Muzeum Historyczne w Białymstoku

Muzeum Historyczne w Białymstoku to niezwykła instytucja, która z dumą wchodzi w skład prestiżowego Muzeum Podlaskiego. Placówka ta posiada wyjątkowo bogate zbiory cennych archiwaliów i unikalnej ikonografii, które w doskonały sposób ilustrują burzliwą i fascynującą przeszłość samego miasta, jak i całego regionu. Odwiedzający mogą tu podziwiać szereg zabytków kultury mieszczańskiej, ze szczególnym naciskiem na przedmioty z zakresu dawnego rzemiosła użytkowego. Na terenie obiektu funkcjonuje również imponujący Gabinet Numizmatyczny, który może poszczycić się potężną kolekcją liczącą ponad dwadzieścia tysięcy historycznych monet, medali okolicznościowych i starych papierów wartościowych. Co więcej, muzeum to jest w posiadaniu absolutnie jedynej w całym kraju obszernej kolekcji pamiątek związanych z tradycyjnym osadnictwem tatarskim na zróżnicowanym kulturowo pograniczu polsko-litewsko-białoruskim.

Bogate i zróżnicowane zbiory muzealne

Kolekcja instytucji jest podzielona na kilka głównych działów tematycznych, które kompleksowo prezentują różne aspekty życia w przeszłości. Każdy z tych działów kryje w sobie unikalne skarby i opowiada własną, odrębną historię regionu i jego dawnych mieszkańców.

Realia życia codziennego i przemysłu

Pod fachowym określeniem „realia” kryje się najszerszy pod względem zakresu tematycznego i chronologicznego dział zbiorów. Znajdziemy w nim zarówno zwykłe przedmioty codziennego użytku, takie jak dawne meble, naczynia czy bogato zdobione tkaniny, jak i prawdziwe dzieła sztuki – wspaniałe obrazy i misternie wykonane rzeźby. Ten konkretny dział posiada aż osiem tysięcy starannie wyselekcjonowanych zabytków. Wśród nich zdecydowanie najstarszymi są oryginalne elementy uzbrojenia pochodzące z szesnastego wieku.

W ramach tych zbiorów niezwykle ważne i unikalne miejsce zajmuje bogata kolekcja tak zwanych tatarianów. Są to zabytki bezpośrednio związane z interesującymi dziejami ludności tatarskiej, która od wielu stuleci zamieszkiwała tereny urokliwego Podlasia, wyznając tam islam. Znajdziemy w niej między innymi muhiry, chamaiły, zabytkowe egzemplarze Koranu oraz szereg innych, bezcennych przedmiotów związanych z muzułmańskim kultem religijnym. Warto podkreślić, że zdecydowana większość z nich to absolutne unikaty na skalę ogólnoeuropejską.

Kolejnym, bardzo istotnym elementem zbiorów są eksponaty nierozerwalnie związane z lokalnym przemysłem rozwijającym się w dziewiętnastym i dwudziestym wieku. Ze względu na niezwykle tragiczne dzieje miasta w mrocznym okresie drugiej wojny światowej, niestety nie zachowało się ich zbyt wiele. Pomimo tych ogromnych trudności i bolesnych strat, zbiór ten jest wciąż sukcesywnie wzbogacany o nowe, niezwykle ciekawe nabytki. Wśród nich można z powodzeniem wymienić piękne kafle pochodzące z dawnego zakładu Jana Kucharskiego, stare butelki po popularnych oranżadach, czy też historyczne paczki po papierosach z dawnej Fabryki Tytoniu Fajwela Jankowskiego.

Zgromadzone przez długie lata działalności przedmioty z tego konkretnego działu są w przeważającej mierze eksponowane na wspaniałej wystawie stałej zatytułowanej „W białostockiej kamienicy”. To właśnie ta ekspozycja wiernie ilustruje barwne i interesujące życie codzienne lokalnego mieszczaństwa na ważnym przełomie dziewiętnastego i dwudziestego stulecia. Z kolei wspaniałe obrazy znanych artystów tworzących tu w ciekawych latach międzywojennych prezentowane są na stałej i lubianej przez gości wystawie pod tytułem „Białostocki salon artystyczny”.

Unikalna ikonografia i dawna fotografia

Na ten wspaniały i ogromny zbiór składa się imponująca liczba, wynosząca przeszło trzydzieści pięć tysięcy oryginalnych fotografii, starych negatywów, pamiątkowych pocztówek, precyzyjnych stalorytów, pięknych drzeworytów oraz zabytkowych albumów pamiątkowych. Pośród tej nieprzebranej masy eksponatów, na bardzo szczególną uwagę zasługuje niewątpliwie największy w całej Polsce zbiór starych fotografii, na których wiernie uwieczniono dawny Białystok. To właśnie on cieszy się zdecydowanie największym zainteresowaniem przybywających licznie zwiedzających oraz dociekliwych badaczy pasjonujących się skomplikowaną historią regionu. W bogaty skład tej niepowtarzalnej kolekcji wchodzą również cenne obiekty pochodzące z całego obszaru Podlasia, a także z odległej Wileńszczyzny, dawnej Grodzieńszczyzny i wschodnich kresów.

Na specjalne wyróżnienie zasługuje ponadto niezwykle potężny i obszerny zbiór zdjęć autorstwa znanego fotografa Zdzisława Zaremby. Te bezcenne kadry dokładnie i rzetelnie dokumentują burzliwe dzieje tego miasta i całego województwa podlaskiego od trudnych lat pięćdziesiątych, aż po dynamiczne lata osiemdziesiąte ubiegłego dwudziestego wieku.

Cenne archiwalia miejskie i regionalne

Ta niesamowicie ważna i interesująca część zbiorów liczy obecnie imponującą sumę ponad czternastu tysięcy różnorodnych zabytków. Te zdecydowanie najstarsze i najcenniejsze z nich pochodzą aż z dalekiego, siedemnastego wieku. Choć są niezwykle rzadkie i delikatne, to zachwycają swoją formą i treścią. Najcenniejszymi w tej grupie wydają się być oryginalne dokumenty pochodzące z dawnych czasów świetności rodu Branickich, a w szczególności słynnego Jana Klemensa Branickiego. Idealnym przykładem takiego niezwykłego eksponatu jest znakomicie zachowany Przywilej Cechowy pochodzący z bardzo odległego 1769 roku.

Zdecydowana większość starannie gromadzonych tu na przestrzeni lat cennych dokumentów bezpośrednio i w głównej mierze dotyczy fascynującej, ale i bardzo często niezwykle skomplikowanej historii samej aglomeracji białostockiej. W starannie zabezpieczonych, muzealnych zbiorach znajdują się liczne prywatne i oficjalne archiwa rodzinne. Są tam także niezwykle istotne dokumenty trwale i bardzo bezpośrednio związane z licznymi mniejszościami narodowymi i etnicznymi, które przez lata licznie zamieszkiwały te urokliwe, ale bardzo burzliwe tereny pogranicza. Dokumenty te dotyczą przede wszystkim społeczności żydowskiej, niemieckiej, rosyjskiej i tatarskiej. Na wielką i szczególną uwagę zasługują również wszelkie dokumenty i stare papiery dotyczące rozwoju lokalnego przemysłu, oświaty, barwnej kultury, a wreszcie także i codziennego życia społecznego ówczesnego miasta. Niezwykle interesujące z punktu widzenia dzisiejszego odbiorcy wydają się być stare druki reklamowe i ulotki dawnych, świetnie prosperujących w mieście i całym regionie firm rzemieślniczych i handlowych.

Kolejnym, bez wątpienia bardzo ciekawym i unikalnym zbiorem są liczne stare gazety z epoki. Wśród nich absolutnie prym wiedzie i wzbudza największe emocje słynna "Gazeta Białostocka", która co niezwykle ważne i przełomowe dla tamtych burzliwych czasów, była wydawana całkowicie w ojczystym języku polskim w trudnym okresie od 1912 aż do 1915 roku. W tym samym niezwykle rozbudowanym dziale dokumentów historycznych, pieczołowicie i bardzo starannie gromadzony, a także odpowiednio zabezpieczany jest równie pokaźny i niezwykle bezcenny dla badaczy bardzo bogaty zbiór unikalnych starych map, szczegółowych planów miejskich i rysunków geodezyjnych pochodzących głównie z końcówki dziewiętnastego i całego dwudziestego wieku.

Oprócz bardzo starych pamiątek przeszłości, starannie gromadzone są tutaj również bardzo interesujące, z punktu widzenia ciągłości historycznej narodu i regionu, liczne współczesne dokumenty, ulotki i wszelkie zapiski z naszej historii najnowszej. Należą do nich przede wszystkim dramatyczne zapiski bezpośrednio związane z bolesnymi i często okrutnymi wojennymi losami tutejszych mieszkańców. Znajduje się tu jakże istotny zbiór niezależnych gazet, gazetek i licznych konspiracyjnych druków tak zwanego "drugiego obiegu" wydawanych nieoficjalnie i z wielkim niebezpieczeństwem w trudnych i przełomowych dla naszego kraju latach 1980–1990.

Numizmaty, monety i rzadkie banknoty

To potężny zbiór przeróżnych obiektów, na który składają się historyczne i numizmatyczne rarytasy o nieocenionej i ogromnej wartości. W jego skład wchodzą stare i cenne monety, używane dawniej banknoty polskie, a także wszelkie zagraniczne oraz specjalistyczne bony zastępcze czy papiery wartościowe. Są tam żetony pamiątkowe, medale honorowe oraz dawne państwowe i miejskie dokumenty skarbowe. Zdecydowanie te najbardziej wiekowe i wręcz unikalne w skali całego naszego, polskiego muzealnictwa monety z tego ogromnego i przebogatego na skalę kraju zbioru, mają około dwóch tysięcy trzystu lat i pochodzą aż ze starożytnej i wspaniałej Grecji.

Jednymi z najbardziej ciekawych i emocjonujących eksponatów, zwłaszcza dla miłośników tego regionu, są z całą stanowczością niezwykle rzadkie na tutejszym i ogólnokrajowym rynku numizmatycznym, a także powszechnie i stale bardzo wysoko oceniane litewskie półgrosze pochodzące wprost z niezwykle burzliwych i mrocznych zarazem czasów króla Zygmunta II Augusta, które to były bite specjalnie, lokalnie i dla celów królewskich w urokliwej oraz niezwykle wiekowej lokalnej mennicy mieszczącej się wtedy w Tykocinie. Najstarszymi i zarazem zdecydowanie najciekawszymi i najbardziej drogocennymi na rynku historycznych pieniędzy banknotami zgromadzonymi bezpiecznie w tutejszej dużej i obszernej oraz pięknie zabezpieczonej unikalnej kolekcji są bezsprzecznie historyczne i bezcenne również, w swej wspaniałej randze unikalności wielkiej i niezwykłej w skali kraju, bardzo rzadkie bilety skarbowe, pieczołowicie i bardzo starannie oraz z dbałością ogromną emitowane podczas patriotycznego wielkiego narodowego zrywu i bolesnego insurekcyjnego powstania. Bilety z czasów wielkiej insurekcji kościuszkowskiej wydrukowano ze smakiem i kunsztem artystycznym, a opatrzone one zostały datą tysiąc siedemset dziewięćdziesiątego czwartego wielce dla nas historycznego roku.

Kolekcja numizmatyczna w bardzo dużej i absolutnie przemożnej mierze bazuje oraz jest pieczołowicie złożona głównie i w przeważającej ilości z historycznych oraz drogocennych archeologicznych znalezisk. Z tych niezwykle ciekawych i pasjonujących powszechnie odkryć starożytności, bezwzględnie i kategorycznie, a także na wprost niezmiernie wielką i wyjątkową, wręcz baczną w każdym calu, naukową badawczą i archeologiczną, a również ogólnohistoryczną powszechną uwagę zasługuje w pełni niesamowity, jak i absolutnie potężny i wyjątkowo bogaty tak zwany historyczny skarb pochodzący bezpośrednio i bez wątpienia ze słynnych i znanych szeroko oraz pięknie w okolicach zlokalizowanych historycznie Sejn. Ten niezwykły i jedyny w swoim rodzaju ogromny, a nade wszystko bogaty skarb wieków dawnych w sumie złożony jest z osiemdziesięciu jeden drogocennych monet (trzydziestu jeden monet szczerozłotych najwyższej próby, dwudziestu dwóch monet wykonanych pieczołowicie i dokładnie ze wspaniałego, jasnego szlachetnego srebra, a także z dwudziestu ośmiu monet litych wykonanych trwale ze specjalnego miedzianego trwałego historycznie i wiekowo stopu o wysokiej jakości wykonania i artystycznego kunsztu mennicy).

Stałe ekspozycje - podróż w czasie

Muzeum to przygotowało również dla swoich wszystkich znamienitych gości stałe ekspozycje, z których to najbardziej znana i powszechnie, a także absolutnie lubiana jest wspaniała oraz absolutnie wiernie oddająca duch epoki stara wystawa pod wspaniałym i powszechnym tytułem "W białostockiej kamienicy". W sposób idealny, wręcz niesamowity dla współczesnego badacza przeszłości ukazuje, jak pięknie wyposażone oraz udekorowane z przepychem historycznym wnętrza mieszkalne wyglądały u przełomu wieku we wnętrzu wspaniałego, zamożnego bardzo oraz prestiżowego bogatego pięknego i dostatniego klasycznego w stylu domu starannie wybranego miejskiego w dawnym i dumnym mieście szlacheckim. Do dyspozycji udostępnia się tam eksponaty z tamtych lat. Goście z całą, całkowitą i ogromną wręcz uwagą historyczną zapraszani i witani uroczyście mogą się natychmiast i z głęboką fascynacją zapoznać oraz cieszyć oczy urokami miasta. Makieta dawnego barokowego pięknego oraz bogatego a wielce okazałego i bogatego miasta o bardzo szlachetnym pochodzeniu prezentuje zaś i odsłania wielce fascynujący imponujących całkowicie we wszystkich i z racji potężnych wręcz gabarytów piękny, dokładny z detalami rozbudowany i rozległy ogromny bardzo staranny model samego Białegostoku pochodzący ze starannie wykonanych i misternych bardzo w kunszt szlachetnych architektonicznych wzorców pochodzących bezpośrednio wprost z barwnego i fascynującego oraz dynamicznie dawniej we wspaniałej i dumnej historycznej Rzeczypospolitej osiemnastego bogatego w tradycję i wiarę szlachetnego wieku.

Zabytkowa siedziba w stylu secesyjnym

Teren obiektu jest tak samo fascynujący jak jego zbiory historyczne.

Rys architektoniczny i wyjątkowy styl

Siedziba pod adresem mieszczącym się na wspaniałej, zabytkowej ulicy Warszawskiej 37 to z pewnością najwspanialszy z dawnych pałacyków na tej ziemi. Gmach budowli zachował wyjątkowe piękno, oryginalny kształt okien, lizen na frontowej ścianie. Obiekt prezentuje piękno polskiej świetności sprzed lat wielkich i pełnych zawiłości dla wszystkich miast.

Historia budynku, jego budowa i dawni lokatorzy

Na tej samej urokliwej posesji powstał dawny niewielki, urokliwy i klasyczny budynek. Znajdował się w tej, absolutnie bardzo dogodnej dla mieszkańców miejskiej oraz cichej a prestiżowej w tamtych czasach dzielnicy. Wolf i Berta Lurie postanowili nabyć ten wspaniały i cudowny architektonicznie, choć już nieco nadgryziony przez stary i bezlitosny ząb nieubłaganego czasu mały domek, pałacyk i przekształcić go dumnie we wspaniałą, rodową piękną i rozłożystą oraz bogatą na wspaniałą w mieście i powszechnie cenioną elegancką pełną kunsztu artystycznego wspaniałą bogatą rezydencję miejską.

Budowa w sposób staranny była w szybkim czasie prowadzona. Następnie nowym właścicielem tej dawnej posiadłości, pięknej, został przedsiębiorczy Samuel Hirsz Cytron, potomek oraz wspólnik bardzo bogatego oraz szanowanego w tutejszym prężnym i zamożnym, znanym w wielu dalekich i szerokich wielkich obcych rynkach świata dawnym słynnym z potęgi dawnych lat świetności miejskim oraz przemysłowym fabrykancie posiadającym w swych bogatych a rozległych historycznie rozbudowanych a cenionych na tutejszym wspaniałym i silnym dla gospodarki dawnych mocnych czasów, prężnie dla świata na tamtej historycznej dumnej w rozwój rynków finansowej giełdzie dla swych wielkich oraz docenianych lokalnie przemysłowych wybitnie cennych i trwałych w historii lokalnej tradycyjnie mocnej branży wielkich szlachetnych lokalnych pięknych włókienniczych zakładów fabrycznych umiejscowionych idealnie bardzo dla wyrobu i eksportu i z dumą dla regionu dla dumnej i twardo i bardzo stanowczo wielce zaplanowanej z pomysłem oraz szeroko z wielką myślą przemysłowej wielkiej we wspaniałym dawnej oraz blisko położonym Supraślu rozległej szlachetnie wybitnej dawnej przemysłowej w regionie we wspaniałej dumnej na rynku znanej sławnej tutejszej ziemi we dumnym pięknym Supraślu. Pałacyk jest na pięknym urokliwym Szlaku Dziedzictwa Żydowskiego.

Zwiedzanie

Godziny otwarcia

• Wtorek–niedziela: 10:00–17:00
• Poniedziałek: nieczynne

Ostatnie wejście do muzeum jest możliwe na godzinę przed zamknięciem, czyli do 16:00.

Wstęp

• Bezpłatny wstęp na wystawy stałe: w każdy piątek.

Muzeum jest zamknięte w następujące dni:

• 1 stycznia,
• 6 stycznia,
• 1. i 2. dzień Świąt Wielkanocnych,
• 1 maja,
• Boże Ciało,
• 1 listopada,
• 24, 25 i 26 grudnia.

Ważna informacja

W związku z inwentaryzacją zbiorów od 1 kwietnia 2024 r. do 31 grudnia 2026 r. Muzeum Historyczne – oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku nie realizuje zleconych kwerend.