Kościół pw. Wszystkich Świętych w Krościenku nad Dunajcem

Kościół pw. Wszystkich Świętych w Krościenku nad Dunajcem to jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych Pienini zarazem najstarsza świątynia miasta. Ten gotycko-barokowy kościół parafialny, usytuowany przy Rynku, stanowi niezwykle ważny element dziedzictwa historycznego, religijnego i kulturowego regionu.

Położenie i otoczenie świątyni

Kościół znajduje się we wschodniej części rynku w Krościenku nad Dunajcem i jest otoczony kamiennym murem – pozostałością dawnego cmentarza przykościelnego. Przy bramie uwagę zwraca figura Chrystusa Frasobliwego oraz rzeźba Ukrzyżowania autorstwa Józefa Janosa. Otoczenie świątyni uzupełniają zabytkowe drzewa – jesion oraz dwa klony – objęte ochroną jako pomnik przyrody.

Najstarsze dzieje kościoła

Świątynia została wzniesiona przed połową XIV wieku, jeszcze przed lokacją miasta w 1348 roku. Początkowo była niewielkim, jednonawowym i bezwieżowym kościołem. Według jednej z teorii fundatorem był klasztor klarysek w Starym Sączu, do którego Krościenko należało na przełomie XIII i XIV wieku.

Już w XIV i XV wieku wnętrze kościoła pokryto cennymi polichromiami. Najstarsze z nich, datowane na lata około 1370–1380, przedstawiają sceny z życia świętych i należą do najcenniejszych zachowanych malowideł średniowiecznych w regionie.

Rozbudowy i zmiany architektoniczne

W 1546 roku, z powodu wzrostu liczby wiernych i zagrożenia podmywaniem skarpy przez Dunajec, dobudowano od strony rynku nową nawę. Na przełomie XVI i XVII wieku powstała masywna wieża, która do dziś dominuje w sylwecie świątyni.

Kościół był wielokrotnie niszczony przez pożary, zwłaszcza w latach 1755 i 1788. Każda odbudowa pozostawiała ślad w jego formie architektonicznej, łącząc gotycką bryłę z barokowymi detalami.

Cmentarz przykościelny

Przez wieki teren wokół kościoła pełnił funkcję cmentarza parafialnego. Najstarsze wzmianki o nim pochodzą z XVI wieku. Po zniszczeniach spowodowanych pożarem w 1788 roku zaprzestano pochówków, a nową nekropolię przeniesiono w rejon dzisiejszej ulicy Jagiellońskiej. Do dziś zachowały się fragmenty muru oraz krzyż cmentarny połączony z pomnikiem upamiętniającym bł. ks. Jerzego Popiełuszkę.

Architektura kościoła

Kościół pw. Wszystkich Świętych łączy w sobie cechy gotyku i baroku. Został wzniesiony z kamienia łamanego, otynkowany i wzmocniony skarpami. Prezbiterium nakrywa sklepienie krzyżowe, natomiast nad nawą znajduje się płaski strop.

Charakterystycznym elementem są cynobrowe pasy na elewacji wieży, symbolizujące osiem błogosławieństw. Dachy kościoła pokryte są gontem, a hełm wieży zwieńczony jest barokową latarnią.

Zabytkowe wyposażenie wnętrza

Wnętrze świątyni kryje niezwykle bogate i cenne wyposażenie:

• ołtarz główny pw. Wszystkich Świętych i Matki Bożej Różańcowej z XVIII wieku,

• XVII-wieczne ołtarze boczne,

• gotycką kamienną chrzcielnicę z 1493 roku, ozdobioną herbami rycerskimi,

• XVIII-wieczną ambonę,

• organy z 1827 roku,

• liczne obrazy, feretrony i rzeźby z XVII i XVIII wieku.

Szczególną wartość mają zachowane i sukcesywnie konserwowane polichromie średniowieczne oraz barokowe.

Ochrona zabytku i współczesna rola

Kościół został wpisany do rejestru zabytków w 1971 roku. W XX i XXI wieku przeprowadzono liczne prace konserwatorskie, w tym kompleksową rewitalizację w latach 2017–2019, która przywróciła świątyni dawny blask.

Po wybudowaniu nowego kościoła pw. Chrystusa Dobrego Pasterza życie parafialne przeniosło się głównie do nowej świątyni, jednak kościół Wszystkich Świętych pozostał bezcennym zabytkiem i jednym z najważniejszych punktów na mapie historycznej Krościenka nad Dunajcem.

Znaczenie dla regionu

Kościół pw. Wszystkich Świętych w Krościenku nad Dunajcem to nie tylko obiekt sakralny, lecz także wyjątkowe świadectwo wielowiekowej historii miasta i Pienin. Jego unikalna architektura, cenne polichromie i bogate wyposażenie czynią go jednym z najważniejszych zabytków Małopolski, chętnie odwiedzanym przez turystów, historyków sztuki i miłośników dziedzictwa kulturowego.