Muzeum Podlaskie w Białymstoku

Muzeum Podlaskie w Białymstoku to muzeum w Białymstoku. Jest to największa placówka muzealna województwa podlaskiego.

Historia Muzeum Podlaskiego w Białymstoku

Zostało powołane w 1949 r. dekretem Ministerstwa Kultury i Sztuki jako pierwsze w dziejach miasta muzeum regionalne. Jego siedzibą stało się odbudowane prawe skrzydło pałacu Branickich. W marcu 1950 muzeum przeniesiono do pałacyku gościnnego z 2. poł. XVIII w. znajdującego się przy ul. Kilińskiego. Dnia 1 stycznia 1952 r. placówka została upaństwowiona, a nadzór merytoryczny nad nią objęło Muzeum Narodowe w Warszawie. Po ośmiu latach Muzeum Regionalne uzyskało rangę muzeum okręgowego i objęło opieką merytoryczną muzea regionalne w Łomży i Suwałkach.

13 września 1958 r. muzeum przeniosło się do odbudowanego ratusza. W związku z powiększeniem się powierzchni powołano nowe pracownie; obok już istniejących, historycznej i archeologicznej, w 1958 r. powstała pracownia sztuki, w 1962 r. pracownia etnograficzna, a w 1965 r. naukowo-oświatowa. Na potrzeby Kompleksowej Ekspedycji Jaćwieskiej w 1961 r. muzeum zaczęło wydawać „Rocznik Białostocki”, pierwsze wydawane w oparciu o miejscowy potencjał periodyczne wydawnictwo naukowe, z udziałem w jego redakcji Jana Jaskanisa.

W 1973 r. nastąpił gwałtowny rozwój muzeum – przekazany mu został pałac w Choroszczy, gdzie utworzono ekspozycję wnętrz. Utworzono także Punkt Muzealny w refektarzu i kaplicy dawnego Pałacu Opatów w Supraślu. Dwa lata później pracownia historyczna przeniosła się z pałacyku gościnnego przy ul. Kilińskiego do zabytkowego Pałacyku Cytronów przy ul. Warszawskiej 37. Powołano także nowy oddział w Tykocinie, z siedzibą w odbudowanej synagodze i domu talmudycznym.

W roku 1982 i na terenach położonych przy szosie do Augustowa powstało Białostockie Muzeum Wsi. W 1984 r., w odrestaurowanym ratuszu w Bielsku Podlaskim, powstało Muzeum w Bielsku Podlaskim. Przełom wieków przyniósł kolejne zmiany nazw instytucji: 27 kwietnia 1998 r. na Państwowe Muzeum w Białymstoku, a 25 kwietnia 2000 r. na Muzeum Podlaskie w Białymstoku.

Od 1 stycznia 2020 Muzeum Podlaskie jest współprowadzone przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i województwo podlaskie. 10-letnią umowę w tej sprawie podpisano 17 grudnia 2019 roku. Muzeum Pamięci bł. ks. Jerzego Popiełuszki w Okopach będzie działało jako ósmy oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, jako ogólnopolska jednostka, która w sposób kompleksowy ma łączyć funkcje muzealne, wystawiennicze, edukacyjne i kulturalne z ośrodkiem edukacyjnym, centrum dialogi i solidarności, upowszechniając ponadczasowe wartości.

Siedziba główna

Stała ekspozycja liczy ponad 120 dzieł najwybitniejszych polskich i obcych malarzy, działających w ciągu ostatnich 250 lat. To także reprezentacyjny przegląd dziejów malarstwa, ilustrowany pracami takich twórców jak Marcello Bacciarelli, Jan Chrzciciel Lampi, Józef Grassi, Michał Bogoria Skotnicki, Piotr Michałowski. Ważną grupę tworzy zespół obrazów, będących dziełami artystów związanych z dworem Jana Klemensa Branickiego. Ozdobą Galerii jest zespół płócien polskich malarzy wykształconych w Akademii Monachijskiej, zaś prawdziwym arcydziełem w tej grupie – „Wyjazd powozem” Alfreda Wierusza-Kowalskiego.

Przemiany w sztuce 2. poł. XIX w. są zilustrowane obrazami Olgi Boznańskiej i artystów związanych z krakowską Akademią Sztuk Pięknych, m.in. Jacka Malczewskiego, Stanisława Wyspiańskiego, Juliana Fałata, Jana Stanisławskiego i wielu innych. Wielość nurtów malarstwa w pierwszych dekadach XX w. prezentują płótna uczniów tzw. szkoły pejzażowej Jana Stanisławskiego, artystów wileńskich czy Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Historia Ratusza w Białymstoku

Ratusz w Białymstoku nigdy nie był siedzibą władz miejskich, od początku pełnił funkcję handlową. Był to więc nie tyle ratusz, co bardziej kramica lub sukiennica. Ufundowany został przez Jana Klemensa Branickiego jako element kompozycji przestrzennej rynku – miał stanowić jego dominantę architektoniczną. Jego budowa przebiegała w kilku etapach. W 1745 r. postawiony został parterowy, oparty na rzucie kwadratu obiekt, przykryty łamanym dachem. Znalazło w nim miejsce 10 sklepów oddanych w dzierżawę miejscowym Żydom.

Rozwój handlu spowodował, że już w 1755 r., na koszt około 20 kupców żydowskich, wybudowano 4 narożne pawilony – alkierze. Połączone one zostały z głównym budynkiem arkadkami, które pełniły funkcję wejść bocznych na dziedzińce wewnętrzne. W 1761 r. wybudowana została jedna kondygnacja wieży, podwyższona do obecnej wysokości w 1798 r. W 1940 r. okupujący Białystok Rosjanie chcąc postawić w centrum miasta pomnik Józefa Stalina rozebrali ratusz, widząc w nim symbol szlacheckiej Rzeczypospolitej. W 1953 r., dzięki staraniom Władysława Paszkowskiego – Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – rozpoczęto jego odbudowę. Zasadniczą zmianą wprowadzoną przy odbudowie, było podpiwniczenie budynku i połączenie alkierzy z centralną częścią obiektu łącznikami (w miejscu historycznych arkad), co zapewniło wewnętrzną komunikację.

Misja i działalność

Misją Muzeum jest budowanie tożsamości regionalnej poprzez rozwój i ochronę dziedzictwa kulturowego, dlatego jej głównym mottem jest: „Dziedzictwo kulturowe – ciągłość tradycji i bogactwo regionu”. Ambicją muzeum jest również kreowanie i utrwalanie polskości w tożsamości europejskiej oraz promocja wewnętrzna i zewnętrzna dorobku kulturowego województwa podlaskiego. Misja muzeum realizowana jest poprzez działalność, której główne osie stanowią:

• Gromadzenie zabytków/muzealiów i materiałów dokumentacyjnych;
• Organizacja i prowadzenie badań, ekspedycji naukowych oraz prac wykopaliskowych;
• Organizacja wystaw stałych i czasowych;
• Prowadzenie działalności oświatowej, np. lekcji muzealnych;
• Udostępnianie zbiorów dla celów naukowych i oświatowych;
• Publikacja i rozpowszechnianie katalogów, przewodników wystaw, wyników badań, wykopalisk i ekspedycji oraz wydawnictw popularnonaukowych z zakresu swojej działalności;

Muzeum Podlaski wydaje trzy periodyki naukowe spośród których najważniejszym jest ukazujący się od 1961 r. „Rocznik Białostocki”.

Edukacja

Zbiory prezentowane na niemal trzydziestu wystawach stałych i tyluż, przygotowywanych corocznie wystawach czasowych, to baza różnorodnych zajęć edukacyjnych prowadzonych we wszystkich oddziałach oraz w bibliotece muzealnej. W Muzeum, w otoczeniu autentycznych zabytków – dzieł sztuki, starych dokumentów, fotografii, dawnych sprzętów łatwiej mówić o historii i sztuce, łatwiej się o nich uczyć. Muzeum posiada bogatą ofertę edukacyjną skierowaną do rodzin z dziećmi, przedszkolaków i uczniów szkół, jak również osób dorosłych.

Zwiedzanie

Godziny otwarcia:

• 1 października – 30 kwietnia
  • wtorek–niedziela: 10:00–17:00
• 1 maja – 30 września
  • wtorek–niedziela: 10:00–18:00
• Poniedziałki: nieczynne.

Ważne informacje:

• Ostatnie wejście jest możliwe na godzinę przed zamknięciem muzeum:
  • do 16:00 w okresie 1.10–30.04,
  • do 17:00 w okresie 1.05–30.09.
• Wstęp na wystawy stałe jest bezpłatny w każdą środę.

Muzeum jest nieczynne w następujące dni:

• 1 stycznia,
• 6 stycznia,
• 2. dzień Świąt Wielkanocnych,
• 1 maja,
• Boże Ciało,
• 1 listopada,
• 24, 25 i 26 grudnia.