Bazylika pw. śś. Erazma i Pankracego w Jeleniej Górze

Bazylika pw. śś. Erazma i Pankracego w Jeleniej Górze to nie tylko najważniejszy obiekt sakralny w mieście, ale również perła gotyckiej architektury na Dolnym Śląsku. Wznosząca się dumnie w sercu historycznego centrum, ta monumentalna budowla od wieków stanowi duchowe i kulturowe centrum stolicy Karkonoszy. Dla turystów odwiedzających ten region, wizyta w bazylice jest obowiązkowym punktem programu, pozwalającym dotknąć wielowiekowej historii zapisanej w kamiennych murach i bogatym wyposażeniu wnętrza.

Rys historyczny najstarszej świątyni w mieście

Historia kościoła sięga początków samego miasta. Pierwsza wzmianka o świątyni w tym miejscu pochodzi z XIV wieku, choć obecny, gotycki kształt budowla uzyskała w wieku XV. Przez stulecia kościół dzielił losy Jeleniej Góry, będąc świadkiem wojen, pożarów i zmian politycznych. Tragiczny w skutkach był pożar z 1549 roku, który strawił znaczną część budowli oraz kolejny w 1634 roku. Za każdym razem jednak świątynię odbudowywano z jeszcze większym pietyzmem, co świadczyło o jej ogromnym znaczeniu dla lokalnej społeczności. Warto podkreślić, że do 1945 roku kościół służył zarówno katolikom, jak i – w pewnych okresach – protestantom, co wpłynęło na różnorodność jego wyposażenia. W 2011 roku papież Benedykt XVI podniósł kościół do godności Bazyliki Mniejszej, co ostatecznie potwierdziło jego rangę.

Architektura gotycka i charakterystyczna wieża

Bazylika jest trójnawową pseudobazyliką, wzniesioną z kamienia łamanego, co nadaje jej surowy, a zarazem dostojny charakter. Najbardziej rozpoznawalnym elementem zewnętrznym jest potężna, czworoboczna wieża o wysokości ponad 50 metrów. Stanowi ona doskonały punkt orientacyjny, widoczny z wielu miejsc w Kotlinie Jeleniogórskiej. Wieża zwieńczona jest renesansowym hełmem z latarnią i galeryjką, z której w przeszłości strażnicy miejscy obserwowali okolicę, wypatrując ognia lub wroga.

Uwagę zwracają również kunsztowne portale. Wejście południowe i północne zdobią ostrołukowe obramowania, typowe dla dojrzałego gotyku. Detale kamieniarskie, choć nadgryzione zębem czasu, wciąż zachwycają precyzją wykonania, stanowiąc świadectwo mistrzostwa dawnych rzemieślników.

Barokowe wnętrze w gotyckiej bryle

O ile z zewnątrz świątynia prezentuje surowość gotyku, o tyle jej wnętrze zaskakuje bogactwem barokowego wystroju. Głównym punktem prezbiterium jest monumentalny ołtarz główny z XVIII wieku, dzieło norweskiego rzeźbiarza Davida Schiela. Centralne miejsce zajmuje w nim obraz przedstawiający Przemienienie Pańskie, flankowany przez figury patronów kościoła – świętego Erazma i świętego Pankracego, a także świętych Piotra i Pawła.

Niezwykle cenna jest również ambona z 1717 roku, bogato zdobiona płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny biblijne. Warto zadrzeć głowę do góry, aby podziwiać organy. Instrument ten, wielokrotnie przebudowywany, słynie z doskonałego brzmienia, co sprawia, że w bazylice regularnie odbywają się koncerty w ramach festiwalu "Silesia Sonans".

Kaplice i epitafia – świadkowie przeszłości

W bryłę kościoła wkomponowane są dwie kaplice: Najświętszego Sakramentu (dawniej Szulców) oraz Matki Bożej (dawniej Gotschów). Kryją one w sobie zabytkowe chrzcielnice i ołtarze boczne. Jednak to, co czyni ten obiekt wyjątkowym na tle innych, to zespół renesansowych i barokowych epitafiów oraz płyt nagrobnych wmurowanych w zewnętrzne mury kościoła. Jest to pozostałość po dawnym cmentarzu przykościelnym. Te kamienne księgi pamięci opowiadają historie znamienitych rodów mieszczańskich, które przez wieki budowały potęgę miasta.

Lokalizacja i otoczenie

Bazylika usytuowana jest w północno-wschodnim narożniku starego miasta. Jej położenie sprawia, że jest ona integralną częścią historycznego układu urbanistycznego. Zaledwie kilka kroków dzieli ją od placu, jakim jest rynek jeleniogórski, otoczonego urokliwymi kamienicami z podcieniami. W pobliżu znajduje się również reprezentacyjny ratusz w Jeleniej Górze, stanowiący centrum administracyjne.

Wychodząc z kościoła, warto udać się w stronę dawnych umocnień. Nieopodal zachowały się fragmenty fortyfikacji, w tym Baszta Grodzka oraz relikty, jakimi są mury obronne Jeleniej Góry. Spacerując dalej ulicami starówki, dotrzemy do innych ważnych zabytków, takich jak Baszta i Brama Wojanowska, przy której stoi barokowa kaplica św. Anny. Taki spacer pozwala w pełni poczuć atmosferę dawnego miasta i zrozumieć kontekst, w jakim funkcjonowała bazylika.

Znaczenie turystyczne i pielgrzymkowe

Obiekt jest nie tylko zabytkiem klasy zerowej, ale wciąż tętniącym życiem miejscem kultu. Jako kościół garnizonowy pełni ważną funkcję dla lokalnej społeczności wojskowej. Dla turystów odwiedzających Karkonosze, bazylika jest punktem obowiązkowym – miejscem, gdzie można znaleźć chwilę wyciszenia, a jednocześnie podziwiać sztukę sakralną najwyższej próby. Wstęp do świątyni jest bezpłatny, choć zwiedzanie powinno odbywać się poza godzinami nabożeństw, aby uszanować sakralny charakter miejsca.

Zwiedzanie grupowe bazyliki

Grupy planujące zwiedzanie Bazyliki powinny wcześniej zzrezerwać termin. Ustalenie szczegółów wizyty możliwe jest pod numerem telefonu: +48 75 75 22 160. 

Źródło: bazylika.jgora.pl