Źródło Matki Boskiej w Złatnej
Źródło Matki Boskiej w Złatnej (nazywane również Śmierdzącą Wodą) to unikalne ujęcie mineralne typu dolinnego. Znajduje się ono w dolinie Śmierdzącego Potoku na wysokości 745 m n.p.m. Administracyjnie leży w granicach miejscowości Złatna na terenie osiedli Cerla i Huta, położonych w gminie Ujsoły. To cenne przyrodniczo miejsce ulokowane jest w silnie zróżnicowanym geologicznie pasmie górskim, jakim jest Beskid Żywiecki (województwo śląskie).
Charakterystyka geologiczna
Opisywany obiekt to źródło uskokowe wypływające bezpośrednio z warstw pstrych łupków. Rolę warstwy wodonośnej pełnią w tym miejscu gruboławicowe piaskowce oraz łupki warstw magurskich. Mechanizm działania ujęcia opiera się na ciągłej infiltracji wód współczesnych w spękanych skałach osadowych. Obecny w wodzie siarkowodór powstaje na znacznej głębokości i pochodzi z rozkładu siarczków nasycających warstwy skalne, a także z beztlenowego rozpadu głębinowej substancji organicznej.
Właściwości fizykochemiczne wody
Z punktu widzenia hydrogeologii jest to woda słabo zmineralizowana (0,02%) typu wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowego. Dzięki swoim unikalnym parametrom naturalnym ciecz może być skutecznie wykorzystywana do celów leczniczych. Jej główne właściwości prezentują się następująco:
- Temperatura wody oscyluje stale wokół 6 stopni Celsjusza.
- Odczyn pH wynosi dokładnie 7,25.
- Wydajność ujęcia szacowana jest na poziomie około 2,5 l/min, co klasyfikuje je jako źródło mało wydajne.
- Woda nie posiada żadnego zabarwienia, jednak wykazuje bardzo intensywny zapach siarkowodoru.
- Z dna studzienki intensywnie wydobywają się widoczne bańki metanu (CH4).
Droga odpływu wody z misy znaczona jest charakterystycznym białym osadem kolonii bakterii przybierającym formę naskorupień. Dno samego ujęcia pokrywa z kolei ciemny, siarczkowy czarny nalot.
Infrastruktura turystyczna i dostępność
Teren wokół ujęcia został starannie zagospodarowany na potrzeby turystów i okolicznych mieszkańców. Samo źródło zabezpieczono kamienną studzienką, nad którą wznosi się duża altana drewniana wyposażona w zadaszenie i wewnętrzne siedziska. Dodatkowe drewniane ławy wypoczynkowe rozstawiono również na zewnątrz budowli. Bezpośrednio do studzienki nie prowadzi wprawdzie żaden znakowany szlak turystyczny PTTK, jednak umieszczono tu tablicę informacyjną. Jest to jeden z oficjalnych punktów tak zwanego Szklanego Szlaku, prowadzącego od centrum miejscowości Ujsoły aż do pozostałości dawnej huty szkła w Złatnej.
Dolina Śmierdzącego Potoku
Ujęcie bije w sąsiedztwie Śmierdzącego Potoku, będącego bystrym, prawym dopływem rzeki Bystrej. Całkowita długość tego naturalnego cieku wynosi 2,34 km, a powierzchnia jego zlewni zajmuje 2,1 km kwadratowego. Dwa główne strumienie źródłowe potoku wypływają na wysokości około 1200 m n.p.m. z południowo-wschodnich stoków Boraczego Wierchu (1244 m n.p.m.) i są początkowo rozdzielone górską grzędą. Strumienie łączą się na wysokości 760 m n.p.m. w pobliżu osiedli Cerla i Huta. Górny bieg cieku przecina gęste obszary leśne, natomiast poniżej zbiegu woda przepływa przez teren zabudowany, wpadając ostatecznie do rzeki Bystrej na wysokości 700 m n.p.m. Grzbietem sąsiadującej Bacmańskiej Góry wytyczono niebieski szlak turystyczny ze Złatnej. Przekracza on potok w rejonie polany Cerchla, po czym kieruje wędrowców przez znaną Hala Rysianka na popularny szczyt Romanka.
Drugie ujęcie siarkowodorowe w okolicy
Nieco powyżej ujścia pobliskiego Potoku Gawłowskiego bije drugie naturalne źródło o wyczuwalnych właściwościach siarkowodorowych. Woda wypływa w nim bezpośrednio z wąskiej szczeliny w piaskowcu. Zasadniczą różnicą fizykochemiczną w stosunku do Źródła Matki Boskiej jest zdecydowanie inna zawartość gazów – to górne ujęcie zawiera jedynie bardzo śladowe ilości metanu.
Źródło: wikipedia.pl / Materialy inormacyjne Szklanego Szlaku
