Przedmoście Kalisz

Przedmoście Kalisz to system umocnień obronnych wzniesiony latem 1939 roku na zachód i południowy zachód od centrum miasta. Rozkaz budowy wydał dowódca Armii „Poznań”, generał dywizji Tadeusz Kutrzeba. Zadanie zorganizowania oraz przeprowadzenia prac powierzono Ośrodkowi Sapersko Pionierskiemu 25 Dywizji Piechoty, a obiekty te obsadził 29 pułk Strzelców Kaniowskich. Zespół żelbetonowych bunkrów, zlokalizowany w dzisiejszym województwie wielkopolskim, miał na celu osłonę ważnych przepraw drogowych i kolejowych na rzekach Prosna i Swędrnia, w tym przepraw w dzielnicy Piwonice. Spodziewano się bowiem, że jedno z głównych uderzeń wroga nastąpi właśnie na osi w kierunku na miasto, a dalej na Warszawę.

Charakterystyka techniczna i rodzaje schronów

Do wybuchu II wojny światowej wybudowano na tym obszarze 19 schronów betonowych oraz 18 drewnianych. Do czasów współczesnych przetrwało 18 betonowych schronów, posiadających klasę odporności B. Oznacza to, że były to obiekty o wzmocnionym odporze, wyposażone w bardzo grube ściany i stropy. Ciekawostką jest to, że wybudowano cztery różne typy konstrukcji, w tym takie, których nie opisywała przedwojenna instrukcja saperska.

• Schrony jednostanowiskowe pełniące funkcję obserwacyjną. Były to najmniejsze konstrukcje, nieopisane w instrukcji, noszące na mapach numery: 2, 8, 10, 11, 13 (obiekt zniszczony) oraz 19.
• Schrony do ognia czołowego z jednym stanowiskiem. Znacznie większe od poprzednich, z wejściem w osi ognia, oznaczone jako: 7, 9, 14, 16. Odbiegały od norm saperskich, gdyż posiadały charakterystyczne ucho i okap.
• Schrony tradytorowe jednostronne z jednym stanowiskiem. Ich wejście znajdowało się prostopadle do osi ognia (numery: 1, 3, 5, 15). W tych obiektach zabrakło przewidywanej w instrukcjach żelbetowej przelotni i otworów na drewnianą osłonę.
• Schrony dwutradytorowe z dwoma stanowiskami. Największe obiekty w całym systemie obronnym, noszące numery: 4, 6, 12, 17, 18.

Lokalizacja poszczególnych obiektów w terenie

Z zachowanych schronów betonowych, rozlokowanych w kształcie półkola w odległości 6 do 7 km od śródmieścia miasta Kalisz, większość można swobodnie odnaleźć podczas terenowych wycieczek. Obiekty drewniane niestety całkowicie zniknęły z krajobrazu.

• Schron nr 1 - znajduje się na cmentarzu komunalnym, na wzniesieniu po prawej stronie za głównym wejściem i stanowi obecnie ruinę.
• Schron nr 2 - zlokalizowany jest na terenie byłej jednostki wojskowej. Nosi ślady późniejszej przebudowy, posiada zmniejszoną i zakratowaną szczelinę obserwacyjną oraz wstawione drzwi.
• Schron nr 3 - schron jednostrzelnicowy, na prywatnej posesji w miejscowości Kościelna Wieś.
• Schron nr 4 - schron dwustrzelnicowy, ogólnodostepny, tuż przy zabudowaniach w miejscowości Kościelna Wieś.
• Schron nr 5 - na polach pomiędzy dzielnicami Dobrzec i Szczypiorno na wysokości wiatraka zaadaptowanego na młyn. 
• Schron nr 6 - na polach pomiędzy dzielnicami Dobrzec i Szczypiorno, dobrze widoczny wiosną i jesienią.
• Schron nr 7 - również położony jest pomiędzy Dobrzecem a Szczypiornem, niedaleko ul. Inwestorskiej. Jest zachowany w bardzo dobrym stanie.
• Schron nr 8 - jednostanowiskowy schron obserwacyjny znajdujący się w głębi prywatnej posesji przy ul. Wrocławskiej.
• Schron nr 9 - ulokowany przy ulicy Pogodnej, a w jego wnętrzu zorganizowano izbę pamięci.
• Schron nr 10 - niewielki, jednostanowiskowy schron w dzielnicy Szczypiorno, na skraju niewielkiego parku. Wpisany do rejestru zabytków w 2018 roku.
• Schron nr 11 - jednostanowiskowy schron obserwacyjny na skraju parku w dzielnicy Szczypiorno. Wpisany do rejestru zabytków w 2018 roku.
• Schron nr 12 - znajduje się na działkach pracowniczych przy linii kolejowej, niedaleko dawnego przystanku osobowego.
• Schron nr 13 (nie istnieje) -  zlokalizowany w Kolonii Sulisławice został niestety zniszczony po 2000 roku podczas lokalnych prac budowlanych.
• Schron nr 14 - przeznaczony do ognia czołowego z jednym stanowiskiem, zlokalizowany przy ul. Sulisławskiego na terenie prywatnej posesji.
• Schron nr 15 - zachował się jedynie w formie postępującej ruiny.
• Schron nr 16 - zlokalizowany jest w dzielnicy Sulisławice.
• Schron nr 17 - widoczny jest z zakrętu po prawej stronie drogi wylotowej w kierunku na Grabów nad Prosną.

Mapa z obiektami Przedmościa Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 01

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 02

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 03

Kościelna Wieś

Przedmoście Kalisz - Schron nr 04

Kościelna Wieś

Przedmoście Kalisz - Schron nr 05

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 06

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 07

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 08

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 09

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 10

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 11

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 12

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 13 (nie istnieje)

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 14

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 15

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 16

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 17

Kalisz

Przedmoście Kalisz - Schron nr 18

Kalisz

Działania wojenne we wrześniu 1939 roku

Zbudowana wielkim nakładem sił linia obrony ostatecznie nie została wykorzystana bojowo. Niemieckie operacje wojenne ominęły tę okolicę. Główne natarcie sił wroga zostało skierowane około 40 kilometrów na południe, uderzając bezpośrednio w rejon Ostrzeszowa i Kępna. Brakowało tam równie solidnych, żelbetowych umocnień, co ułatwiło przeciwnikowi przełamanie polskiego oporu. W obliczu tych wydarzeń, polskie załogi obsadzające przyczółek opuściły ten rejon w dniu 4 września 1939 roku, nie podejmując walki. Dziś zachowane betonowe schrony stanowią nieme świadectwo tamtych dni i ważny element regionalnego dziedzictwa historycznego.

Źródło: Waldemar Rusek, wikipedia.pl, schrony1939.fortyfikacje.pl