Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej

Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej (do września 2016 roku funkcjonujące jako Białostockie Muzeum Wsi) to interesujące muzeum typu skansenowskiego. Placówka ta z wielką starannością gromadzi zabytki dawnej architektury drewnianej oraz bogate zbiory etnograficzne. Pochodzą one głównie z regionu białostockiego, łomżyńskiego oraz z malowniczej Suwalszczyzny. Instytucja powstała w wyniku połączenia Białostockiego Muzeum Wsi oraz Działu Etnografii Muzeum Podlaskiego, którego skansen był wcześniej oddziałem. Muzeum jest położone przy północnych granicach Białegostoku, w urokliwym mieście Wasilków, bezpośrednio przy szosie prowadzącej do Augustowa.

Historia powstania placówki

Dział Etnografii funkcjonował prężnie już od 1962 roku. Z kolei muzeum na wolnym powietrzu założono w 1982 roku jako oddział ówczesnego Muzeum Okręgowego w Białymstoku. Powstały skansen miał za zadanie realizować ważne projekty ochrony drewnianego budownictwa regionu, które zrodziły się w głowach badaczy w latach sześćdziesiątych. Autorem jednego z pierwszych założeń programowych był znany profesor Ignacy Tłoczek. Ostatecznie jednak do realizacji przyjęto nowatorski projekt autorstwa profesora Mariana Pokropka. Zakładał on odtworzenie całych układów osadniczych występujących w północno-wschodniej Polsce. Wśród nich znalazły się takie formy jak szeregówka, ulicówka, przysiółek drobnoszlachecki, a także charakterystyczna zabudowa kolonijna oraz kompletne zespoły dworski i leśny.

Imponujące zbiory i architektura

W dzisiejszym skansenie, na rozległym obszarze obejmującym blisko trzydzieści hektarów, znajduje się około czterdzieści budynków oraz innych fascynujących obiektów architektonicznych. Zostały one przeniesione z najróżniejszych części województwa podlaskiego. Do najciekawszych zabytków zgromadzonych na tym terenie należą:

• Dwa drewniane wiatraki-koźlaki, które pochodzą z historycznego Tykocina oraz z niewielkich Wojnowiec koło Sokółki.
• Stara kuźnia przeniesiona z Gródka, której budowę datuje się na około 1914 rok.
• Leśniczówka sprowadzona z Lipniaka koło Suwałk, która stanowi wspaniały przykład typowej architektury realizowanej przez administrację leśną w okresie międzywojennym w wielu osadach puszczańskich na terenie północno-wschodniej Polski.
• Gajówka z Krusznika koło jeziora Wigry. Obok niej umiejscowiono potężny głaz z pamiątkową inskrypcją w języku rosyjskim, który upamiętnia pomiary Puszczy Knyszyńskiej wykonane w trakcie urządzania lasu przez administrację carską w drugiej połowie dziewiętnastego wieku.
• Chałupa białoruska z Grzybowszczyzny Starej koło Krynek z połowy dziewiętnastego wieku. Ten budynek reprezentuje typ wydłużony, w którym pod jednym dachem mieściła się część mieszkalna, izby gospodarcze oraz te przeznaczone dla zwierząt.
• Dom drewniany z Jacowlan z drugiej połowy dziewiętnastego wieku. W jego urokliwym wnętrzu zorganizowana została wystawa stała prezentująca tradycyjne wyposażenie domu wiejskiego z drugiej połowy ubiegłego stulecia.
• Drewniany kierat, będący niegdyś nieodłącznym elementem pracy na wsi.
• Dwór ziemiański z Bobry Wielkiej koło Dąbrowy Białostockiej. Budowla ta została przebudowana w 1818 roku i wyróżnia się pięknymi cechami klasycystycznymi. Uwagę zwraca jej czterokolumnowy portyk oraz masywny dach naczółkowy kryty gontem. Dwór ten przed laty gościł wiele wybitnych osobistości ze świata polskiej kultury i nauki, a wśród nich znaleźli się Jan Bułhak, Tadeusz Korzon, Ignacy Paderewski czy też pisarka Wanda Miłaszewska.
• Przysiółek drobnoszlachecki, na który składa się pięć zagród rozmieszczonych wokół centralnego placu zwanego wygonem. Doskonale odtwarza on typ wsi o luźnej, dość swobodnej zabudowie, która była bardzo charakterystyczna dla pogranicza Mazowsza i Podlasia. Ziemie te były powszechnie zasiedlane przez drobną szlachtę zagonową. Na terenie przysiółka podziwiać można historyczne chałupy dworki pochodzące z okolic Ciechanowca, w tym z miejscowości Pieczyska z drugiej połowy dziewiętnastego wieku oraz z Tymianek-Buci z przełomu dziewiętnastego i dwudziestego stulecia. Znalazły się tam także budynki z Piszczat-Piotrowięt koło Sokół zbudowane w 1932 roku i z Dąbrowy-Moczydeł koło Szepietowa z 1926 roku. Poza chałupami, na przysiółku stoją spichrze, drewniane stodoły, stary maneż oraz niewielki wiatrak z Bogdanek koło Juchnowca, będący przykładem rzadszego wiatraka typu holenderskiego.
• Remiza strażacka z miejscowości Rudka koło Brańska, której powstanie datuje się dokładnie na 1926 rok.
• Młyn wodny przeniesiony z Bagniuk koło Michałowa, zbudowany w 1941 roku. W jego przestronnym wnętrzu zachowała się unikalna gręplarnia do wełny, a także tradycyjny młynek i rzadko spotykana prasa służąca do wytłaczania oleju.

Wystawy, edukacja i wyposażenie wnętrz

W zgromadzonych na terenie parku etnograficznego budynkach można z bliska zobaczyć w pełni tradycyjne, ludowe wyposażenie wnętrz. W udostępnionych izbach i pomieszczeniach gospodarczych organizowane są ciekawe wystawy czasowe oraz stałe. Poświęcono je przede wszystkim dawnym, nierzadko zapomnianym narzędziom rolniczym, konnym pojazdom wiejskim oraz historii osadnictwa w pradolinach wielkich rzek. Wiele uwagi poświęcono również unikalnemu zdobnictwu architektury drewnianej, powszechnemu garncarstwu oraz tradycyjnemu pszczelarstwu, które było nieodłącznym elementem życia na dawnej wsi.

Zwiedzanie

Godziny otwarcia

Teren Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej jest dostępny przez cały rok, od poniedziałku do niedzieli:

• 1 kwietnia – 30 września: 09:00–17:00,
• 1 października – 31 marca: 09:00–16:00.

Godziny otwarcia wystaw

1 kwietnia – 30 września

• Codziennie w godzinach 09:00–17:00 – dostępne są wszystkie wystawy.

1 października – 31 października

• Poniedziałek–piątek: 09:00–15:00 – wszystkie wystawy.
• Sobota i niedziela: 09:00–15:00 – wszystkie wystawy po wcześniejszym zgłoszeniu telefonicznym lub mailowym (co najmniej 3 dni przed planowaną wizytą).

1 listopada – Święta Wielkanocne

• Poniedziałek–piątek: 09:00–16:00 – dostępne są trzy wystawy stałe:

  • „Sztuka ludowa Podlasia”,
  • „Wnętrza dworskie we dworze z Bobry Wielkiej”,
  • „Wiejska szkoła w czasach PRL-u”.

  Zwiedzanie wymaga wcześniejszego zgłoszenia telefonicznego lub mailowego (minimum 3 dni przed planowaną wizytą).

Ważne informacje

• Poniedziałek jest dniem bezpłatnego wstępu do muzeum. Pozostałe usługi świadczone przez muzeum są płatne.
• Zwiedzanie wystaw odbywa się wyłącznie z przewodnikiem.
• Sprzedaż biletów kończy się 30 minut przed zamknięciem muzeum.
• W sezonie (od rozpoczęcia sezonu do 30 września) zwiedzanie z przewodnikiem rozpoczyna się o godzinach 09:00, 12:00 i 15:00.
• Zwiedzanie z przewodnikiem w języku angielskim jest możliwe po wcześniejszej rezerwacji.