Pomnik Emilii Plater w Kopciowie na Litwie
Pomnik Emilii Plater w Kopciowie na Litwie znajduje się na głównym placu miejscowości Kopciowo (lit. Kapčiamiestis, rejon łoździejski, okręg olicki) w południowej części Litwy, w pobliżu granicy z Polską. Monument odsłonięto 12 września 1999 roku ku czci bohaterki powstania listopadowego z 1831 roku, której grób spoczywa na pobliskim starym cmentarzu w Kopciowie (patrz. Grób Emilii Plater w Kopciowie).
![]()
Rys. Emilia Plater na czele ułanów, staloryt Georga Benedikta Wundera.
Historia powstania i odsłonięcia pomnika w 1999 roku
Inicjatywa upamiętnienia Emilii Broel-Plater w centrum miasteczka, w którym spędziła ostatnie dni życia, została zrealizowana pod koniec lat 90. XX wieku dzięki współpracy lokalnych społeczników i duchowieństwa. Pomysłodawcą budowy monumentu był A. Vitkauskas, projekt rzeźbiarski wykonał litewski artysta A. Ambrulevičius, natomiast mecenasem przedsięwzięcia został ks. dr P. Kavaliauskas.
Na tablicy fundacyjnej widnieje data 8 września 1999 roku, a uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 12 września 1999 roku na głównym placu w Kopciowie. Lokalizacja rzeźby nawiązuje bezpośrednio do wydarzeń z grudnia 1831 roku, kiedy Emilia Plater – próbując przedostać się z Litwy do Warszawy po upadku walk powstańczych – przeprawiła się przez rzekę Biała Hańcza do Kopciowa, została śmiertelnie raniona w zasadzce i zmarła 23 grudnia 1831 roku w pobliskim dworze w Justianowie.
Wygląd rzeźby i technika wykonania monumentu
Rzeźba przedstawia młodą kobietę w żołnierskim stroju pułkownika z szablą trzymaną w dłoni. Artysta ukazał bohaterkę w wyprostowanej, pełnej determinacji postawie, podkreślającej jej rolę dowódczą w szeregach Wojska Polskiego podczas kampanii 1831 roku:
- Materiał i wykończenie: Posąg został odlany z betonu i pokryty marmurowym pyłkiem, co nadaje powierzchni jasną, szlachetną fakturę przypominającą naturalny kamień.
- Cokół i tablica: Rzeźbę osadzono na prostym, betonowym cokole, w który wmurowano marmurową tablicę z inskrypcjami.
Treść inskrypcji w języku litewskim i polskie tłumaczenie
Wszystkie napisy umieszczone na pomniku w Kopciowie wykonano wyłącznie w języku litewskim. Główną część tablicy zajmuje litewski przekład słynnego fragmentu wiersza Adama Mickiewicza „Śmierć pułkownika” z 1832 roku, uzupełniony o wykaz twórców oraz datę powstania obiektu.
| Część inskrypcji | Tekst oryginalny na pomniku (język litewski) | Znaczenie w języku polskim |
|---|---|---|
| Cytat z wiersza Adama Mickiewicza „Śmierć pułkownika” | „EMILIJA / PLIATERYTĖ // ŽMONĖS MATO PO ŠIA MILINE / MOTERS VEIDĄ IR AUKŠTĄ / KRUTINĘ. // LIETUVAITE! - KARTOJA PAŽINĘ. - / TAI KARIUOMENĘ VEDĖ Į DIDĮ / SUKILIMĄ NARSI PLIATERYTĖ. // A. MICKEVIČIUS.” | „Lecz ten wódz, choć w żołnierskiej odzieży, jakie piękne dziewicze ma lica? Jaką pierś? – Ach, to była dziewica, to Litwinka, dziewica-bohater, wódz powstańców – Emilia Plater! A. Mickiewicz.” |
| Informacja o twórcach, mecenasie i dacie | „Skulptorius / A. Ambrulevičius / Iniciatorius / A. Vitkauskas / remė / kun. dr. P. Kavaliauskas / 1999. 09. 08” | Rzeźbiarz A. Ambrulevičius, pomysłodawca A. Vitkauskas, mecenas ks. dr P. Kavaliauskas, 8 września 1999 roku. |
Rys. Emilia Plater, malarz Ignas Rudolfas.
Dewastacja w 2016 roku i renowacja przez samorząd w Oranach
Latem 2016 roku pomnik na głównym placu w Kopciowie padł ofiarą aktu wandalizmu – sprawcy urwali rękę rzeźby, w której postać Emilii Plater trzymała szablę. Uszkodzenie wywołało szybką reakcję lokalnych władz i mieszkańców regionu.
Jeszcze w tym samym 2016 roku rzeźba została poddana pracom naprawczym i odrestaurowana staraniami samorządu w Oranach (lit. Varėna), dzięki czemu monument odzyskał swój pierwotny kształt wraz z odtworzonym detalem szabli.
Zwiedzanie Kopciowa i inne miejsca związane z Emilią Plater
Pomnik stoi w otwartej przestrzeni głównego placu w Kopciowie i jest dostępny do zwiedzania przez całą dobę bezpłatnie. Miejscowość leży około 20 kilometrów na wschód od polsko-litewskiego przejścia granicznego w Ogrodnikach i niespełna 30 kilometrów od Sejn.
Planując wizytę w Kopciowie (Kapčiamiestis), warto odwiedzić także pozostałe miejsca związane z bohaterką powstania listopadowego znajdujące się w tej samej miejscowości i jej najbliższej okolicy:
- Grób Emilii Plater na starym cmentarzu w Kopciowie: Granitowy obelisk z 1912 roku (odrestaurowany w 2004 roku) z zachowanym głazem z pierwszego nagrobka opatrzonym napisem „Mów wieczny pokoy”.
- Szkolna izba pamięci w Kopciowie: Ekspozycja gromadząca pamiątki historyczne, dokumenty i publikacje poświęcone Emilii Plater oraz walkom powstańczym z 1831 roku.
- Okolice rzeki Biała Hańcza i Justianów: Tereny przeprawy Emilii Plater z grudnia 1831 roku oraz dawny majątek Ignacego Abłamowicza, w którym zmarła 23 grudnia 1831 roku.
Źródło: pmp.org.pl, wikipedia.org, naszapamiec.pl, wilnoteka.lt, bunt.com.pl


