Brama Lubawska
Brama Lubawska (cz. Libovské sedlo) to niezwykle interesująca jednostka fizycznogeograficzna, stanowiąca rozległe obniżenie śródgórskie w Sudetach Środkowych. Położona na pograniczu południowo-zachodniej Polski i północnych Czech, od wieków pełniła funkcję naturalnego korytarza komunikacyjnego. W jej skład wchodzi malownicza Kotlina Kamiennogórska, a całość zajmuje powierzchnię około 80 km². Średnia wysokość tego terenu waha się w granicach 600 m n.p.m., co czyni go obszarem o specyficznym, nieco surowszym klimacie, ale jednocześnie niezwykle atrakcyjnym turystycznie.
Położenie geograficzne i granice naturalne
Region ten charakteryzuje się wyraźnie zarysowanymi granicami, wyznaczonymi przez otaczające go pasma górskie. Od zachodu Brama Lubawska ograniczona jest przez Grzbiet Lasocki, będący wschodnią rubieżą pasma Karkonosze. Od strony północno-zachodniej sąsiaduje z pasmem Rudawy Janowickie, które słyną z fantazyjnych formacji skalnych. Północno-wschodnią granicę wyznaczają Góry Wałbrzyskie, natomiast od wschodu nad obniżeniem górują Góry Krucze – część pasma Góry Kamienne. Takie usytuowanie sprawia, że obszar ten jest doskonałą bazą wypadową w różne części Sudetów.
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Brama Lubawska stanowi najbardziej zachodnią część niecki śródsudeckiej, obejmując również fragmenty bloku karkonosko-izerskiego. Jej budowa geologiczna jest mozaiką skał osadowych, magmowych i przeobrażonych. Nieckę wypełniają głównie utwory karbońskie i permskie: piaskowce, zlepieńce oraz łupki, wśród których występują pokłady węgla kamiennego. Wzniesienia w obrębie bramy, takie jak Chełmczyk, Świerczyna czy Łysunia, zbudowane są z bardziej odpornych skał wulkanicznych (porfirów) oraz zlepieńców, co wpłynęło na ich ostaniec w procesie erozji.
Współczesna rzeźba terenu, ukształtowana ostatecznie w młodszym trzeciorzędzie podczas orogenezy alpejskiej, jest urozmaicona i pagórkowata. Wyróżnia się tu Wzgórza Bramy Lubawskiej oraz rozległe kotliny (Kamiennogórska, Krzeszowska). Najwyższym wzniesieniem w tym rejonie jest Zadzierna (724 m n.p.m.), dominująca nad taflą zbiornika wodnego Bukówka.
Warunki klimatyczne i przyrodnicze
Klimat regionu jest chłodniejszy i wilgotniejszy niż na nizinach, wykazując cechy klimatu górskiego. Zimy trwają tu od 15 do 18 tygodni, a pokrywa śnieżna potrafi zalegać ponad 50 dni w roku. Średnia temperatura roczna oscyluje w granicach 6 °C. Takie warunki, w połączeniu z glebami górskimi, stworzyły specyficzne siedliska dla flory i fauny. Choć większość lasów to monokultury świerkowe, w rejonie miasta Lubawka zachowały się fragmenty naturalnej puszczy sudeckiej. Na łąkach i polanach można spotkać chronione gatunki roślin, takie jak dziewięćsił bezłodygowy, pełnik europejski, wernik wilczełyko czy lilia złotogłów.
Sieć wodna – rzeka Bóbr i Jezioro Bukówka
Przez środek obniżenia, z południa na północ, przepływa rzeka Bóbr, będąca największym lewostronnym dopływem Odry. Jej źródła znajdują się na Bobrowym Stoku. Wody rzeki zostały spiętrzone na początku XX wieku, tworząc zbiornik retencyjny – Jezioro Bukowskie (Zbiornik Bukówka). Jest to jeden z najwyżej położonych zbiorników zaporowych w Polsce, pełniący funkcje przeciwpowodziowe, ale także rekreacyjne. Dział wodny dorzeczy Odry i Łaby przebiega niedaleko, na terytorium czeskim w miejscowości Žacléř.
Dziedzictwo cystersów – perła baroku w Krzeszowie
Jednym z najważniejszych punktów na mapie kulturowej regionu jest wieś Krzeszów. To tutaj znajduje się dawne opactwo cystersów, nazywane "europejską perłą baroku". Monumentalna bazylika, będąca sanktuarium maryjnym, zachwyca freskami i rzeźbami najwyższej klasy. Wnętrza zdobią dzieła Michaela Willmanna, zwanego "śląskim Rembrandtem", oraz ołtarze Petra Brandla. Obok bazyliki stoi kościół św. Józefa z unikalnym cyklem fresków przedstawiających życie Świętej Rodziny. Kompleks ten, wraz z Mauzoleum Piastów Śląskich, jest świadectwem potęgi zakonu, który gospodarował na tych ziemiach od XIII wieku aż do sekularyzacji w 1810 roku.
Miejscowości i osadnictwo
Teren ten jest średnio zaludniony, a większość mieszkańców skupia się w miastach i większych wsiach. Głównym ośrodkiem miejskim w północnej części jest Kamienna Góra, natomiast na południu, przy samej granicy, leży Lubawka. Wsie w obrębie Bramy Lubawskiej to m.in. Miszkowice, Jarkowice, Paprotki czy Niedamirów. Ludność regionu to w dużej mierze potomkowie osadników przybyłych tu po II wojnie światowej z centralnej Polski i Kresów, a także reemigrantów. Warto wspomnieć o miejscowościach takich jak Kowary czy Sokołowsko, które choć leżą na obrzeżach, są ściśle związane turystycznie z tym obszarem.
Turystyka i komunikacja
Brama Lubawska od wieków stanowiła ważny trakt handlowy łączący Śląsk z Czechami ("wrota trzech kultur"). Obecnie przebiega tędy droga krajowa nr 5 oraz planowana droga ekspresowa S3. Przez region prowadzą liczne szlaki turystyczne, w tym czerwony Główny Szlak Sudecki. Turyści mogą korzystać z przejść granicznych (np. w miejscowości Okrzeszyn czy Tłumaczów – choć to ostatnie leży nieco dalej, jest częścią systemu sudeckiego). Region oferuje wiele atrakcji przyrodniczych, jak rezerwat Kruczy Kamień w Górach Kruczych czy pobliskie Kolorowe jeziorka w Rudawach Janowickich. Bliskość dużych ośrodków, jak Jelenia Góra czy Mieroszów, czyni Bramę Lubawską dostępną i atrakcyjną dla każdego turysty.
Mapa z najpopularniejszymi atrakcjami Bramy Lubawskiej
Jezioro Bukowskie (Zbiornik Bukówka)
Miszkowice
Kościół pw. Matki Bożej Różańcowej w Kamiennej Górze
Kamienna Góra
Kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kamiennej Górze
Kamienna Góra
Projekt Arado
Kamienna Góra
Ratusz w Kamiennej Górze
Kamienna Góra
Sądowa Góra (538 m n.p.m.)
Kamienna Góra
Spękane Skały
Miszkowice
Zalew Kamienna Góra
Kamienna Góra
