Pałac Saski w Kutnie

Pałac Saski w Kutnie to późnobarokowa rezydencja z 1750 roku, wzniesiona jako królewski pałac podróżny Augusta III Sasa. Obiekt, zwany dawniej Post Palais, został zaprojektowany przez kapitana Johana Martina Walthera na planie prostokąta z charakterystycznymi ryzalitami i orłem cesarskim w zwieńczeniu fasady. Jego budowa miała związek z nową trasą podróży królewskiego dworu z Drezna do Warszawy, przebiegającą przez Kutno. Dziś, po latach burzliwej historii i odbudowie po pożarze, pałac jest nie tylko jednym z najważniejszych zabytków regionu, ale również laureatem plebiscytu „Cuda Polski 2025” magazynu National Geographic Traveler.

Pałac podróżny Augusta III Sasa

W połowie XVIII wieku Kutno znalazło się na trasie nowego traktu pocztowego łączącego Drezno z Warszawą. W 1749 roku król August III Sas zadecydował o zmianie szlaku, a jego dwór potrzebował miejsc postojowych. Jednym z nich stało się właśnie Kutno, gdzie w krótkim czasie powstał elegancki pałac z drewna pozyskanego z okolicznych borów. Budowa kosztowała około 6 tysięcy talarów, a prace ukończono w kwietniu 1750 roku – tuż przed pierwszą wizytą monarchy.

Pałac, reprezentujący styl saskiego baroku, wyróżniał się bogato zdobionym frontonem z herbem Rzeczypospolitej, lukarnami i rzeźbami przypominającymi dzieła architektów drezdeńskich, takich jak Johann Christoph Knöffel czy Johann Friedrich Knöbel. W jego wnętrzach znajdował się królewski apartament, kaplica oraz pomieszczenia dla dworu. August III odwiedzał Kutno wielokrotnie w latach 1750–1763, a pałac gościł także innych dostojników, w tym Napoleona Bonaparte w 1812 roku, podczas odwrotu z Rosji.

Zmienni właściciele i zapomnienie

Po śmierci Augusta III pałac przeszedł w ręce prywatnych właścicieli i w kolejnych dekadach był wielokrotnie przebudowywany. Z czasem utracił reprezentacyjny charakter – część pomieszczeń przekształcono na sklepy i warsztaty. W okresie okupacji niemieckiej znajdowała się tu żandarmeria, a po II wojnie światowej budynek stopniowo popadał w ruinę. Mimo wpisania do rejestru zabytków w 1967 roku, przez wiele lat brakowało środków na jego remont.

W 2003 roku obiekt został poważnie zniszczony przez pożar, który strawił znaczną część konstrukcji. Dopiero w XXI wieku podjęto decyzję o kompleksowej rewitalizacji i przywróceniu pałacu do dawnej świetności.

Od ruin do muzeum – rewitalizacja i nowa rola pałacu

W 2011 roku Pałac Saski w całości stał się własnością Miasta Kutno. W kolejnych latach przeprowadzono zakrojone na szeroką skalę prace konserwatorskie i rekonstrukcyjne, zakończone w 2022 roku. Odnowiono nie tylko oryginalną bryłę, ale również detale architektoniczne, dzięki czemu pałac odzyskał XVIII-wieczny blask.

Dziś w jego wnętrzach działa Muzeum Pałac Saski w Kutnie, które łączy tradycję z nowoczesnym podejściem do prezentacji historii. Stałe ekspozycje poświęcone są epoce saskiej, królewskim podróżom Augusta III oraz historii Kutna od średniowiecza po czasy współczesne. Część muzealna obejmuje również wystawy czasowe, warsztaty edukacyjne i wydarzenia kulturalne, które przyciągają turystów z całej Polski.

Pałac stanowi część większego kompleksu muzealnego, w skład którego wchodzi także dawny ratusz miejski i pawilon ekspozycyjny. Dzięki rekonstrukcji i nowoczesnej aranżacji wnętrz zwiedzający mogą przenieść się w czasy barokowej świetności dworu Augusta III.

Pałac Saski jako Cud Polski 2025

W 2025 roku Muzeum Pałac Saski w Kutnie zdobyło tytuł Cudu Polski w prestiżowym plebiscycie National Geographic Traveler. W głosowaniu online wzięło udział ponad 200 tysięcy internautów, którzy wybrali 16 najpiękniejszych miejsc w Polsce – po jednym z każdego województwa. W Łódzkiem triumfował właśnie Pałac Saski, pokonując wiele innych znanych atrakcji regionu.

Organizatorzy plebiscytu podkreślili, że pałac w Kutnie jest wyjątkowym przykładem połączenia historii, sztuki i współczesnej rewitalizacji. Zniszczony przez ogień, odrodził się jako symbol dziedzictwa narodowego i dumy mieszkańców. Dziś pełni rolę centrum kultury, historii i edukacji, stanowiąc żywy pomnik czasów Augusta III.

Miejsce, które łączy przeszłość z przyszłością

Pałac Saski w Kutnie to nie tylko świadectwo barokowej architektury i królewskiej historii Polski, ale też przykład udanej rewitalizacji zabytku, który zyskał nowe życie. Dzięki zaangażowaniu miasta, historyków i pasjonatów, obiekt odzyskał dawny splendor i stał się jednym z najcenniejszych zabytków województwa łódzkiego.

Tytuł Cuda Polski 2025 potwierdza jego wyjątkową wartość – zarówno historyczną, jak i kulturową. Dziś Pałac Saski w Kutnie znów zachwyca podróżnych, tak jak przed wiekami zachwycał króla Augusta III Sasa.