Dworzec kolejowy w Jeleniej Górze

Dworzec kolejowy w Jeleniej Górze to nie tylko ważny punkt na mapie komunikacyjnej regionu, ale także obiekt o niezwykłych walorach architektonicznych i bogatej przeszłości. Usytuowana około 2 kilometry na wschód od ścisłego centrum, stacja ta od ponad półtora wieku wita podróżnych przybywających w Sudety. Jako węzłowa stacja kolejowa w województwie dolnośląskim, łączy w sobie historię pruskiej inżynierii z wyzwaniami współczesnego transportu. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej losom tego miejsca, od pierwszych parowozów, przez czasy elektryfikacji, aż po współczesne modernizacje, które przywróciły mu dawny blask.

Położenie i znaczenie komunikacyjne

Stacja Jelenia Góra, sklasyfikowana przez PKP jako dworzec regionalny, pełni kluczową rolę w systemie transportowym południowo-zachodniej Polski. Jej lokalizacja sprawia, że jest naturalną bramą dla turystów zmierzających w Karkonosze oraz inne pasma górskie. Choć oddalona od rynku, od końca XIX wieku jest doskonale skomunikowana z resztą miasta, początkowo dzięki linii tramwajowej (uruchomionej w 1897 roku), a współcześnie za sprawą rozbudowanej sieci autobusowej.

Historia powstania: Era pary i gwizdka

Początki kolei w tym miejscu sięgają 1866 roku. To właśnie wtedy, po dwuletniej budowie Śląskiej Kolei Górskiej, doprowadzono tory od strony miejscowości Rybnica. W tym samym roku oddano do użytku pierwszy budynek dworca. Był to przełomowy moment dla rozwoju miasta. Zaledwie dwa lata później, w 1868 roku, uzyskano bezpośrednie połączenie ze stacją Wałbrzych Szczawienko, co otworzyło drogę do stolicy regionu – miasta Wrocław.

Pierwsze składy, które wtaczały się na perony, składały się z charakterystycznych dwuosiowych wagonów zwanych "boczniakami", ciągniętych przez parowozy. Podróż na dystansie ponad 100 kilometrów zajmowała wówczas dwie godziny, co jak na tamte czasy było wynikiem rewelacyjnym. Wokół dworca szybko wyrosła niezbędna infrastruktura: lokomotywownia, wieża wodna oraz budynki mieszkalne dla kolejarzy. Znaczenie inwestycji podkreślili radni miejscy, zmieniając w 1868 roku nazwę ulicy Wojanowskiej na Dworcową (Bahnhofstrasse).

Rozbudowa i złoty wiek kolei

Dynamiczny rozwój przemysłu i turystyki wymusił kolejne inwestycje. W 1882 roku stację rozbudowano, wprowadzając nową linię od strony miasta Kowary. Kolejnym kamieniem milowym był rok 1891, kiedy to doprowadzono tory z kierunku, w którym leży Szklarska Poręba, co wiązało się z budową kolejnego peronu.

Prawdziwą metamorfozę stacja przeszła w latach 1902–1910. Przebudowano wówczas układ torów, zadaszono perony i wydrążono przejście podziemne. Powiększono również zaplecze techniczne. Po I wojnie światowej nastąpił skok technologiczny – główna linia na trasie Zgorzelec – Wałbrzych została zelektryfikowana. Pierwsze pociągi elektryczne ruszyły 15 lipca 1920 roku, a sieć trakcyjna dotarła nawet do kurortów górskich. W okresie międzywojennym Jelenia Góra posiadała bezpośrednie połączenie z Berlinem, a podróż do Pragi wymagała tylko jednej przesiadki.

Trudne lata powojenne i okres PRL

Rok 1945 przyniósł radykalne zmiany. Infrastruktura elektryczna została zdemontowana i wywieziona do ZSRR jako łup wojenny. Na stację przybywały transporty z osadnikami, którzy często zajmowali budynki w okolicy dworca – stąd legenda o ulicy Krakowskiej, zasiedlonej rzekomo przez przybyszów z Krakowa.

Odbudowa postępowała jednak sukcesywnie. W 1953 roku przywrócono ruch przez most na Bobrze, wznawiając komunikację w stronę Lwówka Śląskiego. Kluczowym momentem była reelektryfikacja linii z Wrocławia, zakończona w grudniu 1966 roku. W latach 70. XX wieku stacja przeżywała renesans – kursował stąd nawet pociąg ekspresowy do Warszawy oraz składy międzynarodowe do Niemiec Wschodnich. Niestety, schyłek PRL to czas powolnej degradacji lokalnych połączeń. W 1986 roku zamknięto linię do Kamiennej Góry, a stan infrastruktury zaczął się pogarszać.

Współczesność: Rewitalizacja i nowe perspektywy

Po roku 2000 kolej w regionie przeżywała kryzys, ale ostatnia dekada to czas wielkich zmian na lepsze. W latach 2015–2017 przeprowadzono gruntowną modernizację stacji. Inwestycja warta 27 milionów złotych objęła podwyższenie peronów, montaż wind, nowego oświetlenia i systemu informacji pasażerskiej. Odnowiono również zabytkowe wiaty i przejścia podziemne. Dzięki rewitalizacji linii nr 274, na tory wróciły szybkie pociągi, w tym nowoczesne składy Pesa Dart obsługiwane przez PKP Intercity.

Architektura dworca: Eklektyzm w kamieniu

Budynek dworca to prawdziwa perełka architektury kolejowej. Wzniesiony w latach 1865–1866 według projektu Hermanna Cuno, nawiązuje do szkoły Karla Friedricha Schinkla. Gmach posadowiono na kamiennych fundamentach, a jego elewację wykonano z ciosanego piaskowca. Stylistycznie jest to eklektyzm łączący elementy neoklasycyzmu i neogotyku.

Warto zwrócić uwagę na klasycyzujący fronton oraz fryzy imitujące porządek dorycki – detale rzadko spotykane w architekturze dworcowej tego regionu. Budynek był kilkukrotnie rozbudowywany, m.in. o skrzydło administracyjne na początku XX wieku. Po 2008 roku przeprowadzono remont wnętrz, adaptując część przestrzeni na cele komercyjne i tworząc nowoczesny hol kasowy.

Ruch pasażerski i połączenia

Dziś stacja tętni życiem, obsługując blisko milion pasażerów rocznie. Z dworca odjeżdżają pociągi w wielu kierunkach. Główne linie to:

• Linia 274: Wrocław Świebodzki – Zgorzelec
• Linia 283: w kierunku miasta Żagań
• Linia 308: w stronę Kamiennej Góry
• Linia 311: malownicza trasa do Jakuszyc

Oprócz pociągów regionalnych, stacja obsługuje połączenia dalekobieżne do Warszawy, Białegostoku czy Krakowa, stając się ważnym węzłem dla całej Polski południowej. Dla turystów pragnących odwiedzić pobliski Karpacza czy inne atrakcje regionu, dworzec jest pierwszym krokiem do górskiej przygody.