Muzeum Emilii Plater w Kopciowie na Litwie
Muzeum Emilii Plater w Kopciowie na Litwie (lit. Kapčiamiesčio Emilijos Pliaterytės muziejus) to placówka historyczno-etnograficzna zlokalizowana przy ulicy Taikos 11 w miejscowości Kopciowo (lit. Kapčiamiestis, rejon łoździejski), niedaleko granicy z Polską bezposrednio przy województwie podlaskim. Muzeum mieści się w budynku miejscowej szkoły średniej i gromadzi pamiątki poświęcone bohaterce powstania listopadowego z 1831 roku, tradycyjnej kulturze pogranicza oraz dziejom miasteczka od czasów starożytnych do współczesności.
Historia placówki i przynależność organizacyjna
Muzeum zostało założone w 1984 roku przy Liceum Ogólnokształcącym w Kopciowie z inicjatywy lokalnych pasjonatów historii i pedagogów. Przez pierwsze dwie dekady funkcjonowało jako placówka szkolna dokumentująca dzieje regionu oraz postać hrabianki Emilii Broel-Plater, która w grudniu 1831 roku zginęła w pobliżu miasteczka podczas próby przedarcia się z Litwy do Warszawy.
W 2006 roku placówka została oficjalnie włączona jako oddział w struktury Muzeum Regionalnego w Łoździejach (lit. Lazdijų krašto muziejus), któremu nadano imię Emilii Pliaterytė. Dzięki temu zbiory zyskały profesjonalną opiekę merytoryczną oraz rozbudowany program wystawienniczy i edukacyjny.
Cztery wystawy stałe w muzeum w Kopciowie
Ekspozycja muzeum składa się z czterech głównych wystaw tematycznych ukazujących wielokulturową historię południowej Litwy i postacie zasłużone dla regionu:
- Wystawa poświęcona Emilii Plater i powstaniu 1831 roku: Największa część muzeum przybliża biografię, męstwo i szlak bojowy kapitan Emilii Broel-Plater – nazywanej „litewską Joanną d’Arc”. Ekspozycja ukazuje kontekst zrywu niepodległościowego na Litwie po nadziejach rozbudzonych wyprawą cesarza Napoleona I na Moskwę w 1812 roku oraz ostatnie dni życia bohaterki pod Kopciowem.
- Wystawa etnograficzna: Prezentuje tradycyjną kulturę ludową oraz codzienność mieszkańców Kopciowa z początku XX wieku poprzez dawne narzędzia rolnicze, sprzęty domowe i meble. Szczególnym eksponatem jest symboliczne okno chaty upamiętniające dramatyczną historię rodziny strażnika granicznego z pogranicza litewsko-polskiego z początku XX wieku.
- Wystawa historii miasteczka i wybitnych osobistości regionu: Dokumentuje rozwój Kopciowa na przestrzeni wieków, dzieje tutejszej szkoły oraz historię i kulturę dawnej społeczności żydowskiej miasteczka. Wśród sylwetek znanych twórców i intelektualistów związanych z okolicą prezentowani są m.in. kompozytor Česlovas Sasnauskas, pieśniarka ludowa Veronika Povilionienė oraz pierwsza spikerka litewskiej telewizji Gražina Bigelytė-Bulavienė.
- Wystawa o Antanasie Sadeckasie, zesłaniach i ruchu oporu: Ekspozycja poświęcona pochodzącemu z regionu inżynierowi, podróżnikowi, fotografowi i pionierowi wypraw do miejsc syberyjskich zsyłek, założycielowi stowarzyszenia „Lemtis”, uzupełniona o materiały dotyczące wywózek na Syberię i powojennego ruchu oporu.
Programy edukacyjne i inicjatywy kulturalne
Muzeum prowadzi zajęcia warsztatowe i lekcje muzealne przybliżające historię oraz dawne obrzędy ludowe. W ofercie placówki znajduje się osiem tematycznych programów edukacyjnych:
- „Pachnące torebki z bałtyckimi symbolami”,
- „Od dziś do czasów starożytnych”,
- „Starzy jeszcze pamiętają – młodzi dopiero się uczą”,
- „Trzymam kapelusz – proszę daj mi jajka”,
- „Zbliżają się święta Bożego Narodzenia”,
- „Kobieta w historii wieków”,
- „Bardzo kocham Litwę”,
- „Sen borsuka” (zajęcia poświęcone tradycyjnym obchodom środka zimy).
Placówka regularnie organizuje również wydarzenia rocznicowe i wystawy czasowe we współpracy z mieszkańcami. Z okazji 50-lecia miasteczka Kapčiamiestis przygotowano ekspozycję „10 fotografii i 10 autentycznych historii” opartą na rodzinnych archiwach mieszkańców Kopciowa i okolicznych wsi, natomiast w 220. rocznicę urodzin Emilii Plater odbył się rajd historyczny „220 kroków szlakiem Emilii Plater” połączony z przeprawą łodzią, wizytą na cmentarzu oraz teatralizowanym zwiedzaniem muzeum z udziałem uczniów z Wiejsiej i Łoździejów.
Godziny otwarcia, bilety i informacje praktyczne
Zwiedzanie muzeum w Kopciowie jest bezpłatne – od 1 lipca 2022 roku Muzeum Regionalne w Łoździejach oraz wszystkie jego oddziały zniosły opłaty za wstęp. Placówka mieści się pod adresem ul. Taikos 11, Kapčiamiestis (kontakt telefoniczny: +370 633 30102, strona internetowa: www.lazdijumuziejus.lt).
| Okres w roku | Dni otwarcia | Godziny zwiedzania |
|---|---|---|
| 1 września – 30 maja | Poniedziałek – czwartek | 9:00 – 17:00 |
| 1 września – 30 maja | Piątek | 9:00 – 15:45 |
| 1 czerwca – 31 sierpnia | Wtorek – piątek (w wybranych terminach również poniedziałek) | 9:00 – 17:00 |
| 1 czerwca – 31 sierpnia | Sobota | 9:00 – 15:45 |
Planując wizytę w Kopciowie, warto połączyć zwiedzanie ekspozycji muzealnej z odwiedzeniem grobu Emilii Plater na starym cmentarzu parafialnym oraz jej Pomnika Emilii Plater na głównym placu miasteczka. Miejscowość znajduje się około 20 kilometrów na wschód od przejścia granicznego w Ogrodnikach i niespełna 30 kilometrów od Sejn.
Źródło: lazdijai-turizmas.lt, lazdijumuziejus.lt, atraskdzukija.lt


