Belweder w Warszawie

Belweder w Warszawie, znany również jako pałac Belwederski, to absolutnie unikalny i bezcenny pomnik polskiej historii, położony przy ulicy Belwederskiej 54/56, w niezwykle malowniczym punkcie skarpy wiślanej. Z jego okien od setek lat roztacza się zjawiskowy widok (stąd właśnie włoska nazwa bel vedere, czyli „piękny widok”), który przed wiekami zachwycił królową Bonę, a później stał się świadkiem najważniejszych, niekiedy dramatycznych, momentów w dziejach Rzeczypospolitej. Pałac pełnił zaszczytną funkcję siedziby Naczelnika Państwa, władców carskich oraz kilku prezydentów. Obecnie jest to jedno z najważniejszych miejsc reprezentacyjnych, nad którym pieczę sprawuje Kancelaria Prezydenta RP, a sam kompleks leży w bliskim sąsiedztwie zespołu parkowego Łazienki Królewskie.

Od rezydencji Bony po królewską manufakturę

Historia tej nadwiślańskiej posiadłości sięga najprawdopodobniej pierwszej połowy XVI wieku, kiedy to zbudowano tu drewnianą willę, służącą za letnią rezydencję samej królowej Bony Sforzy. W kolejnych stuleciach miejsce wielokrotnie zmieniało możnych właścicieli (odkupiono je m.in. od zakonu augustianów). W 1659 roku stało się własnością kanclerza Krzysztofa Zygmunta Paca, który zbudował tam pałacyk dla swojej żony Klary Izabelli. Dopiero około 1740 roku ród Paców wniósł tu wspaniały, nowy pałac w stylu późnego baroku. Posiadłość przez ręce Lubomirskich trafiła w końcu, w 1767 roku, na własność Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Dla króla budynek stał się drugorzędną rezydencją (główną uwagę poświęcał rozbudowie Łazienek), jednak postanowił on tchnąć w to miejsce przemysłowego ducha. W 1768 roku uruchomił na terenie pałacu Królewską Fabrykę Farfurów. Produkowano w niej najwyższej jakości wyroby ceramiczne, początkowo próbując uzyskać porcelanę, jednak ze względu na specyficzną glinkę z Mokotowa, fabryka zasłynęła ostatecznie z luksusowego fajansu (naczyń z tzw. znakiem „B” lub napisem „Varsovie”). Manufaktura upadła po kilkunastu latach wskutek silnej konkurencji i problemów logistycznych.

Klasycystyczna przebudowa i mroczne czasy księcia Konstantego

Wielki przełom architektoniczny nastąpił po upadku I Rzeczypospolitej. Córka Onufrego Kickiego sprzedała obiekt rządowi Królestwa Polskiego. W latach 1819–1822 budynek przebudowano na rozkaz wielkiego księcia Konstantego Romanowa. To genialny polski architekt Jakub Kubicki nadał bryle współczesny, wspaniały klasycystyczny kształt, wyposażając pałac m.in. w dwa monumentalne, jońskie portyki oraz organizując z tyłu budowli przepiękny, romantyczny ogród krajobrazowy. Despotyczny styl rządów wielkiego księcia doprowadził jednak do nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku. Wściekli powstańcy listopadowi, na czele z Piotrem Wysockim, przypuścili atak z pobliskiej Szkoły Podchorążych bezpośrednio na mury rezydencji, z której tyran zdołał jednak uciec w upokarzających okolicznościach.

Fot. Szturm na Belweder, siedzibę carskiego namiestnika (1830).

Po upadku zrywu narodowowyzwoleńczego, aż do wybuchu I wojny światowej, rezydencja pozostawała w gestii carów i namiestników imperium. Pałac przeszedł wówczas wiele zmian, jednak zachował swoją reprezentacyjną, klasycystyczną formę, pozostając jedną z najwspanialszych wizytówek dawnego miasta, jakim była dawna Warszawa.

Fot. Pałac Belwederski w 1908 roku.

Dom Józefa Piłsudskiego i centrum polityki międzywojennej

Fot. Widok na Belweder z 1926 roku.

Po odzyskaniu niepodległości, w listopadzie 1918 roku pałac zajął Józef Piłsudski, czyniąc go oficjalną siedzibą Naczelnika Państwa. Po krótkim okresie urzędowania w nim pierwszych prezydentów – Gabriela Narutowicza oraz Stanisława Wojciechowskiego – marszałek Piłsudski wrócił tu na stałe po zamachu majowym w 1926 r., sprawując rządy jako minister spraw wojskowych. Tu, w ulubionym, prawym skrzydle pałacu, dożył swych ostatnich dni i zmarł 12 maja 1935 roku. Wkrótce po jego śmierci w murach budynku zorganizowano imponujące Muzeum Józefa Piłsudskiego, które działało prężnie aż do wybuchu II wojny światowej.

Fot. Muzeum marszałka Józefa Piłsudskiego w Belwederze (1934).

Lata niemieckiej okupacji i powojenna historia

Podczas mrocznych lat okupacji Niemcy wyłączyli z użytku cały dawny obszar polskiego dziedzictwa, zamieniając pałac w osobistą siedzibę generalnego gubernatora Hansa Franka. Wnętrza poddano barbarzyńskiej dewastacji – zniszczono układ pomieszczeń, kominki i sztukaterię. Choć wojska niemieckie wywierciły w murach otwory na dynamit, uciekając z miasta po Powstaniu Warszawskim, na szczęście nie zdążyły wysadzić budowli w powietrze.

Ocalały pałac po 1945 roku szybko stał się centrum nowej, komunistycznej władzy, służąc Bolesławowi Bierutowi oraz Radzie Państwa. Dopiero po historycznym przełomie z 1989 roku ponownie zamieszkali w nim polscy prezydenci – Wojciech Jaruzelski i Lech Wałęsa (do 1994 roku). W nowoczesnej historii najnowszej rezydowali tu również Aleksander Kwaśniewski, Lech Kaczyński, Bronisław Komorowski, Anfrzej Duda, a teraz Karol Nawrocki, a wielkie znaczenie duchowe miały wizyty papieża Jana Pawła II (szczególnie w roku 1991, gdy poświęcił specjalnie przygotowaną kaplicę pw. NMP Królowej Polski).

Dostępne do zwiedzania sale i wnętrza

W latach 1998–2001 pałac, stanowiący jeden z najważniejszych zabytków na obszarze, jakim jest dzisiejsze województwo mazowieckie, przeszedł olbrzymią, niezwykle dokładną konserwację. Dziś obiekt ten stanowi bezcenny pomnik kultury i udostępnia zwiedzającym wiele wspaniale odrestaurowanych komnat:

• Sala Marmurowa: Białe i eleganckie wnętrze, którego główną oś stanowi wspaniała statua Józefa Piłsudskiego dłuta S. K. Ostrowskiego.
• Sala Pompejańska: Najbardziej zjawiskowa ze wszystkich sal. Pierwotnie nazywana Niebieską. Jej mury zdobią niesamowite, arabeskowe malowidła Antoniego Strzałeckiego (inspirowane antycznymi ruinami Pompei). Tu koncertował w młodości sam Fryderyk Chopin.
• Sala Lustrzana: Znajdująca się w południowo-wschodnim rogu budowli, charakteryzuje się ogromnymi zwierciadłami oraz namalowanymi znakami zodiaku.
• Zrekonstruowany Gabinet, Salonik i Pokój Adiutanta: Wyjątkowe odtworzenie intymnych, prywatnych oraz służbowych przestrzeni marszałka Piłsudskiego. Zawierają m.in. oryginalne mahoniowe biurko polityka, jego ulubione fotele, historyczne mapy oraz obrazy jego żony i córek.
• Ekspozycja i Gabinet Orderu Wojennego Virtuti Militari: Imponujący zbiór niemal trzech tysięcy pamiątek po Marszałku w podziemnych, kolebkowych grotach oraz obszerna dokumentacja najstarszego polskiego wyróżnienia bitewnego.

Zasady zwiedzania (informacje praktyczne)

Zwiedzanie tego zjawiskowego kompleksu z przewodnikiem jest całkowicie bezpłatne i trwa około godziny. Oferta skierowana jest do zorganizowanych grup wycieczkowych liczących od 15 do maksymalnie 35 osób. Historyczne wnętrza można podziwiać od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 15:00, po uprzednim uzgodnieniu terminu.

Warto pamiętać, że rezerwacji mogą dokonywać wyłącznie instytucje niezajmujące się komercyjnie turystyką (np. szkoły czy organizacje społeczne). Aby zaplanować wizytę, należy przesłać na oficjalny adres e-mail [email protected] skan wypełnionego i podpisanego wniosku oraz edytowalną listę wszystkich uczestników. W dniu wycieczki każdy gość musi bezwzględnie posiadać przy sobie ważny dokument tożsamości ze zdjęciem. Z uwagi na rangę siedziby Głowy Państwa, od wszystkich odwiedzających i ich opiekunów wymagany jest odpowiedni ubiór oraz godne zachowanie.

Dla pasjonatów i osób indywidualnych obiekt otwiera swoje dostojne podwoje wyłącznie podczas tzw. dni otwartych, organizowanych w wybrane weekendy (np. z okazji świąt narodowych czy podczas Nocy Muzeów). Nie ma możliwości dołączania pojedynczych osób do zarejestrowanych już grup zorganizowanych. Należy mieć również na uwadze, że jako czynny obiekt państwowy i bezpieczeństwa narodowego, Kancelaria Prezydenta RP zastrzega sobie w szczególnych sytuacjach prawo do zmiany terminu wcześniej zarezerwowanej wizyty.

Źródło: wikipedia.org, prezydent.pl, lazienki-krolewskie.pl, zabytek.pl