Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie

Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 1
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 2
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - areszt sledczy w warszawie mokotowie 2
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 3
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - w holdzie torturowanym i zameczonym w okresie terroru komunistycznego 08
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 4
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 10
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 6
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - areszt sledczy w warszawie mokotowie 4
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 7
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 8
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 9
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 11
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 12
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 5
Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie - muzeum zolnierzy wykletych i wiezniow politycznych prl w warszawie 13
Data powstania obiektu: 2016 r.

Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL to muzeum historyczne zlokalizowane przy ulicy Rakowieckiej 37 w Warszawie (dzielnica Mokotów, województwo mazowieckie), mieszczące się w zabudowaniach dawnego więzienia mokotowskiego. Placówka dokumentuje dzieje żołnierzy wyklętych, powojennego podziemia niepodległościowego oraz opozycji antykomunistycznej z okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL), ukazując zarówno walkę zbrojną i działalność konspiracyjną, jak i realia przesłuchań w katowniach Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.

Historia powstania i rozwój placówki przy ul. Rakowieckiej 37

Akt utworzenia muzeum podpisał 29 lutego 2016 roku, w przeddzień Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro. Na siedzibę instytucji wybrano teren funkcjonującego jeszcze wówczas zakładu penitencjarnego – Aresztu Śledczego w Warszawie-Mokotowie, którego proces wygaszania i przenoszenia nadzorował sekretarz stanu Patryk Jaki. Już 1 marca 2016 roku powstającą placówkę odwiedził prezydent Polski Andrzej Duda, a 14 maja 2016 roku podczas Nocy Muzeów zaprezentowano pierwszą ekspozycję.

W 2016 roku powołano Radę Programową muzeum, w skład której weszli historycy badający dzieje powojennej konspiracji: Jan Żaryn, Bogdan Chrzanowski, Filip Musiał, Piotr Niwiński, Krzysztof Szwagrzyk, Wojciech Frazik, Krzysztof Kaczmarski, Maciej Korkuć, Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski, Agnieszka Łuczak, Wojciech Muszyński, Sławomir Poleszak, Grzegorz Majchrzak oraz Grzegorz Wąsowski. Równolegle pod kierunkiem prof. Krzysztofa Szwagrzyka przeprowadzono badania archeologiczne na terenie kompleksu w celu odnalezienia szczątków więźniów zamordowanych i potajemnie pogrzebanych w latach 40. i 50. XX wieku.

Kluczowe etapy budowy i przekształceń organizacyjnych muzeum przebiegały następująco:

  • Konkurs architektoniczny (2016–2017): Centralny Zarząd Służby Więziennej ogłosił w październiku 2016 roku konkurs na koncepcję architektoniczną placówki, rozstrzygnięty w styczniu 2017 roku na rzecz pracowni M.O.C. Architekci z Katowic (projekt przewiduje m.in. podziemną część edukacyjną, małe kino oraz salę teatralną).
  • Współpraca archiwalna i otwarcie (2017): W lutym 2017 roku podpisano porozumienia z Instytutem Pamięci Narodowej (prezes Jarosław Szarek, wiceminister Marcin Warchoł, dyrektor muzeum Jacek Pawłowicz), Wojskowym Biurem Historycznym im. Kazimierza Sosnkowskiego oraz Fundacją im. Janusza Kurtyki (mającą w gmachu siedzibę i bibliotekę). Symboliczne otwarcie bramy dla zwiedzających nastąpiło 1 marca 2017 roku z udziałem Patryka Jakiego oraz Zofii Optułowicz, córki rtm. Witolda Pileckiego.
  • Udostępnienie obiektów historycznych (2018–2021): W 2018 roku otwarto część wystawy czasowej, celę więzienną Witolda Pileckiego, tzw. mokry karcer, miejsce egzekucji ze śladami po kulach oraz wystawę IPN „Śladami zbrodni” w Pawilonie X. 13 grudnia 2021 roku, w 40. rocznicę wprowadzenia stanu wojennego, odsłonięto tablicę upamiętniającą śmiertelne ofiary represji z lat 1981–1989.
  • Zmiana organu prowadzącego (2022–2023): 17 marca 2022 roku na mocy nowelizacji ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu organem prowadzącym muzeum został IPN, a stanowisko dyrektora objął dr hab. Filip Musiał. W listopadzie 2023 roku obowiązki dyrektora powierzono Adriannie Garnik.

Więzienie mokotowskie jako miejsce kaźni i symbol oporu w PRL

Zabudowania muzeum powstały w latach 1902–1904 jako carskie więzienie karne – jedno z najcięższych w całym zaborze rosyjskim. Po 1945 roku, w okresie dyktatury stalinowskiej, kompleks przy ul. Rakowieckiej 37 pełnił funkcję głównego więzienia politycznego w Polsce i miejsca kaźni przywódców Polskiego Państwa Podziemnego oraz podziemia niepodległościowego. W przeludnionych celach więziono, poddawano brutalnym śledztwom i mordowano również przedstawicieli duchowieństwa katolickiego (m.in. abp. Antoniego Baraniaka) oraz osoby cywilne.

Wśród zamordowanych tu bohaterów walki o niepodległość znaleźli się m.in. zastępca Komendanta Głównego Armii Krajowej gen. August Emil Fieldorf „Nil”, dobrowolny więzień i organizator ruchu oporu w KL Auschwitz oraz autor Raportów Pileckiego rtm. Witold Pilecki ps. „Witold”, prezes IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” ppłk Łukasz Ciepliński ps. „Pług”, dowódca 5. Wileńskiej Brygady AK mjr Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” oraz mjr Hieronim Dekutowski „Zapora”. W majestacie komunistycznego prawa wykonano tu ponad 350 wyroków śmierci, a ciał zabitych nie wydawano rodzinom, lecz wrzucano nocą do nieoznaczonych dołów śmierci, m.in. w Kwaterze na Łączce. Liczba więźniów zakatowanych w trakcie śledztw pozostaje nieznana.

W kolejnych dekadach systemu komunistycznego, w tym po 1956 roku i po protestach studenckich z marca 1968 roku, do cel na Rakowieckiej trafiły tysiące działaczy opozycji demokratycznej, m.in. Jacek Kuroń, Adam Michnik, Bronisław Geremek, Aleksander Małachowski, Kornel Morawiecki oraz Józef Szaniawski – ostatni więzień polityczny PRL, który opuścił zakład karny w Barczewie 22 grudnia 1989 roku.

Ekspozycja, autentyczne cele i zbiory muzealne

Zwiedzanie muzeum obejmuje przejście przez oryginalną przestrzeń dawnego więzienia śledczego oraz zapoznanie się ze zbiorami gromadzonymi od 2016 roku dzięki darom rodzin i archiwom państwowym. Placówka stale prowadzi także zbiórkę pamiątek, dokumentów i wspomnień związanych z podziemiem niepodległościowym (kontakt telefoniczny: 22 640 86 05, 22 640 85 15 lub e-mail: [email protected]).

Do najważniejszych punktów trasy zwiedzania oraz eksponatów należą:

  • Pawilon śledczy (Pawilon X) i cela Witolda Pileckiego: Korytarze z jednoosobowymi celami, w których w okresie stalinowskim stłaczano od sześciu do ośmiu więźniów, autentyczna cela rtm. Witolda Pileckiego, tzw. mokry karcer oraz miejsce po dawnym „Pałacu Cudów” – pawilonie przesłuchań, w którym torturami wymuszano przyznanie się do zarzucanych czynów.
  • Ściana śmierci: Zachowane miejsce wykonywania egzekucji na więźniach politycznych z widocznymi śladami po kulach.
  • Pamiątki z prac ekshumacyjnych i więzienne relikwie: Medaliki, krzyżyki oraz przedmioty osobiste wydobyte z jam grobowych na Kwaterze na Łączce, fragmenty listów rodzin z prośbami o ułaskawienie, różańce lepione z chleba, a także pozostałości butów nastoletniej sanitariuszki 5. Wileńskiej Brygady AK Danuty Siedzikówny „Inki”, które miała na sobie w chwili rozstrzelania.
  • Archiwalia konspiracyjne i wyposażenie Służby Bezpieczeństwa: Podziemna bibuła, druki ulotne, gazety konspiracyjne, dokumenty organizacyjne i ubrania więzienne zestawione z rekwizytami aparatu represji PRL, takimi jak minimagnetofon operacyjny, mundury, hełmy, tarcze oraz pałki z wiązek kabla używane do bicia demonstrujących studentów.

Godziny otwarcia, bilety i zasady zwiedzania

Wstęp do muzeum jest bezpłatny, jednak zasady wejścia różnią się w zależności od dnia tygodnia:

  • Poniedziałek: Muzeum jest nieczynne dla zwiedzających.
  • Wtorek – piątek (godz. 10:00–18:00, ostatnie wejście o 16:00): Obowiązują wcześniejsze zapisy zarówno dla grup zorganizowanych, jak i dla osób indywidualnych.
  • Sobota – niedziela (godz. 10:00–18:00): Oprowadzanie odbywa się o stałych godzinach: 10:00, 12:00, 14:00 oraz 16:00. Osoby indywidualne zwiedzają bez wcześniejszych zapisów, natomiast grupy liczące powyżej 10 osób muszą dokonać rezerwacji.

Zapisy na zwiedzanie przyjmowane są od poniedziałku do piątku w godzinach 8:30–16:00 telefonicznie pod numerami (22) 547 96 07 oraz +48 693 010 380 lub mailowo na adres [email protected]. Zwiedzanie w dni powszednie jest możliwe wyłącznie po otrzymaniu potwierdzenia rezerwacji ze strony placówki.

Źródło: rakowiecka37.pl, wikipedia.org,go2warsaw.pl, sw.gov.pl

Zaktualizowano dzisiaj

Dane teleadresowe

Rakowiecka 37
00-001 Warszawa
Tel.: +48 22 547 96 0
Tel. kom.: +48 693 010 380
place
52.207524, 21.010972Skopiowano do schowka
N52º12'27.086", E21º0'39.499"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Możliwość zwiedzania
Miejsce/obiekt, który jest udostępniany do zwiedzania.
Na deszcz
Miejsce/obiekt, który charakteryzuje się możliwością zwiedzania niezależnie od panujących na zewnątrz warunków atmosferycznych.
Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).
Wstęp bezpłatny
Nieczynne w poniedziałki
Wymagana rezerwacja

Inne w kategorii: Rozrywka i kultura To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Facebook logoYouTube logo

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.

expand_less