Cerkiew Mądrości Bożej w Białymstoku

Cerkiew Mądrości Bożej w Białymstoku (znana powszechnie jako Hagia Sophia) to prawosławna świątynia parafialna. Obiekt należy do miejscowego dekanatu diecezji białostocko-gdańskiej. Znajduje się on na osiedlu Wygoda przy ulicy Trawiastej, a jego bryła została bezpośrednio wzorowana na historycznej, konstantynopolitańskiej cerkwi Hagia Sophia. Choć głównym ośrodkiem prawosławia w regionie pozostaje Białystok, ta konkretna budowla wyróżnia się na tle innych unikalną architekturą nawiązującą do klasycznego Bizancjum.

Historia budowy i uroczyste poświęcenie

Autorem ambitnego projektu świątyni jest ceniony architekt Michał Bałasz. Prace budowlane rozpoczęły się w 1987 roku. Pierwszą świętą liturgię w jeszcze nieukończonym budynku odprawiono we wrześniu 1994 roku, natomiast regularne nabożeństwa odbywają się tam stale od 7 kwietnia 1996 roku. Uroczystego poświęcenia cerkwi dokonali patriarcha Konstantynopola Bartłomiej I oraz metropolita warszawski i całej Polski Sawa w dniu 15 października 1998 roku.

Imponująca architektura obiektu

Cerkiew wzniesiono na planie prostokąta o wymiarach 32,5 na 22,5 metra. Całkowita wysokość od posadzki do najwyższego punktu kopuły wynosi dokładnie 17 metrów. Elewacje wyłożono czerwoną cegłą klinkierową. Świątynię wieńczy pięć kopuł (jedna centralna i cztery mniejsze), które pokryto trwałą, miedzianą blachą. Centralna kopuła ma aż 16 metrów średnicy, a znajdujący się na niej krzyż mierzy 4 metry. Wnętrze zaprojektowano tak, aby zachować idealną akustykę. Zastosowano specjalną kontrapsydę, która eliminuje niepożądane zjawiska echa i pogłosu. Cerkiew o powierzchni użytkowej 625 metrów kwadratowych może pomieścić około 1500 osób. Na wieży zawieszono siedem dzwonów sprowadzonych z rosyjskiego Woroneża.

Wyjątkowe polichromie i wyposażenie

Wewnętrzne ściany zdobią wspaniałe freski wykonane przez czteroosobową grupę malarzy z Grecji, pracującą pod kierownictwem profesora Konstantinosa Xenopoulosa. Główna polichromia w kopule to dar Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, z kolei zdobienia części ołtarzowej były prywatną ofiarą samych twórców. W świątyni znajduje się jednorzędowy ikonostas z łukami z odlewów mączki marmurowej. Ikony do niego napisał grecki artysta Konstantinos Spandinos, co było oficjalnym darem od arcybiskupa Aten. Dół ścian pokryto białym marmurem, a granitową posadzkę w siedmiu odcieniach zdobi centralnie umiejscowiony dwugłowy orzeł, będący dawnym godłem Cesarstwa Bizantyńskiego.

Wydarzenia kulturalne i wizyty gości

Świątynia pełni nie tylko funkcje religijne, ale i kulturalne. Od 2008 roku regularnie organizowane są w niej koncerty chórów wyróżnionych na Międzynarodowym Festiwalu „Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej”. Znalazło się tam również miejsce na koncerty w ramach Festiwalu Kultury Serbskiej „Vidovdan”. W sierpniu 2018 roku cerkiew odwiedził ważny gość, metropolita Tichon, zwierzchnik Kościoła Prawosławnego w Ameryce i Kanadzie.