Dwór w Wieruszycach

Dwór w Wieruszycach to niezwykle cenny zabytek architektury obronnej z przełomu XV i XVI wieku. Położony malowniczo na wzgórzu nad rzeką Stradomką, stanowi jeden z najlepiej zachowanych przykładów szesnastowiecznych dworów warownych w Polsce. To gotycko-renesansowa budowla o bogatej historii, łącząca funkcje obronne i mieszkalne, otoczona dawnym parkiem tarasowym i terenami folwarcznymi.

Historia dworu i jego właścicieli

Pierwsze wzmianki o miejscowości Wieruszyce pochodzą z 1306 roku, gdy król Władysław Łokietek nadał wieś rycerskiemu rodowi Drużynitów herbu Szreniawa. Od tej chwili ród przyjął nazwisko Wieruscy, które na zawsze związało się z historią tego miejsca.

W XV wieku Wieruscy wznieśli pierwszą wieżę obronno-mieszkalną z kamienia, stanowiącą pierwowzór późniejszego dworu. W 1531 roku Wincenty Wieruski przebudował ją w stylu późnogotyckim, tworząc dwukondygnacyjny, murowany dwór z cylindryczną wieżą w narożniku północno-wschodnim. Obiekt zyskał wówczas charakter małego zamku.

Na przełomie XVI i XVII wieku jego synowie, Jan i Wincenty Wieruscy, rozbudowali rezydencję w duchu renesansu, dodając loggię widokową i attykę. Obronność dworu wzmacniały naturalne uwarunkowania terenu – położenie na wzgórzu i fosa od strony wschodniej.

Upadek i odbudowa zabytku

Po Wieruskich majątek przeszedł w ręce rodziny Ołtarzewskich, którzy w XVII wieku wznieśli w pobliżu nową, barokową rezydencję. Stary dwór przekształcono w spichlerz i wozownię, co zapoczątkowało jego stopniowe niszczenie. W XIX wieku obiekt popadł w ruinę.

Kolejnymi właścicielami byli Ferdynand Meysner – kapitan wojsk Królestwa Polskiego – oraz rodzina Padlewskich. Po II wojnie światowej dwór został upaństwowiony. Nowy rozdział w jego historii rozpoczął się w 1981 roku, gdy zabytek nabył architekt Marek Skrzyński. Dzięki jego staraniom przeprowadzono gruntowne prace konserwatorskie, które pozwoliły przywrócić budowli dawny wygląd.

Architektura i cechy obronne

Dwór w Wieruszycach wzniesiono na planie prostokąta z ciosów kamiennych i cegły. Grubość murów dochodzi do dwóch metrów, co świadczy o jego obronnym charakterze. Dwukondygnacyjna budowla przykryta jest wysokim, dwudzielnym dachem gontowym.

Do korpusu przylega cylindryczna baszta o podobnej wysokości, zwieńczona stożkowym dachem. W jej dolnej kondygnacji zachowały się strzelnice kluczowe. Wejście osłania gotycki portal z kamienia, a renesansowe okna zdobią kamienne obramienia.

Wnętrza parteru kryją sklepienia kolebkowe, natomiast na piętrze zachowały się drewniane stropy. W piwnicach można zobaczyć portale z XVI wieku, w tym jeden z wyrytą datą budowy – 1531.

Park tarasowy i teren dawnego folwarku

Wokół dworu rozciągał się niegdyś renesansowy ogród włoski, założony na tarasach stoku wzgórza. W kolejnych wiekach został on przekształcony w rozległy park krajobrazowy, w którym do dziś można odnaleźć pozostałości dawnych zabudowań folwarcznych i stawów.

Ten malowniczy teren, otoczony zielenią i wzgórzami, podkreśla obronny charakter dworu, jednocześnie wkomponowując go harmonijnie w krajobraz Doliny Stradomki.

Dwór dziś – zabytek o wyjątkowej wartości

Obecnie Dwór w Wieruszycach pozostaje własnością prywatną i nie jest udostępniany zwiedzającym. Dzięki pasji i zaangażowaniu obecnego właściciela, dwór odzyskuje dawny blask i stanowi jeden z najciekawszych przykładów architektury obronnej Małopolski. Jego gotycko-renesansowa forma, historyczne detale i malownicze położenie na wzgórzu czynią z niego prawdziwy skarb regionu.