Opactwo cysterskie w Wąchocku

Nr w rejestrze zabytków:
A.832/1-7 z 23.06.1967 i z 6.01.1988
Data powstania obiektu: 1179 r.

Opactwo cystersów w Wąchocku jest jednym z najcenniejszych i najlepiej zachowanych romańskich założeń klasztornych w Polsce o wysokiej randze artystycznej oraz szczególnych wartościach historycznych i naukowych. Należy do grupy małopolskich klasztorów (Wąchock, Jędrzejów, Sulejów, Koprzywnica) założonych pod koniec XII w. i wraz z nimi stanowi najpełniejszy przykład współistnienia architektury późnoromańskiej z nowymi w trzynastowiecznej Polsce koncepcjami gotyckimi wprowadzanymi przez zakon cysterski. Architekturze tych klasztorów przyświeca reguła oparta na poglądach na piękno św. Bernarda z Clairvaux (zakonnika cysterskiego), nakazująca wyrzeczenie się wszystkiego, co ma charakter okazały, dążenie do prostoty, rezygnację ze sztuk przedstawieniowych i nacisk na rozwiązania konstrukcyjne oraz właściwe proporcje. Z tej niezwykle cennej pod względem artystycznym i historycznym grupy, Wąchock wyróżnia się wysokim stopniem zachowania pierwotnej substancji oraz systemu konstrukcyjnego. Wart szczególnej uwagi jest dobrze zachowany, nieprzekształcony romański kościół, którego wnętrze zamyka jedno najstarszych sklepień o konstrukcji krzyżowo-żebrowej oraz autentyczne najważniejsze pomieszczenia w klasztorze: kapitularz, refektarz, fraternia. Historyczną wartość klasztoru w Wąchocku podnosi fakt, że wraz z pozostałymi konwentami grupy małopolskiej, jest jedyną na ziemiach polskich bezpośrednią filią protoopactwa w Morimond we Francji.

Opactwo usytuowane jest we wschodniej części Wąchocka, na lewym brzegu rzeki Kamiennej, pomiędzy ulicami: Błonie, Kościelna, Starachowicka. W skład zespołu wchodzi kościół pw. Matki Boskiej Wniebowziętej i św. Floriana wraz z klasztorem, ogrody, pola uprawne i zabudowania gospodarcze. Od strony zachodniej konwent poprzedzony jest dziedzińcem. Zachowały się dwie nowożytne bramy: miejska (północna) oraz zwana gedeonowską (południowa) - przebudowana na aptekę w XIX w., obecnie poza własnością mnichów. Od wschodu i północy znajdują się łąki i pastwiska z czytelnymi jeszcze nieckami dawnych stawów klasztornych, od zachodu - pole uprawne, od południa - ogrody użytkowe i zabudowa gospodarcza. Rozległe niegdyś tereny należące historycznie do cystersów, obecnie występują w postaci okrojonej. Orientowany kościół, w typie bezwieżowej bazyliki filarowej powstał na planie krzyża łacińskiego (tzw. typ bernardyński). Transept oraz prezbiterium zamknięto ścianami prostymi. Prezbiterium ujęto kaplicami bocznymi otwartymi na transept. Fasadę poprzedza dobudowana w XIX w. prostokątna kruchta, ponad nią - rozeta, powyżej - zwieńczenie w formie trójkątnego szczytu. Elewacje kościoła wzniesiono z ciosów z piaskowca układanych w dwubarwne pasy - żółtawe i brunatnoczerwone. Wnętrze budowli zostało przekryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym, a nawy oddzielono ostrołukowymi arkadami. Wystrój zdominowany jest przez osiemnastowieczne polichromie przedstawiające dzieje cystersów w Wąchocku i późnoromańską rzeźbę (detal architektoniczny). Wyposażenie barokowe i rokokowe. Od południa do kościoła przylega czworoboczny klasztor z zabudowanymi krużgankami wokół wirydarza. W najstarszym, trzynastowiecznym skrzydle wschodnim zachował się kapitularz z oryginalnym sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na czterech kolumnach o bogato dekorowanych kapitelach. W skrzydle południowym - refektarz ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Elewacje skrzydła zachodniego zdobione wnękami arkadowymi na dwu kondygnacjach, na osi skrzydła - czworoboczna wieża zwieńczona hełmem. Do południowo-wschodniego narożnika klasztoru przylega czworoboczny dom opata z wirydarzem.

W skład kompleksu klasztornego oprócz elementów patriotycznych (Muzeum) wchodzą wspaniałe obiekty romańskie i gotyckie, wśród nich udostępnione do zwiedzania są:

  • krużganki – długi korytarz okalający wewnętrzny dziedziniec zwany wirydarzem,
  • kościół klasztorny,
  • kapitularz – miejsce obrad (kapituł), którym przewodniczy Opat,
  • sień i karcer,
  • fraternia – sala w której pracowali mnisi,
  • refektarz – klasztorna jadalnia,
  • ogrody cysterskie.

Źródło: zabytek.pl / wachock.cystersi.pl

W 1179 r. biskup krakowski Gedeon (Gedko) ufundował opactwo w Wąchocku (pierwotnie wieś Kamienna) sprowadzając cystersów z Morimond. Prawdopodobnie w 2 ćw. XIII w. kościół był już ukończony, a do końca XIII w. wzniesiono budynek klauzury. W 1260 r., w wyniku najazdu mongolskiego zginęła część zakonników. Najeźdźcy zniszczyli kościół i archiwum klasztorne. W kolejnych stuleciach prowadzono prace modernizacyjne, rozbudowywano klasztor, wzniesiono mury obwodowe, bramy itp. Prace zostały przerwane przez najazd wojsk Rakoczego w 1656 r. W 1764 r. z okazji beatyfikacji Wincentego Kadłubka, do północnej nawy kościoła dobudowano kaplicę poświęconą temu świętemu cystersowi.

Mnisi wąchoccy sukcesywnie konsolidowali dobra. Dzięki pozyskanym od władców przywilejom, rozwinęli przemysł górniczy, z którego przez wieki czerpali znaczne zyski, i który stał się zalążkiem dla powstałego w XIX w. Staropolskiego Okręgu Przemysłowego.

W 1819 r. dokonano kasaty opactwa. Dobra przeszły na własność państwa, a kościół -kleru diecezjalnego. Na przestrzeni ponad stu lat, budynki klasztorne zajmowane były m.in.: przez szkołę, urzędy, warsztaty wytwórcze, lazaret, magazyny, ale pozbawione należytej opieki stopniowo popadały w ruinę. Od ostatecznej likwidacji uchroniły jedynie wysokie koszty rozbiórki. W 1887 r. zrujnowane założenie przejęła kuria diecezjalna i zainicjowała prace nad przywróceniem opactwu dawnej świetności. Przeprowadzone jeszcze w XIX w. zabiegi konserwatorskie doprowadziły do usunięcia wielu barokowych uzupełnień i wyeksponowania reliktów romańskich. W listopadzie 1951 r. do Wąchocka powrócili cystersi (przybyli z podkrakowskiej Mogiły).

Źródło: zabytek.pl

Grupy zorganizowane i osoby indywidualne proszone są o zgłaszanie się na furcie.

Zwiedzanie o pełnych godzinach z przewodnikiem:

  • w dni powszednie w godzinach: 9.00 – 12.00, 14.00 - 17.00 (w okresie letnim do 20.00);
  • w niedziele i święta w godzinach: 14.00 – 17.00 (w okresie letnim do 20.00).
Zaktualizowano 2 miesiące temu

Dane teleadresowe

Kościelna 14
27-215 Wąchock
Tel.: 41 275 02 00 (furta klasztorna)
Tel.: 41 275 02 08 (o. Opat Eugeniusz Augustyn)
place
51.075117, 21.015468Skopiowano do schowka
N51º4'30.421", E21º0'55.685"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Wstęp płatny
Miejsce/obiekt, z którego korzystanie, zwiedzanie wymaga uiszczenia opłat.
Parking
Miejsce/obiekt w pobliżu którego istnieje możliwość płatnego lub bezpłatnego zaparkowania samochodu.
Możliwość zwiedzania
Miejsce/obiekt, który jest udostępniany do zwiedzania.
Pomnik Historii
Miejsce/obiekt zaliczające się do zabytków nieruchomych o szczególnym znaczeniu dla polskiej kultury.
Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).
Kościół rzymskokatolicki

Inne w kategorii: Sakralne To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Powiązane artykuły W tych artykułach wspomnieliśmy o aktualnie oglądanej przez Ciebie atrakcji

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.