Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 3
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 1
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 7
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 15
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 5
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 10
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 4
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 2
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 14
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 12
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 6
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 8
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 9
Zagroda Kurpiowska w Kadzidle - zagroda kurpiowska w kadzidle 13
Data powstania obiektu: 1991 r.

Zagroda Kurpiowska w Kadzidle to kameralne muzeum na wolnym powietrzu położone pośród sosnowego lasu przy ulicy Trasa Mazurska 1B w miejscowości Kadzidło, na obszarze, który współcześnie tworzy województwo mazowieckie. Udostępniony zwiedzającym w maju 1991 roku z inicjatywy państwa Stanisławy i Tadeusza Konopków skansen powstał pierwotnie jako filia Muzeum Okręgowego w Ostrołęce, a obecnie stanowi oddział terenowy instytucji, jaką jest Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce. Na powierzchni około 1,5 hektara zgromadzono tu unikatowe zabytki drewnianego budownictwa ludowego oraz wyposażenia wnętrz z terenu Kurpiowskiej Puszczy Zielonej z przełomu XIX i XX wieku oraz okresu dwudziestolecia międzywojennego.

Układ przestrzenny i cechy kurpiowskiej architektury drewnianej

Skansen wiernie odtwarza tzw. samotniczy typ zagrody (nazywanej na Kurpiach siedliskiem), który wykształcił się pod koniec XIX wieku na koloniach wskutek komasacji gruntów. Tradycyjne siedliska przybierały formę wydłużonego prostokąta otoczonego drewnianym płotem sztachetowym. Zabudowania rozplanowano w sposób harmonijny i funkcjonalny: naprzeciwko domu mieszkalnego wznosiła się stodoła, natomiast po obu bokach podwórza lokowano z jednej strony spichlerz, a z drugiej oborę, określaną lokalnie jako chlew lub chlewik. Chałupy zawsze zwracano szczytem do drogi i oddzielano od niej niewielkim ogródkiem kwiatowym lub warzywnym, a dopełnieniem obejścia była kapliczka przydrożna oraz gliniane garnki suszące się na sztachetach.

Kurpiowskie domy mieszkalne nazywano izbami. Budowano je w konstrukcji zrębowej z sosnowych bierwion łączonych w narożach na „rybi ogon” i nakrywano dwuspadowymi, jętkowymi dachami ze słomy. Najbardziej rozpoznawalnym elementem zdobniczym dachów były wydłużone i skrzyżowane wiatrownice, profilowane na wzór zwierzęcych rogów – tzw. śparogi. Szczyty od strony drogi dekorowano ozdobnym szalowaniem, natomiast nad oknami z okiennicami zawieszano bogato rzeźbione drewniane gzymsy nadokienne, zwane korunami.

Zabytkowe obiekty i wyposażenie wnętrz w skansenie

Podczas zwiedzania skansenu można poznać zarówno kunszt dawnych cieśli, jak i codzienne oraz odświętne życie mieszkańców Puszczy Zielonej. W skład zespołu wchodzą następujące obiekty:

  • Chata z Golanki: Szerokofrontowy, asymetryczny dom zrębowy z pierwszej połowy XIX wieku z dośrodkowym systemem grzewczym (typ chałupy z tzw. izbetką). Wejście od podwórza prowadzi do obszernej sieni z klepiskiem, gdzie zgromadzono sprzęty gospodarskie: żarna, balię z tarą do prania, koryto do oprawiania świń oraz wirówkę do miodu. Drzwi po prawej stronie otwierają się do dużej izby z układem diagonalnym – duży piec chlebowy po lewej stronie znajduje się po przekątnej względem „świętego kąta” w rogu pomieszczenia. W świętym kącie stoi stół przykryty haftowanym obrusem, krzyż zwany pasyją, pionowe bukiety z bibuły oraz obrazy świętych, a na okapie kuchni ustawiono obrzędowe pieczywo wypiekane od Nowego Roku do Święta Trzech Króli – byśki (figurki jelonków, baranków i kózek) oraz nowe latka. Ściany zdobią kurpiowskie wycinanki (leluje, gwiazdy i ptaki), a umeblowanie tworzą malowana skrzynia, krzesła i taborety z wyplatanym ze słomy siedziskiem, łyżnik, wąskie łóżko, ława z ruchomymi plecami oraz drewniany chodzik dla dziecka. Kolejne pomieszczenie to alkierz poświęcony tkactwu (duże krosna przy oknie, kadłubki, kijanki do klepania lnu, talki, wijaki, motowidła) z rozsuwanym łóżkiem zwanym ślabanem. Trzecią izbą jest kuchnia (izbetka) z piecem grzewczym i chlebowym, w której przez cały rok skupiało się życie rodzinne i mieszkali najstarsi członkowie rodu.
  • Studnia z żurawiem: Budowę każdej zagrody rozpoczynano od wykopania studni obudowanej zrębowymi ściankami chroniącymi przed osuwaniem się ziemi. Żuraw składa się z mocno wkopanego w ziemię, naturalnie rozwidlonego u góry pnia oraz zamocowanego nad rozwidleniem drąga – do jego wyższego końca przytwierdzono kulkę z haczykiem na wiadro, a drugi koniec obciążono drewnem dla przeciwwagi.
  • Spichlerz (świronek) z Łodzisk: Starannie wykończony, wąskofrontowy budynek zrębowy z 1921 roku z podcieniem wspartym na słupach, drewnianą podłogą oraz szczytem zdobionym szalowaniem i śparogami. Obiekt ustawiono na dużych kamieniach polnych, co zapewniało wentylację i chroniło zboże przed gryzoniami. Wewnątrz prezentowane są dawne naczynia zasobowe (toki, kadłuby, kadłubki, plecionki) oraz narzędzia do obróbki ziarna (cep, stępa ręczna i nożna).
  • Kuźnia z Brzozowej: Wybudowany w 1928 roku wąskofrontowy budynek zrębowy na planie zbliżonym do kwadratu, kryty dachówką ceramiczną, z szerokimi wrotami wejściowymi. Wyposażenie tworzą ceglane palenisko (kotlina), duży skórzany miech, kowadło, stół, koryto na wodę oraz zestaw narzędzi (młoty, kleszcze, gwintownice) i wyrobów kowalskich. Od 2010 roku w kuźni organizowane są pokazy i warsztaty rękodzieła kowalskiego.
  • Drwalnia z Kurpiewskich: Niewielki drewniany budynek (drewutnia) o konstrukcji mieszanej na planie kwadratu, przykryty dwuspadowym daszkiem, służący dawniej do przechowywania drewna opałowego.
  • Ule kłodowe: Ustawione na tyłach chaty z Golanki wydrążone pnie drzew sosnowych i dębowych, dokumentujące bartnicze tradycje Puszczy Zielonej – bartnicy przenosili do zagród barcie z drzew obalonych przez burzę, dając początek przydomowemu pszczelarstwu.
  • Chata z Brzozowego Kąta: Szerokofrontowy, asymetryczny dom zrębowy z niewielkim gankiem, zaadaptowany na salę oświatową, w której odbywają się lekcje muzealne oraz warsztaty dla dzieci i młodzieży.
  • Chata z Tatar: Wzniesiona w 1946 roku chałupa usytuowana przy wejściu do skansenu, mieszcząca kasy biletowe, biuro muzeum oraz sklepik z regionalnymi wydawnictwami.

Przestrzeń skansenu uzupełniają zrekonstruowany maneż, scena plenerowa, kapliczka z figurą Chrystusa Frasobliwego umieszczoną we wnęce wydrążonej w pniu oraz wielkogabarytowe rzeźby plenerowe kurpiowskich twórców, przedstawiające m.in. łosia, niedźwiedzia oraz pochodzącego spod Myszyńca brata Zenona Żebrowskiego.

Pożar skansenu i odbudowa zniszczonych obiektów

W nocy z 30 na 31 lipca 2015 roku w skansenie wybuchł tragiczny pożar spowodowany celowym podpaleniem, który bezpowrotnie zniszczył cenne zabytki architektury drewnianej wraz z wyposażeniem. Spłonęła wówczas dwusąsiekowa stodoła zrębowa z wozownią z drugiej połowy XIX wieku (przeniesiona z miejscowości Tatary, gdzie przechowywano dawne narzędzia rolnicze, wóz drabiniasty, bryczkę i sanie), zrębowa stodoła przeniesiona w 2009 roku z miejscowości Surowe oraz zrekonstruowana trójdzielna obora wraz z warsztatem bednarskim i stolarskim.

Z pożogi ocalało wyposażenie wiejskiej olejarni (mieszczącej się pierwotnie w pierwszej części obory), obejmujące metalową prasę korbową z ostatniego ćwierćwiecza XIX wieku, palenisko do podgrzewania zmielonego ziarna oraz komplet naczyń (koryto, buńki, metalowe garnki i wiadra). Eksponaty te ilustrują tradycyjny proces tłoczenia oleju – od wstępnego rozdrabniania ziarna w stępie, przez mieszanie go z ciepłą wodą w korycie i podgrzewanie na palenisku, aż po wyciskanie zawiniętej w płótno lub sukno masy pod tłokiem prasy. W 2016 roku muzeum przystąpiło do odbudowy zniszczonej części zagrody, przenosząc do Kadzidła trójdzielną drewnianą oborę z Jeglijowca (przeznaczoną na wystawę o hodowli zwierząt gospodarskich na Kurpiach) oraz typując w terenie dwie kolejne zrębowe stodoły.

Warsztaty rękodzieła i kalendarz imprez folklorystycznych

Wyjątkowym atutem placówki jest zatrudnienie autentycznych kurpiowskich twórczyń ludowych (m.in. pani Wiesławy Bogdańskiej), pod okiem których uczestnicy zajęć edukacyjnych mogą poznać historię lokalnego rzemiosła i własnoręcznie wykonać wycinankę kurpiowską, pieczywo obrzędowe, kwiaty z bibuły, pisanki, palmy wielkanocne czy ozdoby choinkowe.

Na terenie skansenu organizowane są również trzy duże, cykliczne wydarzenia kulturalne, przyciągające turystów oraz zespoły folklorystyczne z Polski i zagranicy:

  • Pierwszy tydzień czerwca – warsztaty etnograficzne „Ginące zawody”: Organizowane od 2001 roku trzy- lub czterodniowe spotkania z najwybitniejszymi twórcami ludowymi regionu, podczas których dzieci, młodzież i dorośli uczą się wycinankarstwa, zdobienia pisanek, wypieku byśków oraz chleba na liściu chrzanu, a także haftu, tkactwa, rzeźby i garncarstwa.
  • Trzecia niedziela czerwca – festiwal folklorystyczny „Wesele Kurpiowskie”: Trzydniowe widowisko z inscenizacją tradycyjnych kurpiowskich obrzędów ślubnych i weselnych, przeglądem kapel i zespołów ludowych oraz kiermaszem sztuki ludowej i potraw regionalnych.
  • Pierwsza niedziela września – „Niedziela Kadzidlańska”: Odbywająca się od 1978 roku jesienna impreza regionalna obejmująca prezentację dorobku lokalnych instytucji i twórców, „Turniej Wsi” oraz kiermasz rękodzieła.

Informacje praktyczne, godziny otwarcia i ceny biletów

Obiekt mieści się przy ul. Trasa Mazurska 1B w Kadzidle. Zwiedzanie odbywa się według następujących zasad:

  • Godziny otwarcia (codziennie):
    • w sezonie letnim (1 kwietnia – 31 października) w godz. 10:00–17:00,
    • w sezonie zimowym (1 listopada – 31 marca) w godz. 10:00–15:00.
  • Ceny biletów indywidualnych:
    • Bilet normalny kosztuje 12 zł,
    • Bilet ulgowy 8 zł,
    • Bilet rodzinny 30 zł; 
    • W niedziele wstęp jest wolny,
    • Posiadaczom Karty Dużej Rodziny przysługuje 50% zniżki na bilety wstępu (podobnie jak do gmachu głównego muzeum w Ostrołęce oraz na Mauzoleum bitwy pod Ostrołęką).
  • Oferta dla grup zorganizowanych (po wcześniejszej rezerwacji): Zwiedzanie z poczęstunkiem kosztuje 14 zł od osoby, lekcja muzealna 100 zł za grupę (maksymalnie 25 osób), a organizacja ogniska 150 zł.

Sprzedaż biletów kończy się 30 minut przed zamknięciem skansenu.

Źródło: muzeum.ostroleka.pl, mazowieckiszlaktradycji.pl, mrot.pl

Zaktualizowano dzisiaj

Obiekty znajdujące się w:
Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce

Dane teleadresowe

Trasa Mazurska 1B
07-420 Kadzidło
place
53.234700, 21.464200Skopiowano do schowka
N53º14'4.92", E21º27'51.12"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Wstęp płatny
Miejsce/obiekt, z którego korzystanie, zwiedzanie wymaga uiszczenia opłat.
Parking
Miejsce/obiekt w pobliżu którego istnieje możliwość płatnego lub bezpłatnego zaparkowania samochodu.
Możliwość zwiedzania
Miejsce/obiekt, który jest udostępniany do zwiedzania.
Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).
Wstęp bezpłatny

Dni bezpłatnego wstępu

Niedziela

Inne w kategorii: Rozrywka i kultura To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Facebook logoYouTube logo

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.

expand_less