Wieża ciśnień w Konstancinie-Jeziornie

Wieża ciśnień w Konstancinie-Jeziornie to unikalny zabytek dawnej architektury przemysłowej, który na stałe wpisał się w krajobraz tego popularnego letniska. Obiekt ten, zlokalizowany w mieście Konstancin-Jeziorna, reprezentuje województwo mazowieckie. Niezwykła budowla jest jednym z najstarszych zachowanych budynków w całej miejscowości. Stanowi ona cenny relikt infrastruktury technicznej z czasów początków tworzenia tego luksusowego, podwarszawskiego wczasowiska. Jednocześnie wieża ta jest autentyczną, materialną pamiątką po nowoczesnym wodociągu, który należał do bardzo nielicznej grupy tego typu instalacji zakładanych przed wybuchem I wojny światowej na trudnych terenach zaboru rosyjskiego. Bliskość metropolii, jaką jest Warszawa, sprawia, że zabytek ten stanowi ciekawy cel wycieczek dla miłośników dawnej inżynierii.

Historia powstania letniska i budowy wodociągu

Zbudowanie tego imponującego obiektu nierozerwalnie wiąże się z samymi początkami istnienia podwarszawskiego letniska. Zostało ono założone z inicjatywy hrabiów Witolda Skórzewskiego oraz Władysława Mielżyńskiego na wydzielonych gruntach, które w 1897 roku oddzielono od Oborskich Dóbr Potulickich. Ambitnym zamiarem założycieli było stworzenie nowoczesnego, wzorcowego i wybitnie elitarnego miejsca wypoczynku dla zamożnych mieszkańców stolicy. W 1900 roku cała inwestycja przeszła prawnie w ręce Towarzystwa Akcyjnego Ulepszonych Miejscowości Letniczych, które stało się wyłącznym właścicielem wszystkich tutejszych obiektów o charakterze użyteczności publicznej.

Aby zapewnić najwyższy komfort przebywającym tu letnikom i skutecznie zachęcić ich do nabywania wytyczonych parceli, nową miejscowość zaplanowano od razu wyposażyć w kompleksową infrastrukturę techniczną i rekreacyjną. W planach znalazły się między innymi: elegancki dworzec kolejki wąskotorowej, wytworne kasyno, luksusowy hotel, własna elektrownia oraz niezwykle nowoczesny jak na tamte czasy wodociąg. Skomplikowaną budowę sieci wodociągowej wraz z pełną kanalizacją powierzono profesjonalnemu Towarzystwu Budowy Maszyn i Urządzeń Sanitarnych "Drzewiecki i Jeziorański Sp. Akc.".

Funkcjonowanie stacji wodnej i wieży ciśnień

Kluczowym elementem całej, nowo powstałej sieci była wybudowana w 1899 roku potężna wieża ciśnień wraz z niezbędnym zapleczem technicznym. To właśnie do niej czerpano krystalicznie czystą wodę z wydrążonej wcześniej studni artezyjskiej. Zgodnie z obowiązującymi wówczas, surowymi standardami inżynieryjnymi, stacja wodna składała się z rozbudowanego zespołu specjalistycznych urządzeń technicznych. Główną rolę odgrywała tu wydajna przepompownia, która bezustannie tłoczyła wodę z ujęcia do potężnego zbiornika umieszczonego w głowicy wieży. Zadaniem tego zbiornika było nieprzerwane dostarczanie wody do domowych odbiorców oraz zapewnianie stabilnego, właściwego ciśnienia w całej sieci.

Wewnętrzny układ wieży był w pełni podporządkowany jej użytkowej funkcji. Solidna konstrukcja ceglanego trzonu bez problemu utrzymywała ogromne obciążenie całkowicie wypełnionego zbiornika, a jednocześnie zapewniała niezbędną komunikację techniczną. Przed wybuchem II wojny światowej w budynku wieży pełnił stały dyżur wykwalifikowany hydraulik o nazwisku Kuźmiński, który na bieżąco świadczył usługi naprawcze dla mieszkańców osiedla. Ważnym wydarzeniem w historii obiektu był 1930 rok, kiedy to przeprowadzono gruntowny remont wysłużonej studni artezyjskiej. Budynek przetrwał bezpiecznie obie wojny światowe, chociaż o jego szczegółowych, powojennych losach niewiele dziś wiadomo. Z historycznych zapisów wynika, że w 1974 roku obiekt był już niestety całkowicie pozbawiony oryginalnej stolarki okiennej oraz cennego wyposażenia wnętrz. W latach 90. XX wieku, w nieco przekształconych wnętrzach zabytku, przez pewien czas mieściła się popularna kawiarnia „Oktawia”.

Opis architektury i zdobnictwa

Ten piękny obiekt znajduje się obecnie na zalesionym terenie Konstancina-Jeziorny, dokładnie przy ulicy Żeromskiego, stanowiąc dominantę na południowo-wschodnim krańcu ulicy Sienkiewicza. Niegdyś to właśnie pod tą ulicą, wytyczoną jako główny deptak osiedla, poprowadzono pierwszy, historyczny odcinek sieci wodociągowej, która w 1917 roku przebiegała już pod 10 ulicami w centralnej części miejscowości. Budynek, wzniesiony z solidnej, czerwonej cegły i celowo nietynkowany, usytuowany jest na prywatnej, ogrodzonej posesji gęsto porośniętej starodrzewem.

Hydrofornia składa się z dwóch połączonych ze sobą członów: parterowego, prostokątnego pawilonu oraz wciętej w jego narożnik, wysokiej i czterokondygnacyjnej wieży wzniesionej na planie oktogonu (sześcioboku w dolnej partii). Projektantem tego niezwykłego budynku był budowniczy Edward Lilpop, który podczas realizacji ściśle współpracował z inżynierem Izydorem Pianko. Konstrukcja charakteryzuje się bogatym detalem formowanym z cegły, bardzo typowym dla XIX-wiecznej architektury przemysłowej. Twórcy zaczerpnęli wiele dekoracyjnych elementów ze stylów romańskiego i neogotyckiego. Na elewacji można dostrzec wyraziste fryzy arkadowe i kostkowe, a także eleganckie obramienia otworów okiennych wykonane z dwukolorowych cegieł.

Szczególną uwagę przykuwają architektoniczne detale samej wieży. W dolnej kondygnacji ściany zdobią niewielkie, półkoliste okna. Trzecią kondygnację wyróżnia z kolei 8 okulusów. Głowica wieży, w której pierwotnie znajdował się zbiornik, jest lekko nadwieszona i fachowo wsparta na schodkowym, konsolowym fryzie przypominającym średniowieczne machikuły (obronne ganki). Całość zwieńczona jest zamurowanym, pierwotnym krenelażem i przykryta spłaszczonym, wielospadowym dachem z iglicą. Parterowy pawilon, do którego przylega nowsza przybudówka, posiada od frontu wydzielony taras, również ukryty za stylizowanymi blankami. Dodatkowym, niezwykle cennym elementem zabytkowego kompleksu jest zachowana w ogrodzeniu oryginalna, kuta furtka osadzona pomiędzy dekoracyjnymi, ceglanymi słupami.

Źródło: zabytek.pl; konstancinjeziorna.pl