Pomnik inż. Józefa Nowkuńskiego w Tarnowskich Górach
Pomnik inż. Józefa Nowkuńskiego w Tarnowskich Górach to wyjątkowy obiekt upamiętniający wybitnego budowniczego linii kolejowych. Monument ten znajduje się tuż obok zabytkowego dworca kolejowego w mieście Tarnowskie Góry, na terenie, który obejmuje województwo śląskie. Bezpośrednio w budynku stacji funkcjonuje Dworzec Kultury, w którym można zobaczyć bardzo ciekawą makietę kolejową z akcentami lokalnych atrakcji turystycznych. Obecność rzeźby właśnie w tym miejscu nie jest przypadkowa, ponieważ upamiętnia ona inżyniera o ogromnych zasługach dla polskiego transportu szynowego.
Młodość i droga zawodowa inżyniera
Józef Nowkuński urodził się 24 stycznia 1868 roku w Kownie. Pochodził z rodziny szlacheckiej, będąc synem inżyniera Józefa Nowkuńskiego (starszego) oraz Teofilii ze Słońskich. W 1897 roku z powodzeniem ukończył Instytut Inżynierii Kolejowej w mieście Sankt Petersburg. Bezpośrednio po studiach kierował projektowaniem oraz budową kilku strategicznych linii kolejowych na rozległym terenie Rosji. Po powrocie do kraju jego wysokie kompetencje zostały szybko docenione w państwie polskim. Początkowo zarządzał on budową lokalnego szlaku na odcinku Kalety - Podzamcze. Wybitna realizacja tego zadania sprawiła, że zwrócił na niego uwagę ówczesny minister przemysłu, Eugeniusz Kwiatkowski, co zaowocowało powierzeniem mu najważniejszego projektu w karierze.
Magistrala węglowa jako największe dzieło
Kluczowym dokonaniem w pracy zawodowej Józefa Nowkuńskiego była budowa tak zwanej magistrali węglowej. Była to niezwykle ważna trasa, której podstawowym celem stało się sprawne połączenie kopalń na obszarze Górnego Śląska z prężnie rozwijającym się portem w mieście Gdynia. Inwestycja ta, zrealizowana w latach 1926–1933, stanowiła największe i najnowocześniejsze przedsięwzięcie transportowe z czasów II Rzeczypospolitej. Powstała także jako doskonały przykład polsko-francuskiej współpracy gospodarczej. Dzięki szybkiej realizacji prac nastąpiło efektywne zespolenie okręgu przemysłowego oraz wnętrza kraju z bezpośrednim dostępem do wybrzeża Morza Bałtyckiego.
Historia upamiętnienia i budowa monumentu
Pierwsze działania mające na celu uhonorowanie budowniczego (który zmarł 20 sierpnia 1952 roku w mieście Warszawa na zawał serca) podjęto na początku XXI wieku. W 2003 roku kolejarz Henryk Dąbrowski uruchomił na dworcu w miejscowości Herby Nowe specjalną salę tradycji magistrali węglowej, gdzie zebrano pamiątkowe eksponaty. Wspólnie z Markiem Moczulskim wydał on również obszerną biografię inżyniera. Z kolei w październiku 2013 roku, w ramach jubileuszu 80-lecia oddania trasy do użytku, na budynku tarnogórskiego dworca odsłonięto dedykowaną tablicę pamiątkową. W następnym roku zawiązał się oficjalny komitet przygotowujący budowę właściwego pomnika.
Odsłonięcie rzeźby przed dworcem
Oficjalna uroczystość odsłonięcia dzieła odbyła się 23 października 2015 roku. Wydarzenie to zgromadziło w jednym miejscu licznych kolejarzy, samorządowców, parlamentarzystów oraz potomków wybitnego inżyniera, w tym jego wnuków i prawnuków. Podczas spotkania głos zabrał między innymi Adam Wielądek, były minister transportu. Zaznaczył on wyraźnie, że inżyniera można śmiało zaliczyć do nielicznego panteonu Polaków, którzy wykonali tak olbrzymią pracę dla kraju w ciągu dwóch ostatnich stuleci. Swoje przemówienie wygłosił również wzruszony wnuk budowniczego, Józef Nowkuński, który podziękował za pokonanie wielu trudności i upamiętnienie postaci jego wybitnego dziadka w najbardziej prestiżowej, pomnikowej formie.
