Najstarszy dom w Żorach

Najstarszy dom w Żorach pochodzi z 1747 roku i z powodzeniem przetrwał wszystkie zawieruchy wojenne, które dotknęły to miasto. Zlokalizowany przy ulicy Murarskiej 19 budynek stanowi unikalny przykład osiemnastowiecznej architektury miejskiej, doskonale wpisując się w historyczną charakterystykę całego regionu, jakim jest województwo śląskie. W decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków o wpisaniu domu do rejestru z 1966 roku podkreślono, że obiekt ten ma wręcz pierwszorzędne znaczenie dla historii i układu przestrzennego najbliższej okolicy.

Architektura i unikalne detale budowlane

Zabytkowy obiekt wyróżnia się charakterystyczną formą, która była niezwykle typowa dla dawnego budownictwa mieszczańskiego na tym obszarze. Jest to budynek murowany, całkowicie parterowy, posiadający trójosiową elewację frontową. Wnętrze zachowało tradycyjny, dawny układ z centralną sienią oraz przechodnimi pokojami. Nad wejściem głównym znajduje się unikalny portal wykonany z piaskowca, który uformowano w kształt podkowy.

• Zwornik piaskowcowego portalu dumnie prezentuje wyrytą datę 1747, co definitywnie potwierdza wiek zabudowy.
• Główny materiał budowlany to w dużej mierze cegła, która prawdopodobnie częściowo pochodziła z rozbiórki starych, średniowiecznych murów obronnych okalających niegdyś granice miasta.
• Dach pierwotnie pokryto małą i niezwykle lekką dachówką ceramiczną, dla której obecnie trudno znaleźć bezpośredni odpowiednik na rynku, a jedynym w miarę podobnym materiałem wydaje się być karpiówka.

Specyfika zabudowy szeregowej osiemnastego wieku

Dawna zabudowa przy ulicy Murarskiej w Żorach skrywa pewną niezwykłą ciekawostkę konstrukcyjną. Poszczególne domy w tym kwartale są przymurowane jeden do drugiego w sposób wysoce ekonomiczny i przemyślany. Pierwszy wzniesiony w rzędzie budynek posiadał pełne cztery ściany nośne, natomiast każdy kolejny, dobudowywany obok obiekt, posiadał już tylko trzy ściany. Ostatnią przegrodę stanowiła po prostu ściana sąsiada. Taki zwarty układ ściśle przylegał do obszaru, gdzie rozciągały się miejskie mury obronne, a tuż za nimi znajdowała się fosa.

Wojenne losy i powojenna rzeczywistość miasta

Historia tego obiektu nierozerwalnie splata się z tragicznymi wydarzeniami z okresu drugiej wojny światowej. Podczas gdy zimowa ofensywa wojsk radzieckich zniszczyła około dziewięćdziesiąt cztery procent dawnej, zabytkowej starówki, opisywany budynek ocalał w niemal nienaruszonym stanie. Ze względu na ogromne braki lokalowe w doszczętnie zrujnowanym mieście, tuż po wojnie zakwaterowano w nim aż cztery różne rodziny. Taka intensywna eksploatacja z pewnością mocno odbiła się na stanie technicznym poszczególnych izb oraz stropów.

Współczesny stan prawny i techniczny zabytku

Obecnie budynek pozostaje całkowicie niezamieszkały. Przez wiele długich lat nieruchomość ta należała do Jana Bijoka, który pochodził z pobliskich Pielgrzymowic, a następnie ożenił się i osiadł na stałe na miejscu. Rodzinne dziedzictwo przejął jego wnuk, Marian Piątek. Odnowiona w niedawnym czasie elewacja sprawia, że obiekt z zewnątrz prezentuje się bardzo dobrze i schludnie, choć podczas prac remontowych zdecydowano się niestety ukryć wspomniany kamienny portal pod warstwą gładkiego tynku. Obecny właściciel zamieszkuje nowszy budynek usytuowany na tyłach zabytkowej działki.

Zabytkowe wnętrza wymagają dzisiaj bardzo dużych i kosztownych nakładów finansowych. Gruntowny remont wiąże się ze znacznymi trudnościami biurokratycznymi i technicznymi, ponieważ wszelkie modyfikacje instalacji czy zmiana układu pomieszczeń muszą być na bieżąco uzgadniane i ściśle zatwierdzane przez urząd konserwatorski. Odkąd w 2002 roku zmarł dziadek obecnego właściciela, urokliwy dom pod numerem 19 wciąż czeka na swoje drugie życie, niezmiennie trwając jako milczący świadek historii mijających stuleci.

Źródło: dziennikzachodni.pl