Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie
Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie (PMA) to jedna z najstarszych i najważniejszych instytucji kultury w Polsce zajmujących się gromadzeniem, ochroną i udostępnianiem zabytków prahistorycznych. Powołana formalnie do życia w 1928 roku na mocy rozporządzenia Prezydenta Ignacego Mościckiego, placówka ta chroni i prezentuje wykopaliska obrazujące dzieje ziem polskich od paleolitu, aż po wczesną nowoczesność. Od 1958 roku główną siedzibą tej cenionej jednostki jest historyczny Arsenał Królewski, zlokalizowany przy ulicy Długiej 52 w Warszawie, który po generalnym remoncie w 2026 roku znów w pełni udostępnia swoje cenne wnętrza publiczności.
Trudne początki i okres międzywojenny
Proces formowania dzisiejszego muzeum rozpoczął się jeszcze przed jego oficjalnym powołaniem. Fundamenty położyło m.in. Państwowe Grono Konserwatorów Zabytków Przedhistorycznych oraz wydany w 1923 roku Reskrypt Organizacyjny Ministerstwa Wyznań Religijnych. W 1928 roku, zyskując statut państwowego zakładu naukowo-badawczego, muzeum zyskało oficjalną misję ochrony prahistorii Polski. Inicjatorem powstania zbiorów i dyrektorem był wybitny badacz, doc. dr hab. Roman Jakimowicz. Kadra muzeum, w skład której wchodzili m.in. Konrad Jażdżewski i Stefan Krukowski, prowadziła prężne wykopaliska na terenie całego kraju. To właśnie z badań terenowych pochodzi aż 95% aktualnych zbiorów PMA.
W okresie międzywojennym PMA przyjęło rozległe zbiory po m.in. prof. Józefie Przyborowskim, Zygmuncie Glogerze i Wojciechu Gersonie. Otworzyło również bardzo ważny rezerwat w neolitycznej kopalni krzemienia w Krzemionkach Opatowskich. Początkowo instytucja borykała się z ogromnymi trudnościami lokalowymi; ekspozycje gościły prowizorycznie w Szkole Podchorążych w Łazienkach czy przy ulicy Idźkowskiego 4. Plany budowy potężnego i niezależnego, nowego gmachu muzealnego przekreślił brutalnie wybuch II wojny światowej w 1939 roku, gdy okupant zajął obiekt i zmienił jego nazwę na Staatliches Archäologisches Museum.
Rozwój powojenny i Arsenał Warszawski
Krótko po 1945 roku instytucja wznowiła dynamiczną działalność pod okiem Ludwika Sawickiego, włączając do swojej kolekcji cenne eksponaty Muzeum Warszawskiego Towarzystwa Naukowego. Bardzo ważnym punktem w historii placówki był 1956 rok, kiedy to słynny rezerwat Biskupin stał się jej bezpośrednim oddziałem terenowym (dzisiaj odbywają się tam legendarne festyny z cyklu „archeologia żywa”). Siedzibą PMA w 1958 roku został osiemnastowieczny budynek Arsenału Warszawskiego przy ulicy Długiej. Prężny rozwój doprowadził z czasem (w 1964 r.) do zaadaptowania dla celów magazynowo-badawczych wielkiego zespołu dworsko-pałacowego w Rybnie (powiat sochaczewski).
Działalność, kolekcje i współczesność muzeum
Państwowe Muzeum Archeologiczne to dziś wielka instytucja zatrudniająca kadrę wybitnych specjalistów w aż trzynastu działach naukowych – m.in. w Dziale Epoki Brązu, Gabinecie Numizmatycznym i nowoczesnej Pracowni Antropologicznej. Muzeum nieustannie prowadzi ratownicze wykopaliska i od 1929 roku wydaje nieprzerwanie legendarny periodyk „Wiadomości Archeologiczne”. W latach 2018–2026 przeprowadzono gruntowną, wartą blisko 50 mln złotych ze środków Samorządu Województwa, przebudowę wschodniego i północnego skrzydła Arsenału, powiększając w ten sposób ponad dwukrotnie powierzchnię wystawienniczą.
Co można zobaczyć podczas zwiedzania?
Otwarty od 2 marca 2026 roku, odnowiony obiekt na razie kusi dwiema niezwykłymi wystawami czasowymi. Pierwsza z nich, „Skarby wieków średnich”, oferuje wgląd w najcenniejsze zbiory ozdób – misterną biżuterię, srebra oraz szkło datowane od VI do XIII wieku (w tym słynny skarb z Borucina). Druga, „Nad Wisłą, na Urzeczu”, podsumowuje lata badań niezwykłego mikroregionu Urzecza (zobaczysz tam m.in. świderskie groty i ogromny model średniowiecznej szkuty rzecznej). Budowa pełnej wystawy stałej – z ponad 3500 unikalnymi obiektami – została zaplanowana na drugą połowę 2027 roku.
Praktyczne informacje i jak dojechać
Wizytę w tym niszowym, niesamowicie cichym i przepełnionym duchem badawczym miejscu warto rozplanować na około 60 minut. To doskonała okazja do zgłębienia tajników najdawniejszych dziejów ziemi polskiej.
- Adres: ul. Długa 52, 00-241 Warszawa
- Bilety (od 4 sierpnia 2026 r. wstęp jest płatny): 15 zł normalny / 8 zł ulgowy (50% zniżki z Kartą Dużej Rodziny).
- Dostępność: Obiekt jest w pełni przystosowany dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich oraz rodzin z wózkami dziecięcymi (choć brak w nim windy).
- Godziny otwarcia:
- Poniedziałek - nieczynne;
- Wtorek - środa: 9:00 - 16:00;
- Czwartek: 10:00 - 18:00;
- Piątek: 9:00 - 16:00;
- Sobota: 10:30 - 18:00;
- Niedziela: 11:30 - 19:00.
- Dojazd: Najwygodniej dotrzeć tu Metrem (stacja Ratusz Arsenał) – spacer zajmie zaledwie dwie minuty. Dostępne są również autobusy (107, 111, 160, 190) i pobliskie tramwaje (ul. Andersa). Dla zmotoryzowanych najlepszy będzie parking podziemny przy Placu Krasińskich.
Źródło: wikipedia.org, muzea.waw.pl, polskieradio.pl, pma.pl
Obiekty znajdujące się w:
Arsenał w Warszawie
- Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie
- Upamiętnienie Akcji pod Arsenałem w Warszawie


