Wzgórza Trzebnickie
Wzgórza Trzebnickie (mezoregion 318.44), potocznie nazywane Kocimi Górami (z języka niemieckiego: Katzengebirge), stanowią wyjątkowy pas spiętrzonych wzniesień morwowych w środkowej części Wału Trzebnickiego na obszarze, jakim jest województwo dolnośląskie. Ten malowniczy mezoregion o powierzchni około 610 km² rozciąga się pasem o długości blisko 60 km na linii od miejscowości Wińsko, poprzez Strupinę, Osolin, Osolę, Oborniki Śląskie, aż po Skarszyn, Dobroszyce i Twardogórę. Główny wał wznosi się wyraźnie nad otaczającymi go obszarami nizinnymi – od południa sąsiaduje z pradoliną Odry oraz Równiną Oleśnicką, a od północy graniczy z pradoliną rzeki Barycz.
Geomorfologia i budowa geologiczna
Z geologicznego punktu widzenia wzgórza stanowią potężny wał moreny spiętrzonej, który wyznacza położenie czoła lodowca z okresu zlodowacenia środkowopolskiego (stadiał Warty). Powstały w wyniku wielofazowych zaburzeń glacitektonicznych zachodzących od czasu zlodowacenia południowopolskiego. Osady trzeciorzędowe i czwartorzędowe są tu silnie sfałdowane i zmieszane, tworząc skomplikowaną strukturę łusek, fałdów oraz porwaków. Głębokość tych zaburzeń sięga nawet 150 metrów. Trzon wzniesień budują iły mioceńskie i plioceńskie oraz kwarcowe piaski serii Gozdnicy, pokryte osadami glacjalnymi. Cechą charakterystyczną terenu są eratyki, czyli głazy narzutowe przyniesione przez lądolód ze Skandynawii i Karelii. Ponadto południowe stoki pokrywa gruba warstwa lessu o miąższości dochodzącej miejscami do 40 metrów.
Najwyższe szczyty i ukształtowanie terenu
Rzeźbę terenu charakteryzują wydłużone wysoczyzny o łagodnych skłonach oraz rozbudowana sieć dolin, ze średnimi deniwelacjami rzędu 20–40 metrów, choć w wielu miejscach wysokości względne przekraczają 100 metrów. Najważniejsze wzniesienia mezoregionu to:
- Ciemna Góra (258,3 m n.p.m.) – najwyższa kulminacja całych wzgórz, zlokalizowana w pobliżu miejscowości Borkowice.
- Farna Góra (257 m n.p.m.) – niewiele niższy szczyt wznoszący się w sąsiedztwie miasta Trzebnica.
- Winna Góra (219 m n.p.m.) – zwana również Kocią Górą, stanowiąca charakterystyczny punkt widokowy położony w granicach Trzebnicy.
Z najwyższych punktów widokowych roztacza się imponująca panorama na otaczające pradoliny, a przy dobrej przejrzystości powietrza można dostrzec masyw Ślęży oraz pasma sudeckie: Góry Sowie, Góry Bardzkie i najwyższe szczyty pasma Karkonosze.
Podział na mikroregiony
Cały mezoregion Wzgórz Trzebnickich dzieli się w klasyfikacji fizycznogeograficznej na pięć mikroregionów o odmiennych cechach krajobrazowych:
- Wzgórza Wińskie (kod 318.441) – obejmujące zachodnią część wzniesień.
- Obniżenie Pełczyńskie (kod 318.442) – stanowiące obniżenie terenu w środkowo-zachodniej strefie.
- Wzgórza Skrzypińskie (kod 318.443) – pasmo wzgórz w centralnej części.
- Grzbiet Trzebnicki (kod 318.444) – najbardziej zwarta i najwyższa część wału.
- Brama Malerzowska (kod 318.445) – wschodnia strefa przejścia w stronę kolejnych wzniesień.
Najstarsze ślady człowieka i historia regionu
Obszar ten posiada niezwykle bogate dziedzictwo archeologiczne. Na zachodnim stoku Winnej Góry w Trzebnicy odkryto najstarsze ślady obecności człowieka pierwotnego (Homo erectus) na ziemiach polskich, datowane na około 500 tysięcy lat temu. Od czasów średniowiecza nasłonecznione stoki wzgórz wykorzystywano do uprawy winorośli, co dało początek tradycjom winiarskim regionu. Ważną rolę kulturową odgrywa także zabytkowy klasztor w Trzebnicy oraz ośrodek leczniczo-wypoczynkowy w Obornikach Śląskich, położony przy szlaku kolejowym idącym z miasta Wrocław.
Flora, fauna i ochrona przyrody
Szata roślinna wzgórz wyróżnia się znaczną różnorodnością. Dominują lasy sosnowe oraz mieszane z udziałem sosny, dębu szypułkowego i świerka. Zachowały się tu również cenne fragmenty lasów bukowych, dąbrów świetlistych oraz łęgów. Wśród cennych obszarów chronionych znajduje się rezerwat Las Bukowy w Skarszynie oraz Park Krajobrazowo-Wypoczynkowy Grzybek i Park Kocia Góra. W pod podszycie występują chronione rośliny, w tym storczyki, widłaki, śnieżyczka przebiśnieg, kalina koralowa oraz konwalia majowa.
Faunę reprezentują między innymi sarny i dziki, a także chronione ssaki: gronostaj, jeż zachodni, łasica oraz nietoperze. Na obszarze wzgórz odnotowano około 90 gatunków ptaków chronionych, w tym bociana czarnego, bociana białego, kruka oraz ptaki drapieżne, takie jak myszołów zwyczajny czy dzięcioł czarny i zielony.
Klimat i warunki topoklimatyczne
Klimat regionu kształtuje przeważająca cyrkulacja zachodnia z napływem mas powietrza polarno-morskiego. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi od +7°C do +9°C, ze najchłodniejszym styczniem (od -1°C do -3°C) i najcieplejszym lipcem (od +17°C do +19°C). Roczna suma opadów wynosi od 550 do 600 mm, wzrastając na samym wale do 650 mm. Południowe stoki o ekspozycji słonecznej odznaczają się znakomitymi warunkami termicznymi, dzięki czemu rozwinęły się tu sady i uprawy warzywnicze. Z kolei sąsiadujący od północy Park Krajobrazowy Dolina Baryczy wpływa na zwiększoną wilgotność i częstszą obecność mgieł w obniżeniach terenu.
Turystyka i rekreacja
Zróżnicowana rzeźba terenu sprawia, że wzniesienia stanowią doskonałe miejsce do uprawiania kolarstwa szosowego i górskiego, biegów oraz nordic walkingu. Gęsta sieć dróg leśnych i szlaków pieszych pozwala na organizację atrakcyjnych wycieczek. Wschodnie obrzeża mezoregionu sąsiadują z obszarem, w którym leży miasto Oleśnica, a cały Wał Trzebnicki łączy się w szerszym układzie geomorfologicznym z wzniesieniami sięgającymi po województwo wielkopolskie oraz województwo lubuskie.
Źródło: wikipedia.org, turystyka.trzebnica.pl, zgf.uni.wroc.pl
