Aktualna funkcja: Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku

Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku – placówka muzealna zlokalizowana w dawnej kopalni złota i arsenu w Złotym Stoku w województwie dolnośląskim, uruchomiona 28 maja 1996. Muzeum oferuje wystawę obrazującą historię górnictwa złota, wyprawę do sztolni "Czarnej", w której można zobaczyć 10-metrowy podziemny wodospad, a także płukanie złota.

W kopalni czeka wiele atrakcji:

  • zwiedzanie sztolni "Gertruda",
  • jedyny w Polsce podziemny wodospad,
  • przejazd podziemną kolejką,
  • podziemny spływ łodzią,
  • płukanie złota,
  • zwiedzanie kopalni z fabułą,
  • wybicie pamiątkowej monety.

 

Najstarsze prace wydobywcze prowadzono w okolicach Złotego Stoku już około 2000 lat p.n.e. Od tego czasu aż do lat dzisiejszych zdołano wydrążyć przeszło 300 km sztolni, szybów i chodników rozmieszczonych aż na 21 poziomach.

Pierwszy zapis o prowadzonych tu robotach górniczych pochodzi z 1273 r.

Jest to przywilej na poszukiwania górnicze nadany klasztorowi Cystersów w Kamieńcu Ząbkowickim przez księcia wrocławskiego i krakowskiego Henryka IV Probusa. Kopalnie złotostockie przez wiele następnych lat przechodziły z rąk do rąk, prace górnicze trwały jednak nieprzerwanie, a ich efektywność sprawiła, że w XV w. szczyciły się rangą najbardziej wydajnych na Śląsku.

W tym to czasie udział w tutejszym gwarectwie wykupił znany krakowski rzeźbiarz Wit Stwosz. Pieniądze, które otrzymał za wykonanie ołtarza w Kościele Mariackim w Krakowie, miały zostać wg rodziny Fugerrów (głównych udziałowców) podwojone, a nawet potrojone. Niestety wyczerpywanie się złotonośnych złóż doprowadziło artystę do bankructwa. Wit Stwosz w desperacji zdecydował się na fałszerstwo weksla, za co został osadzony w więzieniu we Wrocławiu, sądzony był natomiast w Norymberdze, gdzie uznano jego winę. Za sfałszowanie weksla trzymano artystę w lochu oraz publicznie piętnowano na obu policzkach i skroni.

Pierwsza połowa XV w. nie była szczęśliwa dla Złotego Stoku. Przez miasto przetoczyły się wojny husyckie (1419-1434), niosąc ze sobą liczne zniszczenia i pożary. Dopiero względna stabilizacja drugiej połowy XV w. przyniosła możliwość odbudowy i rozwoju miejscowości. W 1484 r. ustanowiono tu Urząd Górniczy, a w 1491 r. nadano miastu herb, sztandar i prawo wolności górniczej.

Największy rozkwit górnictwa złota przypadł w Złotym Stoku na początek XVI w.

W 1507 r. przeniesiono tu z Ząbkowic Śląskich mennicę książęcą i zaczęto bić złote dukaty. Przyniosło to wzrost rangi miasta i wymierne korzyści finansowe. W drugiej dekadzie XVI w. zaczęły tu inwestować europejskie spółki górniczo-hutnicze. W tym czasie ze swoich prawie 200 kopalni Złoty Stok dostarczał około 8% całej europejskiej produkcji złota.

Za intensywnym rozwojem wydobycia nie szedł jednak równie intensywny postęp techniczny, a rabunkowa gospodarka i maksymalne nastawienie na zyski doprowadziły do wielu tragicznych katastrof górniczych. Jedną z największych było zawalenie się głównego szybu w sztolni "Złoty Osioł", głębokiego na 72 m. Zginęło wtedy 59 górników. Zawał nigdy nie został usunięty i nigdy też nie odnaleziono szczątków ofiar. Tragedia "Złotego Osła" była początkiem złej passy, która doprowadziła do wycofania się spółki Fuggerów z dalszych inwestycji w Złotym Stoku.

Wspomnieć w tym miejscu należy, że złoto ze Złotego Stoku ma znaczący udział w historii świata. Fuggerowie wspierali swym złotem królową hiszpańską Izabelę, która mogła dzięki temu sfinansować wyprawę Krzysztofa Kolumba, zakończoną odkryciem Ameryki.

Sławę kopalniom złotostockim przyniósł pierwszy na świecie odstrzał skał przy pomocy czarnego prochu strzelniczego (1612 r.). Zła passa jednak trwała przez kolejne lata. Liczne katastrofy górnicze, pożary i zarazy, z których największa pochłonęła 1100 ofiar, znacząco zrujnowały miejscowość. Po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej (1618-1648) miasto chyliło się już ku upadkowi.

Przełom przyniosło dopiero osiedlenie się w Złotym Stoku Hansa Schärffenberga - aptekarza i alchemika. Po wielu eksperymentach udało mu się opracować proces odzyskiwania arszeniku z rud arsenowych. Złoty Stok na ponad 100 lat stał się głównym światowym dostawcą arszeniku. Krótkowzroczna polityka potomków Schärffenberga doprowadziła jednak do wyczerpania się zapasów rudy i upadku kopalni oraz huty.

Górnictwo złota reaktywowano dopiero po wojnach prusko-austryjackich. W 1848 r. opracowana została tańsza metoda produkcji złota, polegająca na chlorowaniu wyprażonej rudy i wyługowy­waniu czystego metalu ze związków chlorkowych. Metodę tę zastosował w Złotym Stoku Wilhelm Güttler, który po przerobieniu całego surowca, w 1883 r. wykupił wszystkie tereny górnicze. Własność tę utrzymywali jego spadkobiercy aż do 1945 r. Właśnie dzięki ich staraniom, w 1900 r. wybudowano linię kolejową, łączącą Złoty Stok z Kamieńcem Ząbkowickim, co niewątpliwie przyczyniło się do znacz­nego rozwoju przemysłowego miasta. Jego spadkobiercy utrzymywali tę własność aż do 1945 r. Za ich rządów wprowadzono wiele nowinek technicznych, a wśród nich kolejkę elektryczną, transportującą urobek udostępnioną dziś do zwiedzania sztolnią "Gertruda".

Działania II wojny światowej nie przyniosły zniszczeń w kopalni, a po jej zakończeniu Niemcy przekazali całość władzom polskim w stanie nienaruszonym. Pracę w kopalni podjęli górnicy, sprowadzeni tu z Górnego Śląska. W laboratorium przez pewien czas pracował jeszcze niemiecki pracownik, który szkolił nowych użytkowników w prawidłowej obsłudze urządzeń. W 1948 r. wszczęto poszukiwania nowych złóż.

W 1962 roku z niewyjaśnionych dotąd przyczyn "odgórnym zarządzeniem" zakończono działalność górniczo-hutniczą w Złotym Stoku.

Decyzja ta budzi poważne wątpliwości, gdyż kopalnia przynosiła urobek roczny na poziomie 20-30 kg złota, dopiero w 1961 roku spadł nagle, z niewyjaśnionych przyczyn do 7 kg. Kopalnia na skutek naturalnej cyrkulacji wody, której już nie odpompowywano, została w krótkim czasie całkowicie zatopiona.

Na przestrzeni całego okresu wydobywczego, tj. w ciągu ponad 700 lat, wydobyto w Złotym Stoku ok. 16 ton czystego złota.

Okres opuszczenia kopalni trwał 35 lat. W końcu postanowiono, że niektóre korytarze warto udrożnić i udostępnić dla ruchu turystycznego. Głównym pomysłodawcą i realizatorem przedsięwzięcia był ówczesny burmistrz Złotego Stoku mgr Wiktor Lubieniecki.

Po 5 latach prac 28 maja 1996 roku uruchomiono Podziemną Trasę Turystyczną "Kopalnia Złota". Do tej pory udało się udostępnić niezwykle ciekawe sztolnie: "Sztolnię Gertuda" , "Sztolnię Czarną Górną" z jedynym w Polsce podziemnym wodospadem (8 m wysokości) i najnowszy odcinek, udostępniony do zwiedzania od roku 2008 , Sztolnię Czarną Dolną.

Kopania złota w Złotym Stoku czeka jeszcze na swoich odkrywców. Eksploratorzy mogą się natknąć na wiele pozostałości minionych wieków, począwszy od szczątków pracujących tu niegdyś górników, którzy nigdy nie zostali wydobyci po katastrofach górniczych, czy w końcu na tajemnice III Rzeszy skrzętnie skrywane przed oczami ciekawskich przez zawaliska skalne...

Źródło: www.kopalniazlota.pl
 

Legenda o Sztolni Książęcej

Pewnego razu książę, do którego należała kopalnia, zapragnął zobaczyć w podziemiach prawdziwa żyłę złota. Górnicy mieli zaprowadzić go do ściany z żyłą kopalnianym chodnikiem. Niestety książę nie chciał czołgać się w błocie i pyle niskim korytarzem. Rozkazał górnikom wykuć chodnik tak wysoki, aby mógł do niego wejść nie brudząc pięknych szat i w książęcym nakryciu głowy. Górnicy, którzy i tak mieli dużo pracy, niechętnie spełnili żądanie księcia. Ale wejście do nowo wykutego korytarza pozostawili bardzo niskie. Dlatego wchodzący do kopalni książę musiał choć przez chwilę skłonić głowę. W ten sposób nieświadomie podziękował górnikom za ich ciężką pracę. Turyści też powinni pamiętać, że niskie przejście to nie tylko niewygoda. A pochylenie głowy to hołd składany górnikom od wieków pracującym w podziemiach ...

Legenda o dobrej żonie

Dawno temu w kopalni złota nastąpił potężny zawal. Niestety pod gruzem znalazło się kilku górników. Ale zasypani nie doczekali się pomocy, gdyż właściciel kopalni nie miał zamiaru odkopywać zasypanego korytarza, w którym złoże było już wyczerpane. Wtedy żona jednego z zasypanych górników Gertruda, postanowiła sama uratować ukochanego męża. Jedynie z pochodnią podążyła labiryntem kopalnianych korytarzy. Mijały dni, a kochająca żona nie wracała... Prawdopodobnie zabłądziła i została pod ziemią na zawsze. Wydarzenie to zapisano w kronikach miejskich. A wśród górników pracujących w kopalni krążyły opowieści o głosie, który wyprowadza z podziemi zagubionych górników. Jednak nikomu nie udało się zobaczyć tajemniczej postaci. Górnicy wiedzieli, że pomaga im dobry duch Gertrudy nadal szukającej męża. Słuchajcie kroków, a nigdy się nie zgubicie...

Legenda o arszeniku

W kopalnianym laboratorium alchemik Scharfenberg, odzyskiwał arszenik z rud arsenowych. Z tego dawniej słynął Złoty Stok. Opowieści mówią, że arszenik z tutejszej kopalni byt prawdopodobnie wykorzystywany do podstępnego podtruwania cesarza Napoleona Bonaparte.

Legenda o chodniku śmierci

Jeden z korytarzy w kopalni, wykuty w litej skale, ma niezwykle ponurą historię. Skazywano w nim na śmierć górników podejrzanych o kradzież złota. Dawno temu skazańcom zamurowywano ręce w otworach wykutych w skalnej ścianie. Nieszczęśnicy długo konali w męczarniach. Jednak szczątków ludzkich w chodniku nigdy nie odnaleziono. Ale jest coś dziwnego... na skalnych ścianach jest tajemnicy jasny nalot, nie spotykany w innych miejscach w kopalni.

Legenda o gnomach

Według legend górniczych złota w kopalni pilnowały dawniej życzliwe gnomy. Wierzono, że są to górnicy, którzy zginęli w podziemnych zawałach. Dlatego często ratowały one życie zabłąkanym górnikom. Gnom uderzał patykiem o patyk, a górnik szedł za dalekimi odgłosami aż do samego wyjścia. W Kopalni Aurelia mieszka Szary Gnom, który pojawia się niespodziewanie z migocącą lampą. Podobno po spojrzeniu mu w oczy spełniają się marzenia. Ale jeśli w oczy gnoma spojrzy człowiek zły, może zostać w kopalni na zawsze...

Źródło: Sieradzka-Kasprzak J., Przewodnik po Polsce. Podziemne trasy turystyczne, Wyd. Daunpol

Kopalnia Złota w Złotym Stoku na Dolnym Śląsku była największym producentem arszeniku na świecie (najsilniejszej trucizny).

Sieradzka-Kasprzak J., Przewodnik po Polsce. Podziemne trasy turystyczne, Wyd.Daunpol

Zaktualizowano 2 miesiące temu

Dane teleadresowe

Złota 7
57-250 Złoty Stok
Tel.: +48 74 817 55 08
Fax: +48 74 817 61 20
place
50.439741, 16.874605Skopiowano do schowka
N50º26'23.068", E16º52'28.578"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Wstęp płatny
Miejsce/obiekt, z którego korzystanie, zwiedzanie wymaga uiszczenia opłat.
Kawiarnia/bistro
Miejsce/obiekt, na terenie którego funkcjonuje kawiarnia, bistro itp.
Parking
Miejsce/obiekt w pobliżu którego istnieje możliwość płatnego lub bezpłatnego zaparkowania samochodu.
Toaleta
Miejsce/obiekt posiadające na swym terenie bezpłatną lub płatną toaletę.
Możliwość zwiedzania
Miejsce/obiekt, który jest udostępniany do zwiedzania.
Podziemna trasa turystyczna
Miejsce/obiekt udostępniający do zwiedzania podziemną trasę turystyczną.
Na deszcz
Miejsce/obiekt, który charakteryzuje się możliwością zwiedzania niezależnie od panujących na zewnątrz warunków atmosferycznych.
Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.