Kaplica Przemienienia Pańskiego w Krościenku nad Dunajcem

Kaplica Przemienienia Pańskiego w Krościenku nad Dunajcem to jeden z najbardziej charakterystycznych i historycznie istotnych obiektów sakralnych, jakie kryje w sobie to malownicze, pienińskie miasteczko. Usytuowana przy ulicy św. Kingi, dokładnie naprzeciwko nowego cmentarza parafialnego, stanowi niemy świadek dramatycznych wydarzeń z przeszłości regionu. Jest to najstarszy obiekt znajdujący się przy tej ulicy, co nadaje mu szczególną wartość historyczną i sentymentalną dla lokalnej społeczności. Budowla ta nie jest jedynie miejscem kultu, ale przede wszystkim trwałym dowodem ludzkiej nadziei i walki z przeciwnościami losu, jakie dotykały mieszkańców w XIX wieku.

Historia budowy i epidemie cholery

Geneza powstania tego obiektu jest ściśle powiązana z tragicznymi wydarzeniami, które wielokrotnie dziesiątkowały populację Galicji. Kaplica była wznoszona etapami w długim przedziale czasowym, obejmującym lata od 1831 do 1896 roku. Decyzja o jej ufundowaniu była bezpośrednią reakcją na pierwszą wielką epidemię cholery, jaka nawiedziła Krościenko nad Dunajcem i okoliczne tereny w 1831 roku. W tamtych czasach medycyna była bezradna wobec "morowego powietrza", a jedynym ratunkiem dla przerażonej ludności była ucieczka w sferę duchową i wznoszenie budowli wotywnych.

Proces budowlany był specyficzny i ściśle skorelowany z nawrotami choroby. Prace prowadzono etapami, a impulsem do ich kontynuacji były kolejne fale zachorowań, które pojawiały się w latach 1855 oraz 1873. Każdy powrót epidemii był dla mieszkańców sygnałem do rozbudowy lub wykończenia kaplicy, co miało przebłagać niebiosa i odwrócić zarazę od miasta. Warto zauważyć, że na przełomie XIX i XX wieku obiekt ten wyglądał zupełnie inaczej w kontekście otoczenia. Kaplica stała wówczas samotnie, w szczerym polu, przy trakcie prowadzącym do przeprawy przez rzekę Dunajec. Jej lokalizacja na obrzeżach miała symboliczne znaczenie – stanowiła duchową barierę, mającą zapewnić ochronę przed morem próbującym wedrzeć się do zabudowań mieszkalnych.

Druga kaplica na Zawodziu

Omawiając obiekty sakralne o tym wezwaniu, nie sposób pominąć niezwykłej ciekawostki związanej z topografią sakralną miejscowości. Okazuje się, że w Krościenku, w dzielnicy Zawodzie (położonej po drugiej stronie rzeki), przy ulicy Zdrojowej 24, istnieje druga kaplica pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Obiekt ten posiada nad wejściem wyrytą datę 1875, co sugeruje czas jego powstania lub gruntownej renowacji. Jednak lokalne przekazy ustne i legendy sięgają znacznie głębiej w przeszłość, sugerując, że miejsce kultu istniało w tej lokalizacji już w początkach XVII wieku.

Rola tej drugiej kaplicy była niezwykle pragmatyczna. Służyła ona mieszkańcom Zawodzia jako kościół zastępczy w okresach, gdy wezbrane wody rzeki uniemożliwiały bezpieczne przedostanie się na lewy brzeg, gdzie na rynku znajdował się główny kościół parafialny. Podobnie jak w przypadku kaplicy przy ulicy św. Kingi, również i ta budowla na Zawodziu została ufundowana w konkretnym celu – miała chronić mieszkańców przed dziesiątkującymi ludność epidemiami, tworząc swoisty pierścień ochronny wokół miejscowości.