Pomnik Jana Kasprowicza w Inowrocławiu
Pomnik Jana Kasprowicza w Inowrocławiu to niezwykle istotny punkt na historycznej i turystycznej mapie miasta. Obiekt ten upamiętnia wielkiego polskiego poetę, utalentowanego dramaturga oraz cenionego krytyka literackiego, który od najmłodszych lat był silnie związany z tym pięknym, kujawskim regionem. Odwiedzając Inowrocław, warto zatrzymać się przy tej wspaniałej rzeźbie, która stanowi jeden z najważniejszych symboli kulturalnych, jakie oferuje województwo kujawsko-pomorskie. Ten klasyczny monument łączy w sobie niesamowite walory artystyczne z bardzo trudną, nierzadko wręcz uderzającą wojenną historią, która trwale odcisnęła swoje piętno na lokalnej architekturze.
Związki poety z regionem i narodziny w Szymborzu
Zlokalizowanie tego cennego, rzeźbiarskiego obiektu w sercu Kujaw posiada bardzo głębokie i w pełni udokumentowane uzasadnienie historyczne. Znakomity literat urodził się bowiem w niewielkiej, typowo rolniczej osadzie Szymborze. W okresie jego wczesnej młodości funkcjonowała ona jako samodzielna, tętniąca życiem wieś zlokalizowana tuż pod głównym miastem. Obecnie te rozległe tereny uległy pełnej urbanizacji i stanowią jedną z dzielnic współczesnej aglomeracji. Artysta przez całe swoje dorosłe i twórcze życie z ogromnym sentymentem powracał w ukochane, rodzinne strony, co znalazło wyraźne, poetyckie odzwierciedlenie w wielu jego najwspanialszych, uznanych dziełach literackich.
Pierwsza odsłona monumentu i projekt Edwarda Haupta
Pierwotna wersja pomnika, która miała na zawsze upamiętnić tego wybitnego twórcę, została uroczyście odsłonięta trzydziestego września. Głównym autorem pierwszego projektu oraz bezpośrednim wykonawcą rzeźby był niezwykle utalentowany i powszechnie szanowany rzeźbiarz Edward Haupt. Twórca ten zaproponował bardzo dostojną, w pełni klasyczną formę. Rzeźba ukazywała zamyślonego poetę przedstawionego w stabilnej, siedzącej pozycji na eleganckim fotelu. Co niezwykle ciekawe, całe odlane dzieło wieńczyło potężny, kamienny cokół, który posiadał swoją własną historię. Pierwotnie na tym samym podwyższeniu znajdowała się usunięta, zniszczona rzeźba niemieckiego cesarza Wilhelma I dumnie siedzącego na koniu.
Zniszczenia z okresu drugiej wojny światowej
Niestety, pierwsza odsłona tego wspaniałego obiektu przetrwała w miejskiej przestrzeni publicznej niespełna dziesięć lat. Na samym początku drugiej wojny światowej, kiedy to miasto znalazło się pod bezwzględną i brutalną niemiecką okupacją, pomnik został całkowicie zniszczony przez oddziały wroga. Siły okupacyjne z wielką premedytacją i metodycznością likwidowały z ulic wszelkie widoczne ślady polskości, a powszechnie rozpoznawalny wizerunek wielkiego, narodowego poety stanowił dla nich priorytetowy cel. W wyniku tych bestialskich, niszczycielskich działań miasto na wiele długich dekad bezpowrotnie straciło swój wyjątkowy, literacki symbol.
Powojenna odbudowa rzeźby przy ulicy Solankowej
Dopiero po zakończeniu najmroczniejszego okresu okupacji i stopniowej odbudowie zniszczonego kraju, władze oraz mieszkańcy powrócili do idei odpowiedniego uhonorowania swojego najwybitniejszego rodaka. Ostatecznie w 1966 roku z wielkim sukcesem sfinalizowano trudną inicjatywę ponownego wzniesienia rzeźby. Nowy pomnik został na stałe usytuowany przy niezwykle reprezentacyjnej ulicy Solankowej. Na lokalizację wybrano przestronny plac, dokładnie w tym samym miejscu, w którym znajdowała się potężna, historyczna synagoga zburzona przez Niemców w 1939 roku. To niezwykle szczególne miejsce, tak mocno naznaczone wojennym tragizmem, zyskało tym samym zupełnie nowy, piękny wymiar pamięci.
Detale architektoniczne odtworzonego dzieła rzeźbiarskiego
Zjawiskiem niezwykle rzadkim w skali całego kraju jest fakt, że po wielu latach projekt nowej rzeźby powierzono dokładnie temu samemu artyście. Edward Haupt po raz kolejny wykazał się mistrzowskim wręcz kunsztem, rzetelnie odtwarzając z pamięci dawne, monumentalne formy. Współczesny, chętnie fotografowany przez turystów obiekt charakteryzuje się następującymi cechami szczególnymi:
- Jest to rzeźba niezwykle zbliżona swoimi rygorystycznymi proporcjami i układem do historycznego, bezpowrotnie zniszczonego oryginału z okresu międzywojennego.
- Monument niezmiennie przedstawia Jana Kasprowicza wygodnie i majestatycznie siedzącego w głębokim fotelu.
- Odlana z brązu postać trzyma w swojej prawej dłoni grubą książkę, co w sposób jednoznaczny symbolizuje życiową mądrość, ogromną spuściznę literacką oraz ciągłą, intelektualną pracę twórcy.
