Stary cmentarz w Krościenku nad Dunajcem

Stary cmentarz w Krościenku nad Dunajcem to drugi cmentarz w miejscowości i jednocześnie jeden z najstarszych tzw. cmentarzy pozamiejskich w Polsce. Był czynny w latach 1788–1897 i stanowi dziś wyjątkowe miejsce pamięci historycznej. Nekropolia położona jest pomiędzy zabudowaniami ulicy Jagiellońskiej, w pobliżu numeru 18, a prowadzi do niej wąska, niepozorna uliczka.

Lokalizacja i obecny charakter miejsca

Obecnie teren starego cmentarza bardziej przypomina łąkę z pojedynczymi drzewami i zachowanymi pomnikami niż klasyczną nekropolię. Wynika to ze specyfiki dawnych pochówków – groby miały formę ziemnych kopczyków z drewnianymi krzyżami, które z czasem ulegały zatarciu. Po latach pozostały jedynie niewielkie nierówności trawiastego terenu.

Mimo to miejsce zachowało swój historyczny i symboliczny charakter, będąc ważnym punktem na mapie dziedzictwa Krościenka nad Dunajcem.

Najważniejsze obiekty na terenie cmentarza

Na terenie starego cmentarza zachowało się kilka szczególnie istotnych obiektów:

• obelisk w centralnej części cmentarza – pozostałość po grobie Hieronima Dziewolskiego i jego żony Anny, właścicieli Krościenka w latach 1842–1890,

• grób Agnieszki z Jankowskich Kozłeckiej z 1896 roku – jednej z ostatnich osób pochowanych na tym cmentarzu,

• grób Józefa Nałęcza-Hakowskiego – powstańca styczniowego, przyjaciela Jana Matejki i wybitnego mistrza metaloplastyki, autora m.in. rzeźby „Matka Boska” w Kościele Mariackim w Krakowie oraz orła na kopule Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu,

• pomnik-mauzoleum w formie trzech modrzewiowych krzyży osadzonych na podstawie z otoczaków, z tablicami upamiętniającymi ofiary zbrodni hitlerowskich, stalinizmu, bohaterów września 1939 roku oraz urnami z ziemią z Katynia i Auschwitz-Birkenau.

Historia powstania starego cmentarza

Najstarszą nekropolią Krościenka był pierwotnie cmentarz przykościelny wokół kościoła Wszystkich Świętych. W 1788 roku doszło jednak do dwóch kluczowych wydarzeń: pożaru kościoła, który zniszczył część cmentarza, oraz wydania przez władze austriackie zarządzenia sanitarnego nakazującego lokowanie cmentarzy poza granicami zabudowy miejskiej.

W efekcie już w 1788 roku dokonano pierwszego pochówku na nowym cmentarzu, który przez ponad sto lat służył mieszkańcom Krościenka.

Znaczenie nekropolii dla historii miejscowości

Na starym cmentarzu spoczywa około 4800 mieszkańców Krościenka, pochowanych tu do połowy 1897 roku, kiedy otwarto nowy cmentarz komunalny przy ulicy św. Kingi. Nekropolia stanowi cenne źródło wiedzy o dawnych mieszkańcach, ich losach i historii regionu.

Pod koniec lat 80. XX wieku ówczesny proboszcz parafii, ks. Bronisław Krzan, podjął działania mające na celu ocalenie cmentarza przed całkowitą degradacją, przekształcając go w miejsce pamięci narodowej.

Stary cmentarz jako miejsce pamięci i refleksji

Dziś Stary cmentarz w Krościenku nad Dunajcem pełni przede wszystkim funkcję miejsca zadumy i refleksji. Choć nie zachował się w formie tradycyjnej nekropolii, jego historyczna wartość, symbolika oraz zgromadzone pomniki czynią go ważnym elementem lokalnego dziedzictwa kulturowego i atrakcyjnym punktem dla osób zainteresowanych historią regionu.