Grób Jóżefy Bramowskiej w Żyglinie
Grób Józefy Bramowskiej w Żyglinie to miejsce spoczynku wybitnej działaczki społecznej i patriotycznej, która odegrała kluczową rolę w budzeniu polskości na Górnym Śląsku. Jej mogiła, znajdująca się na cmentarzu parafialnym w dzielnicy miasta Miasteczko Śląskie, stanowi ważny punkt na historycznej mapie regionu. Spoczywa tu również jej syn, weteran zrywów narodowowyzwoleńczych Tomasz Bramowski.
Uroczystość oznaczenia znakiem pamięci Tobie Polsko
Dnia 3 czerwca 2026 roku miejsce to stało się areną niezwykle ważnego wydarzenia o charakterze patriotycznym. Z inicjatywy Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, mogiły zostały uroczyście uhonorowane znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Akcja ta jest częścią szerszego projektu mającego na celu ocalenie od zapomnienia grobów zasłużonych bohaterów. Wojskową asystę honorową zapewnił 5 Pułk Chemiczny im. gen. broni Leona Berbeckiego, stacjonujący w Tarnowskich Górqch. W uroczystości wzięli udział potomkowie bohaterów, władze samorządowe, młodzież szkolna oraz mieszkańcy, a także reprezentantki grupy regionalnej podtrzymującej tradycję noszenia strojów z Piekar Śląskich.
Młodość i praca społeczna Józefy Bramowskiej
Józefa Bramowska przyszła na świat 10 marca 1860 roku jako córka Tomasza i Barbary Batschów. Szybka utrata ojca zmusiła ją do podjęcia ciężkiej pracy fizycznej już w wieku osiemnastu lat. Zatrudniła się wówczas w zakładzie, jakim była kopalnia Bibiela. Po wyjściu za mąż za Piotra Bramowskiego w 1891 roku, skupiła się na prowadzeniu gospodarstwa oraz intensywnej działalności społecznej. Mimo posiadania zaledwie podstawowego wykształcenia, wyróżniała się ogromną wiedzą i talentem oratorskim. W 1909 roku współtworzyła Towarzystwo Kobiet, które pod przykrywką działalności statutowej krzewiło polską literaturę i patriotyzm. Za publiczne, odważne wystąpienie na wiecu w Bytomiu w 1914 roku spotkały ją represje ze strony władz niemieckich.
Walka o polskość i działalność w Senacie
Jej bezkompromisowa postawa na rzecz przyłączenia tych ziem do ojczyzny doprowadziła w 1919 roku do uwięzienia. Po odzyskaniu wolności stała się jedną z czołowych postaci akcji plebiscytowej. W trakcie III powstania śląskiego dom Bramowskich pełnił niezwykle ryzykowną funkcję punktu konspiracyjnego oraz magazynu broni. Po przyłączeniu części regionu, którym jest dzisiejsze województwo śląskie do granic II RP, Józefa kontynuowała pracę w organizacjach kobiecych, stając na czele Zarządu Głównego Towarzystwa Polek. Jej niezaprzeczalny autorytet sprawił, że dwukrotnie – w 1928 oraz 1935 roku – zasiadała w ławach Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, zawsze z dumą nosząc tradycyjny strój ludowy i posługując się mową ze śląską nutą.
Ostatnie lata życia i dziedzictwo rodziny
Wybuch II wojny światowej wymusił na niej ucieczkę przed represjami. Znalazłszy się na liście proskrypcyjnej, wywiozła cenne prywatne archiwum działaczy polskich do Lwowa, gdzie zaginęło ono bezpowrotnie. Ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia, uniknęła osadzenia w obozie koncentracyjnym po powrocie w rodzinne strony. Zmarła 24 października 1942 roku w areszcie domowym. Oprócz niej uhonorowany znakiem IPN został również jej syn, Tomasz Bramowski (1897-1987). Podobnie jak matka, aktywnie walczył o polskość, będąc członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska oraz uczestnikiem drugiego i trzeciego zrywu powstańczego.
