bogatą reprezentację drapieżników: borsuki, gronostaje, jenoty, kuny leśne i domowe oraz łasice. Ptasi raj reprezentują ponadto rzadkie gatunki gniazdujące, takie jak orlik krzykliwy, bocian czarny czy kolorowa kraska.

Formy ochrony przyrody i geologia obszaru

Park charakteryzuje się wspaniałą rzeźbą terenu o dużej deniwelacji, gdzie wzniesienia z łatwością przekraczają wysokość 350 m n.p.m. Zjawiska geologiczne doprowadziły do wykształcenia się potężnych ostańców na podłożu kredowym i trzeciorzędowym. Na obszarze parku znajdziemy strome wzgórza, paraboliczne wydmy osiągające 20 metrów wysokości, kręte wąwozy w okolicach miejscowości Zielone oraz długie, głuche suche doliny. By trwale zachować ten geologiczny i botaniczny fenomen, na terenie parku powołano liczne rezerwaty oraz pomniki przyrody:

• Rezerwat Święty Roch – leśny obszar chroniący bory o powierzchni 202,6 ha.
• Rezerwat Zarośle – chroniący cenne lasy mieszane na powierzchni 64,02 ha.
• Rezerwat Nowiny – torfowiskowy obszar w otulinie o powierzchni 3,80 ha.
• Wapielnia (387 m n.p.m.) – najwyższe wzniesienie z chronionym nagromadzeniem wychodni skalnych koło Ulowa.
• Piekiełko – imponujący geologiczny pomnik przyrody w Stanisławowie.
• Stanowisko dokumentacyjne Kamieniołom.

Zabytki i bogata oferta turystyczna

Centrum życia kulturalnego oraz turystycznego tego obszaru koncentruje się niezaprzeczalnie wokół malowniczego Krasnobrodu, który pełni dumną funkcję lokalnego uzdrowiska. To w tym miejscu znajduje się największe nagromadzenie bezcennych zabytków. W dzielnicy zwanej Podzamkiem podziwiać można piękny pałac Leszczyńskich otoczony starym, urokliwym parkiem, natomiast w części zwanej Podklasztorem znajduje się zabytkowy kościół z cudownym obrazem Matki Boskiej, liczne, stare kapliczki i Kalwaria Krasnobrodzka. Bogata infrastruktura Krasnobrodu zaprasza turystów do kilkunastu ośrodków wypoczynkowych, licznych pensjonatów, pól namiotowych oraz nowoczesnego kąpieliska.

Szlaki piesze, spacerowe i edukacyjne

Rozległe, naturalne krajobrazy sprzyjają pieszej turystyce. Przez najciekawsze rejony poprowadzono cztery główne, znakowane piesze szlaki turystyczne: niebieski (centralny), zielony (im. Władysławy Podobińskiej), czerwony (partyzancki) oraz czarny szlak łącznikowy. Oprócz tego na miłośników spacerów oraz pasjonatów edukacji przyrodniczej czeka wyjątkowa rowerowa trasa widokowa o długości blisko 40 km, a także kilka mniejszych, lokalnych ścieżek spacerowych:

• Ścieżka Wokół Krasnobrodu – długa na 15 km trasa w kształcie pętli przebiegająca przez Hutki, Nową Wieś i miejscowość Turzyniec.
• Ścieżka spacerowa Do Szuru – oznakowana kolorem żółtym pętla licząca 4 km.
• Krasnobrodzkie Wąwozy – szlak czerwony o długości 4 km poprowadzony od ulicy Kościuszki przez rezerwat Św. Rocha aż nad wodę.
• Ścieżka przyrodnicza Do Belfontu – dziesięciokilometrowa trasa czarna startująca spod szkoły w Kaczórkach.

Krasnobrodzki Park Krajobrazowy to zdecydowanie jedno z najwspanialszych miejsc w tej części Polski, pozwalające docenić ogrom potęgi sił natury oraz cieszyć się wypoczynkiem w otoczeniu starych, dostojnych borów roztoczańskich.

Źródło: parki.lubelskie.pl; wikipedia.pl