Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce
Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce to samorządowa instytucja kultury mieszcząca się przy Placu gen. Józefa Bema 8 w Ostrołęce, w północno-wschodniej części regionu, jaki tworzy województwo mazowieckie. Jako centralna placówka muzealna na Kurpiach gromadzi, chroni i popularyzuje dziedzictwo materialne oraz niematerialne Ostrołęki i Puszczy Zielonej, łącząc funkcję naukowo-konserwatorską z nowoczesną działalnością wystawienniczą i edukacyjną.
Historia muzeum i modernizacja siedziby
Placówka została powołana do życia w grudniu 1975 roku jako Muzeum Okręgowe. Na jej siedzibę wybrano zabytkową, neoklasycystyczną kamienicę z lat 20. XIX wieku, wzniesioną pierwotnie na potrzeby poczty. Początkowo instytucja użytkowała wyłącznie jedno piętro gmachu, natomiast od 1980 roku dysponuje całym budynkiem. Od momentu powstania funkcjonowały w niej działy: etnograficzny, historyczny, sztuki oraz oświatowy, a następnie powołano dział archeologiczny. Współcześnie strukturę merytoryczną tworzą: dział historyczno-artystyczny, dział etnograficzny oraz dział edukacji i promocji.
W latach 80. XX wieku dzięki aktywności lokalnych działaczy powstało kilka terenowych filii placówki: Izba Kurpiowska w Kadzidle (1979, przekształcona w 1991 roku w skansen), Izba Kurpiowska w Obrytem w Puszczy Białej (1982–1997), Muzeum Miejskie w Wyszkowie (1983–2003) oraz Muzeum Historyczne w Przasnyszu (powołane w 1983 roku). W latach 1989–1992 przeprowadzono remont kapitalny kamienicy „starej poczty” oraz dobudowano na podwórku budynek administracyjny, co powiększyło przestrzeń ekspozycyjną. W 1998 roku placówce nadano nowy statut, regulamin organizacyjny oraz obecną nazwę, a od 1999 roku jej organizatorem w miejsce wojewody ostrołęckiego został samorząd województwa mazowieckiego.
Kolejny gruntowny remont, zrealizowany od czerwca do listopada 2006 roku, całkowicie unowocześnił muzeum. Powiększono wówczas sale wystawiennicze, utworzono nowoczesną pracownię konserwatorską oraz dobudowano magazyny wyposażone w specjalistyczne regały i stały monitoring temperatury oraz wilgotności. Zadaszono i klimatyzowano również wewnętrzny dziedziniec, tworząc całoroczną przestrzeń na koncerty, spotkania oraz warsztaty.
Zbiory i wystawy stałe
Zbiory placówki systematycznie rosły (z ponad 14 tys. muzealiów i 7 tys. woluminów w starszych zestawieniach oraz ponad 16 tys. obiektów w 2022 roku) – według stanu na grudzień 2025 roku kolekcja liczy 19 027 muzealiów oraz 11 653 książek zgromadzone w bibliotece muzealnej. Eksponaty z zakresu archeologii, etnografii, historii i sztuki pozyskiwano poprzez zakupy na aukcjach, w antykwariatach i desach, a także dzięki przekazom instytucji oraz darom mieszkańców regionu. Szczególnie cenną część kolekcji stanowią unikatowe zabytki etnograficzne dokumentujące pracę, rzemiosło i obrzędowość doroczną mieszkańców Puszczy Zielonej.
Oprócz zmienianych co kwartał ekspozycji czasowych zwiedzający mogą obejrzeć sześć wystaw stałych:
- „Ostrołęka i Kurpie. Między wątkiem historii a osnową życia” – multimedialna ekspozycja ukazująca codzienność i czas świętowania mieszkańców regionu w okresie międzywojennym.
- „Ostrołęka. 6 x Narew” – wystawa przybliżająca wielowiekowe związki miasta z rzeką Narew.
- „Wycinanka kurpiowska” – prezentacja jednego z najbardziej rozpoznawalnych symboli sztuki ludowej Kurpiowszczyzny.
- „Twórczość żołnierzy powstania listopadowego na Wielkiej Emigracji” – zbiór pamiątek i dzieł związanych z losami polskich powstańców na obczyźnie.
- „Stanisław Skolimowski. Nierzeczywiste” – ekspozycja poświęcona twórczości wybitnego artysty.
- „Galeria sztuki polskiej pierwszej połowy XX wieku” – przegląd malarstwa i rzeźby tego okresu.
Oddziały muzealne i wydarzenia cykliczne
W strukturach instytucji funkcjonują dwa niezwykle ważne oddziały terenowe, pozwalające poznać zarówno kulturę ludową, jak i historię militarną regionu:
- Zagroda Kurpiowska w Kadzidle: Niewielki skansen prezentujący przykład samotniczego siedliska charakterystycznego dla Puszczy Zielonej, z zabytkami drewnianego budownictwa ludowego i sprzętami codziennego użytku z początku XX wieku. Odbywają się tu wielkie plenerowe imprezy folklorystyczne, takie jak warsztaty etnograficzne „Ginące Zawody”, Niedziela Kadzidlańska oraz Festiwal Folkloru Weselnego „Wesele Kurpiowskie”.
- Mauzoleum bitwy pod Ostrołęką: Jedyny tego typu obiekt w Polsce poświęcony poległym w jednej z bitew powstania listopadowego, wzniesiony wewnątrz XIX-wiecznego ziemnego fortu carskiego z okazji setnej rocznicy starcia z 26 maja 1831 roku, mieszczący sarkofag z prochami powstańców oraz multimedialne wystawy historyczne.
Muzeum organizuje również liczne imprezy cykliczne i widowiska plenerowe integrujące mieszkańców i turystów, w tym: „Ido śwenta Źejgejnocy”, rodzinne warsztaty patriotyczne „Biało-czerwona. Obowiązkowo!” oraz „Barwy Niepodległej”, Noc Muzeów, koncert „Wspólne śpiewanie patriotyczne” (11 listopada), warsztaty „Ginące Zawody”, świąteczne spotkania „Idą święta – czas stroić choinkę”, a także widowisko historyczne „Bitwa pod Ostrołęką 26 maja 1831 roku” z udziałem kilkuset rekonstruktorów z całej Europy.
Edukacja, biblioteka i godziny otwarcia
Placówka prowadzi szeroko zakrojoną działalność edukacyjną dla dzieci i młodzieży – lekcje oraz warsztaty muzealne nawiązują zarówno do wystaw czasowych, jak i do całorocznych tematów etnograficznych i historycznych (m.in. wycinanka kurpiowska, ludowe instrumenty muzyczne, strój ludowy, obrzędy bożonarodzeniowe i wielkanocne). Rezerwacji zajęć dla grup można dokonać osobiście lub telefonicznie pod numerem 29 764 54 43 wew. 43.
Gmach główny muzeum oraz biblioteka muzealna mieszczą się pod adresem Plac gen. Józefa Bema 8, 07-410 Ostrołęka. Obiekt dostępny jest dla odwiedzających w następujących godzinach:
- Ekspozycje muzealne:
- poniedziałek – nieczynne;
- wtorek, czwartek,
- piątek – 9:00–17:00;
- środa – 9:00–18:00;
- sobota i niedziela – 10:00–16:00.
- Biblioteka muzealna:
- poniedziałek – piątek – 8:00–16:00.
Źródło: muzeum.ostroleka.pl, mazowieckiszlaktradycji.pl, wikipedia.org


