Jaskinia Stajnia

Jaskinia Stajnia znajduje się na Wyżynie Mirowsko-Olsztyńskiej, będącej północną częścią makroregionu, jakim jest Jura Krakowsko-Częstochowska. Ten unikalny obiekt geologiczny zlokalizowany jest w obrębie wsi Mirów, w gminie Niegowa, a administracyjnie jego obszar obejmuje województwo śląskie. Grota usytuowana jest dokładnie u północnego podnóża ostańca znanego jako Skała z Grotą, wchodzącego w skład popularnych Mirowskich Skał.

Budowa geologiczna i opis jaskini

Obiekt posiada dwa otwory, wysoki strop oraz jeden bardzo obszerny korytarz o długości 23 metrów. Główny, północno-wschodni otwór przypomina kształtem okazały portal, osiągający 8 metrów wysokości i 3 metry szerokości. Ściany korytarza charakteryzują się niezwykle bogatą rzeźbą krasową, pełną różnorodnych zagłębień, wymyć oraz dziupli. Jaskinia pozbawiona jest klasycznej szaty naciekowej, a jej dno pokrywa namulisko piaszczysto-gliniaste z domieszką próchnicy tuż przy wejściu. Końcowa, najbardziej oddalona od otworu część przybiera intrygującą strukturę plastra miodu, jednak ze względu na ciasne gabaryty pozostaje niedostępna dla człowieka. Drugi z otworów, zwany Klawiaturą, skierowany na północny zachód, znajduje się ponad trzymetrowym progiem i jest niemożliwy do przejścia.

Jaskinia powstała w warunkach freatycznych, na skutek krzyżowania się dwóch pęknięć w twardych wapieniach skalistych pochodzących z okresu jury późnej. Do jej końca dociera rozproszone światło słoneczne. Wnętrze jest w większości suche, a woda spływa po ścianach jedynie w najgłębszych partiach. Obiekt nie posiada własnego, specyficznego mikroklimatu.

Historia poznania i pochodzenie nazwy

Grota znana była okolicznej ludności od bardzo dawna. W literaturze naukowej pojawiła się po raz pierwszy w 1951 roku, kiedy to Kazimierz Kowalski opisał ją pod nazwą „Schronisko koło wsi Mirowa II”. Badacz odnotował wówczas wyraźne ślady wcześniejszego rozkopywania namuliska. Obecna nazwa została wprowadzona w 1986 roku przez A. Górnego i M. Szelerewicza. Naukowcy zainspirowali się lokalnym przekazem ustnym, według którego w okresie powstania styczniowego w 1863 roku powstańcy urządzili w tej obszernej komorze ukrytą stajnię dla swoich koni. Współczesną dokumentację oraz szczegółowy plan opracował ostatecznie J. Zygmunt w 2009 roku.

Rys. Schemat Jaskini Stajnia wg Jerzego Zygmunta.

Przełomowe odkrycia archeologiczne

Prawdziwy, światowy rozgłos miejsce to zyskało w 2008 roku podczas systematycznych wykopalisk badawczych. Archeolodzy natrafili w osadach na zaawansowane narzędzia krzemienne, w tym tak zwane noże tylcowe, które dawniej służyły do cięcia grubych skór i precyzyjnego obrabiania kości. Odkryto tam również swoisty magazyn krzemiennych buł, przygotowanych do dalszej obróbki. Ponieważ surowiec ten nie występuje naturalnie wewnątrz góry, dowodzi to, że neandertalczycy celowo przynosili go z zewnątrz. Znaleziono także duży ząb mamuta oraz masywną żuchwę niedźwiedzia jaskiniowego. Ilość zgromadzonych materiałów jednoznacznie wskazuje, że obszar ten służył dawnym ludziom jako długotrwała baza, wykorzystywana najprawdopodobniej podczas zorganizowanych wypraw łowieckich.

Najstarsze szczątki neandertalczyka w Polsce

Najcenniejszym historycznie znaleziskiem okazały się pierwsze na terenie Polski i Europy Środkowej szczątki neandertalczyka. Początkowo wydobyto trzy zęby należące do osobników w różnym wieku, zalegające w warstwie datowanej na 100 do 80 tysięcy lat. Kolejne prace, prowadzone w 2010 roku pod kierownictwem dr. Mikołaja Urbanowskiego, przyniosły odkrycie górnego przedtrzonowca oraz dolnego zęba mądrości w warstwie liczącej ponad 46 tysięcy lat. Należały one do dwóch mężczyzn w wieku około 20 oraz ponad 30 lat.

Skomplikowana budowa korony, grubość szkliwa oraz specjalistyczne analizy DNA mitochondrialnego bezspornie potwierdziły ich neandertalskie pochodzenie. Badacze zidentyfikowali na nich ślady intensywnego starcia wynikające ze spożywania twardego pokarmu. Zauważono również charakterystyczne rowki, będące efektem regularnego stosowania wykałaczek (wykonanych z gałązek lub ości), co stanowi rzadki dowód na dbanie o higienę jamy ustnej przez dawnych hominidów.

Unikalna biżuteria z ciosu mamuta

Rok 2010 przyniósł jeszcze jedno bezprecedensowe odkrycie. Odnaleziono przełamany na dwie części wisiorek misternie wykonany z ciosu mamuta. Niewielki artefakt o wymiarach 4,5 na 2,5 centymetra i grubości niespełna 4 milimetrów został ozdobiony skomplikowanym wzorem, składającym się z co najmniej 50 precyzyjnych nakłuć. Posiadał on dwa wywiercone otwory do zawieszenia na rzemieniu. Badania międzynarodowego zespołu naukowców, opublikowane w 2021 roku w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”, wykazały, że ta wyjątkowa ozdoba ma około 41,5 tysiąca lat. Czyni to z niej najstarszą znaną biżuterię z kości mamuta w całej Eurazji oraz najwcześniejszy udokumentowany przykład zdobnictwa polegającego na punktowaniu powierzchni.

Jak dotrzeć do Jaskini Stajnia?

Planując wizytę w Jaskini Stajnia, samochód najlepiej zostawić na bezpłatnym parkingu pod Zamkiem w Bobolicach. Stamtąd czeka nas przyjemny, 1,3-kilometrowy spacer. Warto pamiętać, że teren Skał Mirowskich jest obecnie ogrodzony i biletowany, a główne wejście znajduje się właśnie przy bobolickiej warowni. Alternatywna, krótsza trasa (niecały 1 km) prowadzi od strony zamku w Mirowie. Wejście z tej strony udostępniane jest jednak tylko sezonowo, dlatego przed wyjazdem warto upewnić się, czy jest ono otwarte dla turystów.

Trasa do Jaskini Stajnia od strony Bobolic

Trasa do Jaskini Stajnia od strony Mirowa

Źródło: wikipedia.pl