Kaplica św. Anny w Jeleniej Górze

Kaplica św. Anny w Jeleniej Górze to niezwykły zabytek, który w swojej architekturze splata dwie odmienne funkcje: obronną oraz sakralną. Usytuowana w samym sercu historycznego centrum, u zbiegu ulicy Konopnickiej i 1 Maja, stanowi integralną część dawnego systemu fortyfikacji miasta Jelenia Góra. Ten niepozorny, lecz fascynujący obiekt jest niemym świadkiem burzliwej historii regionu, w której okresy wojen przeplatały się z czasami religijnego uniesienia i artystycznego rozwoju.

Historia od bastei do świątyni

Początki budowli sięgają XV wieku, kiedy to wzniesiono w tym miejscu basteję – element obronny mający strzec wjazdu do miasta od strony traktu prowadzącego do miejscowości Wojanów. Obiekt ten stanowił kluczowy punkt w systemie murów miejskich. W 1514 roku przeprowadzono gruntowną przebudowę, po której budowla zaczęła pełnić podwójną rolę: militarną jako basteja oraz duchową jako kaplica. Było to rozwiązanie nietypowe, łączące sacrum z profanum w obliczu zagrożenia.

Niestety, tragiczne wydarzenia wojny trzydziestoletniej nie oszczędziły tego zabytku. W 1634 roku, podczas wielkiego pożaru, który strawił znaczną część miasta, kaplica doszczętnie spłonęła. Jej odbudowa nastąpiła dopiero niespełna sto lat później, w latach 1709–1715. Zadania tego podjął się znany architekt Kasper Jentsch, nadając budowli formę, którą w dużej mierze możemy podziwiać do dziś.

Barokowe wnętrze i ślady obronności

Wnętrze świątyni kryje w sobie cenne pamiątki z okresu barokowej odbudowy. Centralne miejsce zajmuje ołtarz z malowidłem przedstawiającym patronkę – Świętą Annę wraz z Maryją i Dzieciątkiem Jezus, w towarzystwie Świętych Joachima i Józefa. Mimo sakralnego charakteru, budowla nigdy nie wyparła się swojej militarnej przeszłości. Uważny obserwator dostrzeże w murach tzw. strzelnice kluczowe – otwory strzelnicze, które są dowodem na pierwotne, obronne przeznaczenie tego miejsca.

Nad portalem wejściowym znajduje się łacińska inskrypcja, która głosi: "Wzniesiono na chwałę wielkiej babki Chrystusa, św. Anny". W napisie tym, zgodnie z barokową modą, ukryto datę zakończenia odbudowy – rok 1715 (chronostych). Na zewnętrznej, wschodniej ścianie kaplicy umieszczono również tablicę upamiętniającą jubileusz 840-lecia Jeleniej Góry, a poniżej niej znajduje się uszkodzony krzyż pojednania (pokutny), będący reliktem dawnego prawa karnego.

Brama i Baszta Wojanowska – historyczne sąsiedztwo

Kaplica nie jest osamotnionym zabytkiem w tej części miasta. Tuż obok wznosi się Baszta i Brama Wojanowska w Jeleniej Górze, tworząc wraz z nią unikalny zespół architektoniczny. Brama Wojanowska do 1763 roku pełniła funkcję głównego wjazdu do miasta, chronionego fosą i mostem zwodzonym. Choć oryginalna budowla została rozebrana w 1775 roku, na jej miejscu powstała barokowa brama z furtą, ozdobiona rokokowymi kartuszami z herbami Śląska, Prus i miasta. Baszta Wojanowska, pełniąca niegdyś funkcję więzienia i punktu obserwacyjnego, dominuje nad okolicą dzięki charakterystycznemu hełmowi z latarnią i zegarem.

Spacerując dalej ulicą 1 Maja, warto zwrócić uwagę na zabytkowe kamienice z bogatymi fasadami z XIX i XX wieku. Ciekawostką są zachowane na elewacjach rozety – pozostałości po trakcji dawnych jeleniogórskich tramwajów. Trakt ten prowadzi do kolejnego ważnego zabytku sakralnego, którym jest Cerkiew pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Jeleniej Górze, dawny kościół parafialny, będący dziś cerkwią prawosławną.