Romantyczne ruiny w Orzechu

Nr w rejestrze zabytków:
635/66 z 2.05.1966
Data powstania obiektu: XIX w.

Ruiny zamku w Orzechu to jedna z wielu zabytkowych budowli znajdujących się na terenie gminy Świerklaniec w powiecie tarnogórskim, będąca dziedzictwem rodziny Henckel von Donnersmarck. Zabytkowe ruiny usytuowane są w lesie na wschód od wsi, na planie prostokąta z ryzalitem w fasadzie zachodniej i czterema okrągłymi basztami, z których do dzisiaj zachowała się jedna. Ochronie podlega całość obiektu i jego najbliższe otoczenie. Trzeba tutaj jednak zaznaczyć, iż w Orzechu Donnersmarckowie nie postawili nigdy okazałego zamku czy też jakiejkolwiek innej posiadłości, a właśnie obiekt stylizowany na wielowiekowe ruiny. Takie budowle powstawały wówczas w całej Europie, panowała wówczas moda na romantyczne ruiny. Te w Orzechu były wykorzystywane przez Donnersmarcków w czasie polowań i służyły myśliwym jako miejsce odpoczynku.

Wracając do kwestii rezydencji Donnersmarcków na terenie gminy, był nią zespół pałacowo-parkowy w Świerklańcu, jedno z najpiękniejszych tego typu założeń znajdujących się w Polsce. Ze znajdujących się niegdyś na jego terenie zabudowań, do dnia dzisiejszego przetrwał jedynie Pałac Kawalera, kaplica zamkowa wraz z mauzoleum Donnersmarcków (obecnie kościół filialny pw. Dobrego Pasterza) oraz kamienne rzeźby francuskiego rzeźbiarza Emmanuela Fremieta, wszystko to położone na terenie zabytkowego XIX-wiecznego założenia parkowego w stylu angielskim. Nie przetrwał do dnia dzisiejszego niestety ani Stary Zamek, który pochodził prawdopodobnie z XIV w. i został przebudowany przez Donnersmarcków w XVII, XVIII i XIX w., ani też powstały w latach 70. XIX w. na wzór paryskiego zamku królewskiego – Mały Wersal.

Zespół pałacowo-parkowy w formie stworzonej przez Donnersmarcków przestał istnieć w 1945 r., kiedy to ogromny pożar strawił neogotycki wówczas Stary Zamek i Mały Wersal. Dzieła zniszczenia dokończyła okoliczna ludność, niszcząc i rabując to, co z nich pozostało. Ostatecznie, w 1961 r. ruiny zostały rozebrane. Ocalałą bramę wjazdową przeniesiono do chorzowskiego ZOO. Odbudowano jednak również uszkodzony Pałac Kawalera (który obecnie pełni rolę hotelu) oraz dawną kaplicę z mauzoleum. Teren parku został uporządkowany i na nowo zagospodarowany, dzięki czemu zespół pałacowo-parkowy odzyskał swój dawny blask, choć pozbawiony jest wielu swoich elementów.

Źródło: peuk.fiiz.pl

Pierwsze zapisy o miejscowości Orzech znajdują się w księdze parafialnej kościoła pw. św. Małgorzaty w Bytomiu i pochodzą z ok. 1224 r., osada więc jest bardzo stara. Są to zarysy szkiców jej granic w pisowni Oreh w języku łacińskim. Kolejna wzmianka o Orzechu pojawiła się w 1277 r., przy okazji założenia przez biskupa krakowskiego Pawła parafii kamieńskiej, do której przyłączono również Orzech. Według dokumentu z 1282 roku książę bytomski Kazimierz zostawił wioskę Piotrowi i Fryderykowi Mincarzom, którzy zostali właścicielami Orzecha, a w 1307 r. książę bytomski ponownie przejął wioskę i został jej panem. Na początku XVII w. Orzech stał się własnością hrabiów Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca. W XIX w. Guido Henckel von Donnermarck wzniósł tutaj romantyczne ruiny zamkowe, które przetrwały po dziś dzień, aczkolwiek nie w swojej pierwotnej postaci. Z rodem Donnermarcków nierozerwalnie związany jest także leżący nieopodal Świerklaniec, któremu Donnersmarckowie nadali pełen smaku i wyrafinowania styl, czyniąc go swoją rodową siedzibą i równocześnie miejscem znanym w całej Europie i odwiedzanym przez największych ówczesnego świata. Zabudowania zespołu powstawały systematycznie. Najstarszym z nich był niewątpliwie Stary Zamek, który datowany jest XIV w. i który był wielokrotnie przebudowany przez Donnersmarcków od XVII w., kiedy to zostali oni właścicielami Świerklańca. Wówczas również założyli oni pierwszy park, przebudowany znacznie później na styl angielski w II połowie XIX w.

Źródło: peuk.fiiz.pl

Zaktualizowano 2 miesiące temu

Dane teleadresowe

Sobieskiego
42-622 Orzech
place
50.4248087, 18.9369562Skopiowano do schowka
N50º25'29.311", E18º56'13.042"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Ruina/pozostałości
Miejsce/obiekt znajdujące się obecnie w stanie ruiny lub z którego pozostały jedynie niewielkie ślady świadczące o jego dawnym istnieniu.
Możliwość zwiedzania
Miejsce/obiekt, który jest udostępniany do zwiedzania.
Wstęp bezpłatny
Dostęp 24h/7
Obiekt publiczny, dostępny dla wszystkich 24 godziny na dobę 7 dni w tygodniu (np. pomnik w parku, przydrożny krzyż itp.).

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.