Jezioro Łebsko

Jezioro Łebsko to jezioro przybrzeżne położone na Wybrzeżu Słowińskim, w województwie pomorskim, na terenie gmin Wicko i Smołdzino oraz powiatów słupskiego i lęborskiego. Jest trzecim pod względem powierzchni jeziorem w Polsce, ustępując jedynie Śniardwom i Mamrom. Akwen w całości znajduje się na obszarze Słowińskiego Parku Narodowego i stanowi jeden z jego kluczowych elementów krajobrazowych oraz przyrodniczych.

Położenie

Jezioro Łebsko położone jest na wysokości około 0,3 m n.p.m. Powstało w wyniku podniesienia poziomu Morza Bałtyckiego i zalania dawnych terenów łąkowych, jednak nigdy nie było zatoką morską. Północny brzeg jeziora tworzy Mierzeja Łebska, znana z ruchomych piasków i rozległych kompleksów wydmowych, które są jednym z symboli Słowińskiego Parku Narodowego.

Powierzchnia jeziora stanowi aż 21,8% całkowitej powierzchni parku oraz ponad 33% jego powierzchni lądowej wraz z wodami śródlądowymi, co podkreśla jego znaczenie w strukturze obszaru chronionego.

Hydrografia

Łebsko zajmuje powierzchnię 71,4 km² i jest największym jeziorem przybrzeżnym w Polsce. Jego maksymalna głębokość wynosi 6,3 m, przy średniej głębokości 1,6 m. Pojemność jeziora szacowana jest na 0,118 km³. Długość akwenu to 16,4 km, szerokość 7,6 km, a linia brzegowa liczy 55,4 km.

Przez jezioro przepływa rzeka Łeba, która wnosi średnio około 11 m³ wody na sekundę i uchodzi do Morza Bałtyckiego. Krótki odcinek ujściowy rzeki powoduje okresowe napływy wód słonych z morza, przez co Jezioro Łebsko ma charakter zbiornika słonawowodnego. W czasie cofki zasolenie wody może sięgać 3‰. Dodatkowo jezioro połączone jest systemem kanałów z jeziorami Gardno i Sarbsko.

Ze względu na częste mieszanie się wód Łebsko zaliczane jest do jezior polimiktycznych.

Procesy wypłycania i zmiany powierzchni jeziora

Niewielka średnia głębokość oraz akumulacyjna działalność rzeki Łeby sprzyjają intensywnemu wypłycaniu misy jeziora. Proces ten prowadzi do stopniowego zarastania akwenu i zmniejszania jego powierzchni. Istotną rolę odgrywa również nanoszenie piasku od strony północnej, nawiewanego z ruchomych wydm Mierzei Łebskiej.

W latach 1891–1965 linia brzegowa przesuwała się średnio o 0,5–1,2 m rocznie. W okresie 1884–1920 powierzchnia jeziora zmniejszyła się o 104 ha, a od 1941 roku uległa redukcji o kolejne około 382 ha. Zjawisko to dotyczy całej powierzchni jeziora.

Zmienność poziomu wód

Zmiany poziomu lustra wody w Jeziorze Łebsko są ściśle związane z wahaniami poziomu Morza Bałtyckiego. Największe różnice pomiędzy poziomami wód w jeziorze i w ujściu Łeby obserwuje się w lutym, marcu i kwietniu, a najmniejsze w miesiącach letnich. Skrajne stany wody determinowane są głównie kierunkiem i siłą wiatrów.

Toponimia i pochodzenie nazwy

Nazwa Jeziora Łebsko znana jest w źródłach pisanych od XIII wieku i występowała w wielu wariantach, m.in. Lebzco, Lebsco, Lebsko czy Leba. Została utworzona od nazwy rzeki Łeby z przyrostkiem *-ьsko. Przejściowo jezioro określane było bezpośrednio nazwą rzeki.

Flora 

Jezioro Łebsko charakteryzuje się bogatą roślinnością wodną i szuwarową. Występują tu m.in. grzybienie białe oraz grążele żółte. W pelagialu dominują wywłóczniki i rdestnice, w tym rdestnica przeszyta. W strefie przybrzeżnej rozciągają się szerokie pasy trzcinowisk i oczeretów, miejscami przekraczające 100 m szerokości.

Szuwary stanowią ważne siedlisko lęgowe i schronienie dla licznych gatunków ptaków wodnych i błotnych.

Formy ochrony przyrody

Jezioro Łebsko objęte jest ochroną czynną w ramach Słowińskiego Parku Narodowego, utworzonego w 1967 roku. Funkcjonuje tu Obwód Ochronny Łebsko, obejmujący także cieki wodne i kanały łączące jezioro z innymi akwenami.

Obszar ten posiada również międzynarodowe formy ochrony:

• rezerwat biosfery UNESCO od 1977 roku,

• obszar objęty konwencją ramsarską od 1995 roku,

• obszar Natura 2000 – Pobrzeże Słowińskie i Ostoja Słowińska,

• Międzynarodowa Ostoja Ptaków IBA.

W otoczeniu jeziora znajdują się liczne obszary ochrony ścisłej, m.in. Bielice, Ciemińskie Błota, Klukowe Buki czy Mierzeja.

Zanieczyszczenie i zagrożenia

W jeziorze obserwuje się proces eutrofizacji, wynikający z dopływu zanieczyszczeń biogennych, głównie związków azotu i fosforu. Pochodzą one z rzek i kanałów odwadniających okoliczne tereny rolnicze, co sprzyja intensywnemu rozwojowi roślinności szuwarowej.