Kamienna wieża widokowa w Santoku

Kamienna wieża widokowa w Santoku to jeden z najbardziej charakterystycznych i intrygujących obiektów na mapie województwa lubuskiego. Ten murowany zabytek o niezwykłej historii, usytuowany na malowniczej Górze Zamkowej, stanowi niezwykle ważny element lokalnego krajobrazu kulturowego. Dziś, dzięki realizowanym na szeroką skalę projektom transgranicznym i nowoczesnym inwestycjom w infrastrukturę rekreacyjną, okolice tego wzniesienia zyskują zupełnie nowe, niezwykle atrakcyjne turystycznie oblicze.

Fascynująca historia powstania obiektu

Inicjatywa budowy obiektu narodziła się w latach 30. XX wieku. Wieżę wzniesiono ostatecznie w 1935 roku (choć niektóre źródła podają także rok 1936), w miejscu, w którym dawniej znajdował się krzyżacki "Górny Zamek" z 1437 roku oraz wczesnośredniowieczny gródek pomorski z XI wieku. Zanim przystąpiono do prac budowlanych, od maja 1934 roku na tym terenie prowadzono wnikliwe badania wykopaliskowe. Pierwotny plan zakładał, że na szczycie wzniesienia powstanie skromny domek kryty strzechą, w którym funkcjonować miało niewielkie muzeum. Losy tego miejsca potoczyły się jednak inaczej za sprawą ówczesnego starosty gorzowskiego, dr Fausta. Zdecydował on o zmianie planów i nadaniu budowli formy solidnej wieży rycerskiej nawiązującej do czasów krzyżackich. Projekt przygotował architekt powiatowy o nazwisku Heckel, a uroczyste otwarcie budowli odbyło się 2 lipca 1935 roku.

Architektura i wyjątkowe położenie

Budowla usytuowana jest na grzbiecie wzniesienia znanego jako Góra Zamkowa i z trzech stron otoczona jest charakterystyczną suchą fosą. Znajduje się ona niemal naprzeciwko wczesnośredniowiecznego grodziska Santok położonego po drugiej stronie rzeki Warty. Wieża widokowa jest obiektem trzykondygnacyjnym, wzniesionym na planie kwadratu o wymiarach 6,5 na 6,5 metra. Posiada formę prostopadłościanu, zwieńczonego eleganckim dachem namiotowym pokrytym ceramiczną dachówką typu „mnich-mniszka”.

• Pierwsza i druga kondygnacja zostały solidnie wymurowane z wykorzystaniem kamieni łamanych.
• Trzecia kondygnacja posiada charakterystyczną konstrukcję szkieletową. Początkowo pełniła funkcję otwartego tarasu widokowego, natomiast obecnie jest w całości zabudowana i przeszklona.
• Jedyne wejście do wnętrza zlokalizowane jest od strony północnej, na wysokości pierwszego piętra. Prowadzą do niego specjalnie przygotowane, jednobiegowe kamienne schody.

Zabytek stanowi własność prywatną. Obecnie dostęp do jego wnętrza jest ograniczony, jednak budowla prezentuje się niezwykle okazale również z zewnątrz. Dzięki zgodzie właściciela dopuszcza się zwiedzanie najbliższego otoczenia budowli, skąd roztaczają się wspaniałe, panoramiczne widoki na dolinę rzeki i całą okolicę Santoka.

Jak trafić do wieży widokowej?

Trasa do obiektu nie jest skomplikowana, ale wymaga krótkiego spaceru. Dojeżdżając do Santoka, na głównej krzyżówce (zlokalizowanej za mostem od strony Skwierzyny lub za wiaduktem kolejowym) należy skręcić w drogę prowadzącą na Czechów. Następnie poruszamy się prosto przez około 300-500 metrów i skręcamy w prawo, pod wiadukt. W tym miejscu zauważymy kościół, przy którym najlepiej zostawić samochód. Dalsza część trasy to krótki, pieszy spacer. Należy udać się polną drogą w pobliżu budynku OSP i kierować się pod górkę, mijając po prawej stronie cmentarz. Po dotarciu do krzyżówki zawracamy o niemal 180 stopni i idziemy prosto – kamienna wieża widokowa będzie już z tego miejsca doskonale widoczna.

Nowe inwestycje w otoczeniu zabytku

Okolice wieży i samego Santoka przeszła wielką transformację. Gmina zrealizowała zaawansowany projekt o nazwie "Via Marchionis - szlak tradycji historycznych Brandenburgii i Ziemi Lubuskiej". Jest on współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Interreg VI na lata 2021-2027 i realizowany we współpracy z niemiecką gminą Rüdersdorf bei Berlin. Inwestycja ma na celu połączenie dziedzictwa historycznego z nowoczesnymi rozwiązaniami rekreacyjnymi.

W ramach trwających prac bezpośrednio przy baszcie (Górze Zamkowej) przygotowywana została nowa strefa rekreacyjna. Znalazła się tam specjalna platforma widokowa oraz bezpieczne miejsce na ognisko. Dodatkowo przy ulicy Gorzowskiej wzmacniana jest skarpa i powstaje nowoczesna infrastruktura, w tym wiata z możliwością ładowania urządzeń mobilnych oraz rowerów elektrycznych. Całość otoczenia urozmaicą kaskady winorośli oraz elementy małej architektury. Nowo wybudowane ścieżki pieszo-rowerowe oraz punkty widokowe pozwolą turystom na jeszcze lepsze podziwianie uroków Santoka, tworząc przestrzeń przyjazną dla miłośników historii oraz aktywnego wypoczynku.

Źródło: zabytek.pl, ziemialubuska.pl, santok.pl