Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska)

Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 7
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 9
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 10
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 17
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 18
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 6
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 23
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 22
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 26
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 2
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 21
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 8
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 3
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 4
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 25
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 5
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 1
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 11
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 12
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 13
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 14
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 15
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 16
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 19
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 20
Puszcza Zielona (Puszcza Kurpiowska) - puszcza zielona puszcza kurpiowska 24

Puszcza Zielona (nazywana również Puszczą Kurpiowską, Puszczą Myszyniecką, Puszczą Północną lub Puszczą Zagajnicą) to rozległy kompleks leśny i kraina historyczno-etnograficzna o powierzchni około 800 km², położona w północno-wschodniej części Niziny Północnomazowieckiej, na Równinie Kurpiowskiej. Jej naturalne granice wyznaczają rzeki: Pisa od wschodu, Narew od południa oraz Orzyc od zachodu, a północne krańce sięgają dawnej granicy Prus Wschodnich – dzisiejszego pogranicza, gdzie spotykają się województwo mazowieckie oraz województwo warmińsko-mazurskie. Od północy kompleks sąsiaduje z Puszczą Piską, natomiast od południa z Puszczą Białą. Głównymi ośrodkami miejskimi i turystycznymi regionu są Ostrołęka, Myszyniec oraz Kadzidło.

Pochodzenie nazwy i ukształtowanie terenu

W najstarszych źródłach pisanych z 1471 roku (z czasów panowania księcia Janusza II) obszar ten określano mianem Zagajnicy, dzieląc go według przynależności do poszczególnych starostw na Puszczę-Zagajnicę Łomżyńską, Nowogrodzką oraz Ostrołęcką (zwaną też Szkwańską). Wyróżniano również mniejsze człony kompleksu: Puszczę Myszyniecką, Różańską, Płodownicką oraz puszczański klin Mazuch między Chorzelami a Przasnyszem. W drugiej połowie XVIII wieku upowszechniła się nazwa Puszcza Kurpiowska – wywodząca się od osadników nazywanych przez sąsiadów Kurpiami ze względu na noszone przez nich obuwie z lipowego łyka (kurpsie), choć oni sami określali siebie mianem Puszczaków. Określenie Puszcza Zielona nawiązuje do bujnych, wiecznie zielonych borów sosnowych i pozwala odróżnić ten teren od położonej na południe od Narwi Puszczy Białej.

Pod względem fizjograficznym Równina Kurpiowska stanowi piaszczystą równinę sandrową ukształtowaną na przedpolu lądolodu podczas zlodowaceń środkowopolskiego (stadium Warty) oraz bałtyckiego. Dominują tu gleby rdzawe i bielicowe wytworzone z piasków luźnych i gliniastych, a w dolinach rzek (Narwi, Pisy, Orzyca, Omulwi, Rozogi, Szkwy, Płodownicy i Skrody) występują torfy, mady oraz gleby mułowo-bagienne. Charakterystycznym elementem rzeźby terenu są zalesione wydmy śródlądowe, osiągające w okolicach Lemana 131 m n.p.m. (do 20 m wysokości względnej), a na wschód od Szkwy dochodzące do 151 m n.p.m.

Prehistoria i okres piastowski

Po ustąpieniu lądolodu, na przełomie IX i VIII tysiąclecia p.n.e., piaszczystą równinę pokryły wydmy i rzadkie lasy sosnowo-brzozowe, które w okresie ocieplenia klimatycznego (VI–IV tysiąclecie p.n.e.) wzbogaciły się w dolinach rzek o dąb, grab, lipę i leszczynę. Pierwsze ślady obecności człowieka na tym terenie pochodzą sprzed około 10 tys. lat p.n.e. – obozowiska paleolitycznych łowców reniferów kultury świderskiej odkryto w Myszyńcu oraz na lewym brzegu Rozogi (Leśna Góra). W kolejnych epokach puszcza stanowiła słabo zaludnioną strefę łowiecko-zbieracką, penetrowaną przez ludność mezolitycznej kultury janisławickiej, neolitycznej kultury trzcinieckiej (osady przy ujściach Omulwi, Rozogi i Szkwy do Narwi), kultury kurhanów zachodniobałtyjskich (VI–II wiek p.n.e.) oraz kultury przeworskiej (stanowiska w Todzi i Dylewie). Zabytki archeologiczne z tego okresu przechowywane są w muzeach regionalnych i ogólnopolskich, m.in. w placówkach takich jak Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie, Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce oraz Muzeum Historyczne w Przasnyszu.

W X wieku Puszcza Zielona weszła w skład monarchii wczesnopiastowskiej jako naturalna strefa graniczna chroniąca Mazowsze przed plemionami pruskimi (Galindami i Sasinami). W okresie rozbicia dzielnicowego obszar ten stał się własnością książąt mazowieckich, którzy zakładali na jego obrzeżach grody obronne (w okolicach Nowogrodu, Łomży, Kozła oraz Nowego Suska pod Ostrołęką) i wykorzystywali bory jako tereny łowieckie. W 1373 roku książę Siemowit III lokował Ostrołękę, a jego syn Janusz I rozpoczął nadawanie dóbr na prawie rycerskim (m.in. Dylewo w 1393 roku i Białobrzeg) oraz w 1401 roku ustanowił w statutach mazowieckich pierwsze regale bartne. Na przełomie XIV i XV wieku w puszczy funkcjonowały książęce dwory myśliwskie w Nowogrodzie, Ostrołęce, Przejmach oraz nad rzeką Szkwą, a prawa miejskie otrzymały Łomża (1418), Kolno (1425), Nowogród (1427) i Przasnysz (1427).

Złoty wiek bartnictwa, bursztyniarstwa i osadnictwa (XVI–XVIII wiek)

Po śmierci księcia Janusza III w 1526 roku Mazowsze wraz z liczącą wówczas około 1900 km² Puszczą Zagajnicą zostało inkorporowane do Korony Królestwa Polskiego. Jako królewszczyzna puszcza stanowiła zamknięty rezerwat łowiecki z trzema dworami myśliwskimi (Krusko nad jeziorem Serafin, Rososza i Szkwa), w którym na żubry, tury, łosie i niedźwiedzie polowali m.in. Stefan Batory (1578) oraz Zygmunt III Waza (1590). Rozwój gospodarczy starostw zapoczątkowały rządy królowej Bony (do 1556 roku) oraz starostów łomżyńskich Radziejowskich.

Na przełomie XVI i XVII wieku rozwinęło się stałe osadnictwo oparte na wyspecjalizowanych rzemiosłach leśnych i przywilejach królewskich:

  • Bartnictwo i prawo bartne: Hodowla pszczół w wydrążonych barciach sosnowych i dębowych była najważniejszym źródłem dochodu. Zasady funkcjonowania społeczności bartników skodyfikowali starosta przasnyski Krzysztof Niszczycki w 1559 roku (dla starostw przasnyskiego i ciechanowskiego) oraz Stanisław Skrodzki z Kolna w 1616 roku (dla starostw ostrołęckiego i łomżyńskiego). Bartnicy-gospodarze użytkowali po 60 barci oznaczonych własnymi znakami bartnymi, płacąc coroczną dań miodową (od 6 do 16 garncy miodu) i ciesząc się samorządem oraz przywilejami potwierdzonymi przez Zygmunta III Wazę (1630) i Władysława IV (1634).
  • Hutnictwo rudy darniowej i smolarstwo: Obfitość rud darniowych i drewna umożliwiła uruchomienie na przełomie XVI i XVII wieku siedmiu kuźnic żelaza (m.in. Ruda Skrodzka, Ruda Olszewka, Czarnotrzew, Ruda Czarnia, Ruda Leman, Lelis i Oborczyska). Równolegle rozwijało się wypalanie smoły drzewnej, węgla drzewnego oraz potażu (m.in. we wsi Rudy).
  • Bursztyniarstwo: Złoża bursztynu wydobywano na łąkach, w rzekach i przy kopaniu studni, a następnie obrabiano na ręcznych tokarkach. Bursztyn pełnił funkcję środka płatniczego, surowca na biżuterię ślubną (każda panna młoda musiała posiadać minimum trzy sznury korali), gryzaków dla dzieci oraz kadzidła chroniącego domostwa przed chorobami.

W 1650 roku królowa Ludwika Maria Gonzaga wsparła misję jezuitów z Łomży w Myszyńcu i ufundowała tam kaplicę, co zapoczątkowało budowę sieci parafialnej w puszczy (powstały m.in. parafie w Kadzidle

Zaktualizowano dzisiaj

Dane teleadresowe

Jazgarka
place
53.314264, 21.451402Skopiowano do schowka
N53º18'51.35", E21º27'5.047"Skopiowano do schowka

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Facebook logoYouTube logo

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.

expand_less